tin & thư | chuyên đề | tác phẩm mới | tác phẩm của tháng | đối thoại | tác giả | gửi bài | góp ý |
sinh hoạt
đối thoại
Bình loạn: Loạn từ Lolita loạn đi...  [đối thoại]

 

Đã từ rất lâu rồi, Kal không đi “ném đá” ai, bởi vì luôn tâm tâm niệm niệm rằng phê bình và chỉ trích là hai điều hoàn toàn khác nhau.

Nhưng vì một ngày đẹp trời, trong lúc đang viết truyện, vô tình đọc được một bài chỉ trích Lolita do Dương Tường dịch, bao nhiêu ý tưởng và cảm hứng của Kal bay hết sạch chỉ vì cười lăn, cười đến sặc cả sữa chua -__-

Thủ phạm là hai cái bài chỉ trích bác Dương Tường này đây: Link 1 và Link 2.

Chẳng may va phải chủ đề ưa thích, Kal trong lúc bốc đồng quá mức, đã viết ra cái bài này. Có động chạm tới ai, xin thông cảm. Em chỉ là một trong đám dịch giả trẻ thế hệ 8x “còn quá non trẻ và chưa đủ vốn sống để dịch hay” mà thôi.

Bản thân Kal không ưa gì Lolita (sai gu), và cũng không phải fan của bác Dương Tường (không quan tâm tới người nổi tiếng), nhưng dĩ nhiên, Kal cực kỳ tò mò. Tò mò không phải vì “Với nội dung ấy, liệu “Lolita” có đáng được ca ngợi đến thế chăng?” mà bởi chính bản thân câu hỏi ấy.

Ừ, sao nhỉ? “Không phải ngẫu nhiên mà dư luận Âu Mỹ – vốn phóng khoáng hơn ta bội phần – đã kết án (gọi đó là “tranh cãi” là cố ý làm nhẹ vấn đề) ngay khi “Lolita” được phát hành lần đầu. Từ ấy đến nay tuy đã hơn nửa thế kỷ, song một tác phẩm nội dung phi luân và vô đạo đức vẫn là phi luân và vô đạo đức, không nhãn hiệu “văn học” nào che đậy được!

A nha, biết làm sao được, thế giới vốn suy đồi, cho nên Lolita mới chễm chệ nằm trong danh sách 100 Cuốn sách Hay nhất Mọi thời đại của Thư viện Thế giới hay danh sách 100 cuốn tiểu thuyết Hay nhất thế kỷ 20 của Thư viện Tân thời.

Thế đấy, mới vào bài bình luận, Kal đã đo ván thẳng cẳng, bởi vì không thể ngừng rùng mình nghĩ tới cái ngày mà Kim Bình Mai được bình luận chỉ mang cái mác văn học bởi nó là một cuốn dâm thư. Thật muốn lấy cái gối bông ra đâm đầu tự tử.

Trong lúc hoang mang bối rối, thật muốn bình loạn lại một cái lời bình. Chú ý, Kal đang troll, troll triệt để đấy nhé.

 

Chương 1:

Lời bình:
1.
 
“She was Lo, plain Lo, in the morning, standing four feet ten in one sock. She was Lola in slacks. She was Dolly at school. She was Dolores on the dotted line. But in my arms she was always Lolita.”
 
“Buổi sáng, em là Lo, ngắn gọn là Lo thôi, đứng thẳng cao một mét bốn mươi sáu , chân đi độc một chiếc tất. Mặc quần thụng trong nhà , em là Lola. Ở trường học, em là Dolly. Trên dòng kẻ bằng những dấu chấm, em là Dolores. Nhưng trong vòng tay tôi, bao giờ em cũng là Lolita. “ (Dương Tường – dưới đây sẽ viết tắt là DT).
 
“Buổi sáng nàng là Lo, ngắn gọn Lo thôi, đứng thẳng cao một mét hăm nhăm, chân đi độc một chiếc tất. Trong áo quần nghiêm chỉnh nàng là Lola. Ở trường học nàng là Dolly. Trên đơn từ nàng là Dolores. Nhưng trong vòng tay tôi bao giờ nàng cũng là Lolita. “ (Hoàng Anh – dưới đây sẽ viết tắt là HA).
 
Giải thích:
 
a) “She” là nàng, ai cũng biết! Ông Dương Tường dịch là “em” tất, nhất định phải có chủ đích! Tôi rất mong được biết chủ đích của ông.
 
b) Lolita cao 4,1 feet – nghĩa là 4,1 x 30, 48 cm = 124,97 cm. Không rõ ông Dương Tường đã tính thế nào mà Lolita thêm được hai mươi mốt phân?
 
c) “Slacks”: quần dài – dù thụng hay không – cho cả nam lẫn nữ, mặc đâu cũng được, không cứ trong nhà! Câu này có nghĩa: sau khi thay quần áo nghiêm chỉnh – dù ở nhà hay đi ra ngoài – nàng là Lola.
 
d) Về “trên dòng kẻ bằng những dấu chấm” nhiều người đã có ý kiến, tôi không cần viết thêm.
 

Kal:

a) “She” là cô, là chị, là em, là ả, là mụ, là bác, thậm chí là nó, chỉ một người không biết!

Đại từ nhân xưng của tiếng Việt có rất nhiều, với mỗi từ lại mang một sắc thái khác nhau, mà sắc thái khác nhau này cho dù có hơi hơi hướng giống nhau ở số đông, lại vẫn mang khẩu vị riêng của từng người. Với Kal, “Nàng” thì có cái gì đó mê say và phảng phất cao cao tại thượng, giống như cảm giác mê mẩn trước hoa huệ hay hoa lan. “Em” thì ngọt ngào và quyến rũ, sự đắm đuối trước hoa hồng. “Ả” đôi khi ám chỉ sự xấu xa, nhưng đôi khi lại có cái gì đó mê hoặc yêu mị…

Với mỗi đại từ nhân xưng khác nhau, người dịch sẽ đem đến cho người đọc một bầu không khí khác nhau, một cảm nhận khác nhau. Ai có thể nói chắc cảm nhận của Dương Tường khi dùng “em” là sai và của HA là đúng, và ngược lại. Bởi vì cái gọi là cảm nhận đã mang đậm tính cá nhân, không thể phân biệt đúng sai.

Người đọc khi đọc một tiểu thuyết dịch, không chỉ tiếp cận cảm thụ của tác giả khi đổ tâm huyết ra để dệt nên những câu chuyện, người đọc còn tiếp cận với cảm thụ của dịch giả khi đổ tâm huyết ra chuyển tải câu chuyện ấy. Chỉ đơn giản bởi vì không có cùng cách cảm thụ với dịch giả mà chế nhạo nó, người bình luận quả thật đã quá tự tin khi cho rằng tất cả mọi người đều có chung cách cảm thụ với mình.

Cảm nhận cá nhân thì về chuyện đại từ nhân xưng này, Kal đồng ý với bác Dương Tường toàn tập. Dịch là “nàng”, mất cả cái hay của truyện.

b) Khó đỡ. Có ai đó nói người bình luận đã nhìn nhầm 10 thành 1. Cái đó thì có thể, nhưng chẳng lẽ có thể nhìn nhầm ten thành one sao? Hoặc có lẽ người bình luận không biết rằng một feet có 12 inch chứ không phải 10 inch. Cho nên mới suy ra rằng 4′ 10 ” = 4.10 feet = 4.1 feet.

Kal cũng biết làm toán đấy nhé. 4 feet = 4 * 30.48 cm = 121.92 cm. 10 inch = 10 * 2.54 cm = 25.4 cm.

4 feet + 10 inch = 121.92 cm + 25.4 cm = 147.32 cm. Bác Dương Tường sai số 1 cm.

Kết luận thật kỳ diệu, thật đáng ngạc nhiên. Hãy cùng kêu lên Ơ-rê-ka!

c) “She was Lola in slacks. She was Dolly at school.”

Kal tự hỏi có phải là Kal quá ngu ngốc nên mới đọc ra sự đối lập đen trắng ở đây, giữa bé gái mà mọi người thấy, bé gái đúng với tuổi của mình, và Lolita của Humbert hay không.

Hoặc nếu không thì cũng quá là hoang tưởng khi đọc ra trong đoạn dịch của người bình luận “Trong áo quần nghiêm chỉnh nàng là Lola. Ở trường học nàng là Dolly. ” rằng bé cưng đến trường mà quần áo không hề “nghiêm chỉnh”.

Bất giác lại cực kỳ tâm đắc với câu “Đọc cũng phải có nghệ thuật” nghe được từ thầy giáo dạy văn vào một thời xa lắc xa lơ.

d) “dotted line” “dotted line”, chỉ vài câu “trên dòng kẻ bằng những dấu chấm” cũng đủ tốn bao nhiêu giấy mực.

Bản thân Kal cho rằng nếu cụm từ “trên dòng kẻ bằng những dấu chấm” được đổi thành “trên dòng kẻ của những dấu chấm” thì Kal sẽ thích hơn. Nhưng Kal không cho rằng bác Dương Tường có gì sai.

Rốt cuộc thì tại sao tác giả lại dùng “dotted line” mà ko dùng cái gì khác? Chẳng phải vì cái cụm từ này quá quen thuộc, quá phù hợp để làm một hình ảnh ẩn dụ hay sao? Và nếu người dịch có chọn dịch nguyên nghĩa, và ko giải thích thì đó là quyền không coi người đọc Việt Nam thiếu hiểu biết hoặc thiếu thường thức cơ bản hơn người đọc Anh đến nỗi không biết giấy có những dấu chấm nó là cái gì. Còn lỡ có ai không hiểu, thì đành chấp nhận vậy, cũng như Nguyễn Tuân đành chấp nhận không phải em lớp 5 nào cũng hiểu được dòng  sông như “áng tóc trữ tình” là bởi vì nước rất giống những lọn tóc chảy dài trên vai mỹ nhân.

Bởi vì bản thân Kal hiểu một cách hoàn hảo và còn thấy thú vị 100% trước cách dùng của tác giả cũng như 95% cách chuyển của bác Dương Tường, thật chỉ biết thốt lên ” Thiên hạ thật thừa thời gian.”

Dịch một tác phẩm sang tiếng Việt, không có nghĩa là “Việt hóa” tác phẩm. Không phải cứ cái gì cũng phải đi tìm một cụm từ thuần Việt với hy vọng người đọc sẽ dễ hiểu mới là tốt. Không nhất thiết phải hạ thấp người đọc đến mức có bao nhiêu ẩn ý của tác giả thì phải phơi bày ra hết, cũng như không nhất thiết phải đem nỗi sợ hãi dịch “word-by-word” ra để bắn phương pháp ẩn dụ tới gạch vụn cũng không còn. Ít nhất đó là quan điểm của Kal.

Một lần chứng kiến một truyện tranh kinh điển của Nhật bị biến thành rác chỉ vì “Việt hóa”, và một lần chứng kiến người sửa bản dịch của mình đem bao nhiêu ẩn dụ diễn giải ra bằng hết đủ để Kal ủng hộ bác Dương Tường 100% trong cách dùng từ của bác.

 

Lời bình:
2.
 
“Did she have a precursor?”
“Có ai trước em không nhỉ?” (DT)
“Tôi đã yêu ai trước nàng chưa ư?” (HA)
 
Giải thích:
 
Câu tiếng Anh rất rõ nghĩa, nhưng dịch ra tiếng Việt sẽ khá rắc rối, vì ta không thể dịch “precursor” thành “người tiền nhiệm” … trong tình trường! Ông Dương Tường dịch trại đi, nhưng ý không chính xác; vì mới đọc thoáng qua độc giả dễ nhầm tưởng Humbert muốn biết Lolita (lại “em”!) có anh hay chị nào không. Trong khi ở đây Humbert “hỏi” lại đoàn bồi thẩm “[Quý vị muốn biết] Tôi đã yêu ai trước nàng chưa ư?” rồi y trả lời: “Có, có đấy ạ!”
 

Kal:

Nghe một câu được tách ra khỏi khổ, quả thật có vẻ như người bình luận thật là thông thái. Nhưng hãy đọc nó trong cả khổ.

“Có ai trước em không nhỉ? Quả thật là đã có. Trên thực tế, có thể sẽ chẳng bao giờ có Lolita nào hết nếu vào một mùa hè nào đó, tôi đã không yêu một bé gái…”

Chợt nhớ tới xa lắc xa lơ khi luyện thi TOELF, có một câu nghe như thế này. “She is bad”. Hai lựa chọn: a) He thinks she is bad. b) He doesn’t think she is bad. Lựa chọn đúng: b. Đó là bởi vì nghe có ngữ điệu mà đọc có văn cảnh.

Phải, đúng là có thể sẽ có một độc giả nào đó ngây ngô tới mức đọc văn cảnh trên mà “nhầm tưởng Humbert muốn biết Lolita có anh chị nào hay không”. Nhưng nếu 100 tác giả và dịch giả thì 100 đều chăm chăm lo lắng làm thế nào dễ đọc nhất cho mọi độc giả thì chúng ta đã chỉ có toàn Alexander Dumas mà không có Victor Hugo. Chẳng phải ai hơn ai, mà mỗi nhà văn một vẻ, và truyện cũng có thể kén người đọc như người đọc kén truyện cho nên bên cạnh “Lục Vân Tiên” mới có “Kiều” và câu “Con ong đã tỏ đường đi lối về” của Nguyễn Du.

(Nguyễn Du ở thời này chắc ngất, bởi vì một ngày nào đó sẽ có một ai đó hiên ngang lẫm liệt đứng lên chất vấn: Tại sao ông lại cho ong đốt Kiều? Mô phật.)

(Cảm thụ cá nhân: Bác Dương Tường dịch bốc hơn bạn bình luận rất nhiều. Đọc có cảm giác có thể nhập được vào mạch cảm xúc của nhân vật. Còn khi ghép câu dịch của bạn bình luận vào thì Kal không thấy bốc, còn thấy hóc như nhai xương cá.)

 

Lời bình:
3.
 
“In point of fact, there might have been no Lolita at all had I not loved, one summer, a certain initial girl-child.”
 
“Trên thực tế , có thể sẽ chẳng bao giờ có Lolita nào hết nếu vào một mùa hè nào đó, tôi đã không yêu một bé gái đầu tiên.” (DT)
 
“Thật ra có lẽ chẳng bao giờ có Lolita nào hết, nếu vào một mùa hè nào đó, tôi đã không yêu một cô bé đầu tiên.” (HA)
 
Giải thích:
 
“Trên thực tế” chỉ dùng để nói về điều đã / đang xảy ra hoặc không. “Trên thực tế” đi liền với “có thể sẽ” là không lô-gich! Thử tưởng tượng tôi, bắt chước ông Dương Tường, viết thế này: “Trên thực tế, có thể sẽ chẳng bao giờ có nước Việt Nam nghèo nàn nào hết, nếu ….” – rất không ổn, vì “trên thực tế” cả thế giới đều biết có một nước VN đã và đang nghèo xơ xác!
 
“Trên thực tế” Humbert đã có Lolita!
 
Ở đây Humbert phân bua với đoàn bồi thẩm về chuyện tình của y; như thế dịch “in point of fact” là “thật ra” hợp lý hơn!
 
[Nói thêm: Annabel là cô bé đầu tiên ấy, chỉ kém Humbert vài tháng tuổi, gọi là “bé gái” (DT) không ổn!]
 

Kal:

Câu ví dụ của người bình luận và câu dịch của bác Dương Tường không có giá trị so sánh, bởi vì người bình luận đã không “read-between-the-line”. Đồng thời đánh đồng nội dung nói về một sự việc khách quan và nội dung nói về sự việc chủ quan. Cái câu này đâu có nhấn mạnh vào việc Humbert có Lolita hay không đâu. Theo cảm nhận của Kal khi đọc câu này trong văn cảnh, nó thể hiện việc Humbert tự bạch rằng chính bản thân mình cũng đã từng là người bình thường lắm.

Cái mẫu “trên thực tế” “có thể sẽ” nếu đổi thành như thế này:

“Trên thực tế, có thể sẽ chẳng bao giờ có nước Việt Nam nghèo nàn trong lòng tôi, nếu ngày đó tôi không nhìn thấy tất cả những đau khổ của đồng bào mình.” thì lại là hợp lý, bởi vì cái “thực tế” muốn được nhắm tới không phải là thực tế “tôi nghĩ Việt Nam nghèo nàn”, mà là thực tế “tôi đã từng cho rằng Việt Nam giàu đẹp”.

(Cảm nhận cá nhân: Trong cả câu dịch của bác Dương Tường và người bình luận, nếu dịch là “bé gái đầu tiên ấy” thì hẳn sẽ hay hơn và không bỏ qua từ ‘certain’ hơn. Bản thân Kal thì cho rằng từ ‘certain’ là một từ đắt trong câu này.)

Cái phần Nói thêm chính là phần làm Kal sặc sữa chua. Thế nếu có người nói “Con thỏ nhỏ của tôi thật xinh đẹp”, thì có nghĩa là người đó gian dâm với thỏ???

 

Lời bình:
4.
 
“Ladies and gentlemen of the jury, exhibit number one is what the seraphs, the misinformed, simple, noble-winged seraphs, envied. Look at this tangle of thorns.”
 
“Thưa quí ông bà bồi thẩm, tang vật số một là cái mà những thiên thần thượng đẳng, những thiên thần ngây ngô , chất phác với đôi cánh cao quí, thèm muốn . Xin hãy nhìn mớ gai chằng chịt này.” (DT)
 
“Thưa quý vị bồi thẩm, tang vật số một là cái mà những thiên thần thượng đẳng, chất phác mang đôi cánh cao quý, không thấu đáo sự tình nên đã ganh tị. Quý vị hãy nhìn mớ gai chằng chịt này mà xem.” (HA)
 
Giải thích:
 
Seraph là thiên thần cấp cao (trong Kinh thánh). Tại sao họ ganh tị? (ở đây dịch “envy” là “ganh tị” chính xác hơn “thèm muốn”!) Họ ganh tị gì? – Họ không ‘ngây ngô’, mà do “không thấu đáo” (misinformed: được thông tin thiếu sót hoặc sai lạc!) về chuyện tình của Humbert, nên đã sinh lòng ganh tị. Vì thế Humbert đã bị trừng phạt (“mớ gai chằng chịt” là trong nghĩa đó). Độc giả phương Tây dễ dàng liên tưởng ngay đến tích Chúa Jesu phải đội mão gai khi chịu khổ hình. Phần lớn bạn đọc Việt Nam không phải giáo dân đạo Cơ đốc nên khó biết tích này. Lẽ ra ông Dương Tường nên chú thích!
 

Kal:

“ganh tị” và “thèm muốn”… giữa “tôi ganh tị với cái anh có” và “tôi thèm muốn cái anh có”, quá là same same đi. Có chăng thì sự mãnh liệt của từ “thèm muốn” cao hơn một bậc.

Ban đầu Kal quả thật muốn nói, bác Dương Tường quả thật không nên dịch misinformed thành ngây ngô, bởi vì hai nghĩa xa nhau cả dặm. Thế rồi càng đọc đi đọc lại, và đọc câu trong văn cảnh của nó chứ không đọc riêng rẽ, Kal càng nghiêng về bác Dương Tường mới chết chứ. Nghiêng về, không phải đồng ý. Có nghĩa là thà dịch “ngây ngô”, cho dù cách xa cả dặm với “misinformed” vẫn còn gần ý hơn là “không thấu đáo”.

Có một cách dùng của misinformed là đi đôi cùng với ignorant, hiểu nôm na ra thì là “bị ngu hóa” hay “ngu muội” ấy. Không phải là họ “không thấu đáo” mà là họ bị bịt mắt bởi những giáo điều. Cả ba từ “misinformed”, “simple”, “noble-winged” chỉ hàm ý một điều đó thôi, sự trong trắng thanh cao đầy ngu muội.

Chưa bàn tới việc cách hiểu này là đúng hay sai, hãy bàn tới cái sự phi logic của câu phản bác “Thưa quý vị bồi thẩm, tang vật số một là cái mà những thiên thần thượng đẳng, chất phác mang đôi cánh cao quý, không thấu đáo sự tình nên đã ganh tị.”

Nếu hiểu thấu đáo sự tình để không ghen tị, thì các thiên thần thượng đẳng sẽ hiểu cái gì? Bản chất phi luân trong mối tình của Humbert? Thế nếu không thấu đáo cho nên ghen tị thì các thiên thần đã không thấu đáo cái gì? Chuyện tình của Humbert là một chuyện tình trái luân thường đạo đức. Ai sẽ ghen tị với một chuyện tình như thế? Để có thể ghen tị với Humbert, hẳn các thiên thần thượng đẳng sẽ phải không có thông tin và hiểu sai rằng chuyện tình của Humbert thật là rực rỡ cao quý. Nhưng có lẽ ngay cả những thiên thần thượng đẳng ngu xuẩn nhất và thiếu thông tin nhất cũng không thể hiểu sai đến mức đó đâu. -__-

Bác Dương Tường theo Kal có thể chọn từ không đắt, nhưng truyền đạt ý không sai. Cả cụm “what the seraphs, the misinformed, simple, noble-winged seraphs” đối lập chỉ với một từ “envied”. Ẩn ý: Ối kẻ làm ra vẻ thanh cao vẫn âm thầm mơ tưởng quả táo cấm sai lạc nhưng đầy dụ dỗ của Humbert đấy.

Sự hài hước của nhân vật Humbert được coi là đối chọi cân bằng với sự bi kịch của câu chuyện. Đọc bằng tiếng Anh có thể thấy rõ sự châm biếm hài hước trong giọng Humbert.

Theo quan điểm cá nhân nhỏ bé, Kal cho rằng chỉ bẻ đôi con từ câu chữ ra mà không cảm nhận thì thật khó mà đọc nổi văn hài hước châm biếm thâm thúy, đừng nói đến dịch.

 

Chương 2:

Lời bình:
5.
 
“My father was a gentle, easy-going person, a salad of racial genes (…)”
 
“Cha tôi là một người dịu dàng, dễ tính, mang trong mình một hỗn hống gien (…)” (DT)
 
“Cha tôi là một người hiền lành, dễ tính, lai tạp nhiều chủng tộc (…)” (HA)
 
Giải thích:
 
“hỗn hống” là hỗn hợp của thủy ngân (hống) với một hay nhiều kim loại khác (Từ điển tiếng Việt), không thể dùng cho trường hợp này!
 

Kal:

Nếu bác Dương Tường dịch là “món gene thập cẩm” thì hẳn còn bị chỉ trích tơi bời hơn nữa.

“Dòng thác hùm beo đang hồng hộc tế mạnh trên sông đá.” (Nguyễn Tuân) Mình cũng tập vậy: Hùm beo là loài động vật bốn chân. Từ điển quy định thế mà. Không thể dùng cho trường hợp này!

Cảm thán. Phép ẩn dụ lại một lần nữa được đem ra làm thịt băm.

(Cảm nhận cá nhân: Thà người bình luận bảo rằng dùng từ hỗn hống ở đây nghe thật chói tai, thì có lẽ Kal còn cảm thấy đồng tình. Bởi vì Kal cũng thấy nó chói tai.)

 

Lời bình:
6.
 
“At thirty he married an English girl, daughter of Jerome Dunn, the alpinist, and granddaughter of two Dorset parsons, experts in obscure subjects – paleopedology and Aeolian harps.”
 
“Năm ba mươi tuổi, cha tôi lấy một cô gái người Anh, con gái nhà leo núi Jerome Dunn và cháu gái một cặp vợ chồng mục sư ở giáo xứ Dorset, chuyên gia về những đề tài bí ẩn – cụ ông về cổ thổ nhưỡng học, cụ bà về đàn phong hạc.” (DT)
 
“Năm ba mươi tuổi, cha tôi lấy một thiếu nữ Anh, con của nhà leo núi Jerome Dunn và cháu gọi hai mục sư ở giáo xứ Dorset bằng ông; họ là chuyên gia về những đề tài bí ẩn – người về cổ thổ nhưỡng học, người về đàn phong hạc.” (HA)
 
Giải thích:
 
a) “cô gái” tất nhiên phải là con gái và cháu gái, thành ra thừa 2 chữ “gái”!
 
b) “Granddaughter of two Dorset parsons”: cháu (gái) gọi hai mục sư ở Dorset bằng ông! Không phải “một cặp vợ chồng”, nên cũng không có cụ ông hay cụ bà nào cả.
 

Kal:

a) Lặp từ thật, nhưng không gây cảm giác quá khó chịu, hoặc ít nhất là Kal không cảm thấy.

b) Người bình luận có thể hiểu không sai, nhưng bác Dương Tường cũng có thể hiểu không sai. Không phải trường hợp nào “clerical marriage” cũng bị cấm. Hơn nữa parson cũng có thể hiểu là pastor. Và trong một vài trường hợp, một cặp vợ chồng có thể hoạt động như những co-pastor.

 

Lời bình:
7.
 
“(…) surely, you all know those redolent remnants of day suspended, with the midges, about some hedge in bloom or suddenly entered and traversed by the rambler, at the bottom of a hill (…)”
 
“(…) chắc chắn, tất cả quí vị đều biết những dư tàn lãng đãng của ngày lơ lửng cùng đám muỗi mắt bên trên một hàng giậu nở hoa, hoặc bất chợt bị đột nhập và xuyên qua bởi kẻ lãng du dưới chân một quả đồi (…)” (DT)
 
“(…) chắc chắn tất cả quí vị đều biết những dư âm thơm ngát của ngày tàn lơ lửng cùng đám muỗi mắt bên trên một hàng giậu nở hoa nào đấy hoặc bất chợt bị những bước chân của kẻ lãng du dưới chân một quả đồi làm xáo trộn (…)” (HA)
 
Giải thích:
 
a) “redolent”: thơm phức (trên một hàng giậu nở hoa mà!), không phải lãng đãng!
 
b) “bị đột nhập và xuyên qua bởi kẻ lãng du” nghe rất lạ tai!
 

Kal:

a) “redolent” ngoài nghĩa là “thơm” còn có nghĩa là “hoài niệm” hay “gợi nhớ”. Và quan trọng là:

1 – nó bổ nghĩa cho remnant. Chính bởi vì là dư tàn nên mới hoài niệm.

2 – redolent không phải chỉ “trên một hàng giậu nở hoa” mà còn “dưới chân một quả đồi” và trong hoàng hôn mùa hạ. Nguyên cả vài vế ngang cấp mà chỉ tóm lấy vế đầu tiên rồi bảo “thơm phức”, thì cũng thật là lạ.

(Cảm nhận cá nhân: Bác Dương Tường tìm được cái từ “lãng đãng” để thể hiện ý “reminiscent” của từ “redolent” thật tuyệt, thật đắt. Nếu là Kal, Kal chịu. )

b) Cảm nhận cá nhân của Kal thì không thấy nó lạ tai, mặc dù thừa nhận cách dịch của bạn bình luận hay hơn.

 

Lời bình:
8.
 
“Perhaps she wanted to make of me, in the fullness of time, a better widower than my father.”
 
“Có lẽ bác muốn rèn cho tôi, tới kì viên mãn , trở thành một ông góa tốt hơn cha tôi.” (DT)
 
“Có lẽ bác muốn rèn cho tôi trở thành một người đàn ông góa biết cư xử hơn cha tôi, khi tới lúc.” (HA)
 
Giải thích:
 
a) tiếng Việt không chỉ có một tính từ “tốt”, để rồi cái gì cũng “tốt” (ăn tốt, ngủ tốt, học tốt, chết tốt…)
 
b) “In the fullness of time”: tới lúc thích hợp (Từ điển Anh-Việt).
 

Kal:

a) Tiếng Việt không chỉ có một từ “biết cư xử” bên cạnh từ “tốt”. Thế còn “một ông góa lịch duyệt”, “một ông góa mạnh mẽ”, một ông góa “biết đối nhân xử thế”, thậm chí một ông góa “biết điều” thì sao?

b) “In the fullness of time” = “after enough time passes” hoặc “eventually”. Cho nên dịch “kì viên mãn” là quá chuẩn, quá hay. (Rất tiếc là mình không tra từ điển Anh Việt, mà mình tra từ điển Anh Anh của Cambridge. Từ điển Anh Việt không phải lúc nào cũng chính xác đáng tin đâu.)

 

Lời bình:
9.
 
“From the aproned pot-scrubber to the flanneled potentate (…)”
 
“Từ chị lao công cọ bô đeo tạp dề đến ông trùm sỏ mặc đồ flanen (…)” (DT)
 
“Từ người giúp việc dọn dẹp tầm thường đến kẻ quyền uy hét ra lửa ăn mặc sang trọng (…)” (HA)
 
Giải thích:
 
“Bô” là cái chậu để người già, người bệnh liệt giường, trẻ em đại hoặc tiểu tiện.
 
Đây nói về khách sạn sang trọng Mirana của ông bố, không phải nhà thương hay viện dưỡng lão, nên không thể có “bô” để cọ! “The pot-scrubber” là người cọ rửa soong chảo, ở đây nên hiểu khái quát là “người giúp việc dọn dẹp tầm thường”. Tương tự, nên hiểu khái quát “the flanneled potentate” là “kẻ quyền uy hét ra lửa ăn mặc sang trọng”.
 

Kal:

Từ nay về sau, ai lỡ nói câu “Thằng đó chuối” thì nhớ kèm theo câu giải thích “Thằng đó không ăn chuối” nhé. Và nhớ là hãy sửa chữa thành “thằng đó dở người”. Lại nghĩ thằng bé chạy vặt ở quán phở, thực chất nó chả phải chạy đâu, chỉ “đi” bê phở thôi.

Thực ra câu này, Kal cũng cho là không nên dịch thành “chị lao công cọ bô” mà nên dịch thành “chị rửa chén đĩa”. Vấn đề ở chỗ sai lệch về mặt ngữ nghĩa, chứ không nằm ở việc khách sạn sang trọng Mirana có “bô” hay không có “bô”. Cho nên Kal nghĩ việc có dịch thành khái quát để cho độc giả dễ hiểu, hay dịch nguyên cả cụm để giữ văn phong tác giả, đó là lựa chọn của người dịch.

 

Lời bình:
10.
 
“and some interesting reactions on the part of my organism.”
 
“và những phản ứng ngồ ngộ nơi cơ thể tôi” (DT)
 
“và những phản ứng ngồ ngộ nơi bộ phận ấy của cơ thể tôi” (HA)
 

Kal:

Đây là đoạn tranh cãi với một cô bé:

Người ta: and some interesting reactions on the part of my organism.

có nên hiểu là “nơi bộ phận ấy ” ko

Mình: Sao em lại hỏi thế

Thì nó đúng là như thế còn gì

Bởi vì đàn ông chỉ có một bộ phận đó thôi

Người ta: vì organism ở đây

có thể hiểu là cơ thể

Mình: Chán em quá

Chị nói thẳng nhé

Cơ thể tôi cương cứng lên rồi

Thì có bao nhiêu bộ phận có thể cương cứng hả???

Khi em nói về chuyện đó, dĩ nhiên

Bác Dương tường dịch ko sai

Mà bạn bình luận cũng dịch ko sai

Ai dịch trần trụi hơn ai mà thôi

 

Chương 3:

 
Lời bình:
11.
 
“and I then see Annabel in such general terms as: (…)”
 
“theo cách này, tôi hình dung Annabel dưới dạng vẻ có thể mô tả bằng những từ chung chung như (…) (DT)
 
“và rồi tôi hình dung Annabel dưới những khái niệm chung chung như (…) (HA)
 
Giải thích:
 
Đoạn gạch dưới vừa thừa (không có trong nguyên bản) vừa tối nghĩa!
 

Kal:

Bạn bình luận lúc thì word-by-word, lúc thì không được word-by-word, làm mình chóng mặt quá.

Chỉ băn khoăn là trước khi người bình luận đả kích câu của bác Dương Tường là tối nghĩa, sao không trích dẫn đủ cả nhỉ? Có lẽ bởi vì người bình luận thấy đọc cả câu đầy đủ sẽ không tối nghĩa đến mức khiến bạn phải phát hoảng chăng?

“(and then I see Annabel in such general terms as: ‘honey-colored skin,’ ‘thin arms,’ u » u thin arms,’ ‘brown bobbed hair,’ ‘long lashes,’ ‘big bright mouth’); “

 

Lời bình:
12.
 
“(…) I doubt if much individual genius should be assigned to our interest in the plurality of inhabited worlds (…)”
 
“(…) tôi không tin rằng người ta có thể gán cho chúng tôi ít nhiều phẩm chất thiên tài chỉ vì chúng tôi quan tâm đến sự đa nguyên của thế giới có cư dân (…)” (DT)
 
“(…) tôi không tin người ta cho rằng chúng tôi có sở thích ít nhiều độc đáo, chỉ vì chúng tôi quan tâm đến sự hiện hữu của nhiều thế giới có cư dân (…)” (HA)
 
Giải thích:
 
a) “Genius” không chỉ có một nghĩa “thiên tài”! Ở đây nó đồng nghĩa với “inclination, taste” (sở thích, khuynh hướng) – “individual genius”: sở thích độc đáo, khác lạ!
 
b) “Plurality”: sự có nhiều – (không phải “đa nguyên” hay “đa” gì khác!)
 

Kal:

Cả đoạn nó là thế này:

“Our brains were turned the way those of intelligent European preadolescents were in our day and set, and I doubt if much individual genius should be assigned to our interest in the plurality of inhabited worlds, competitive tennis, infinity, solipsism and so on. The softness and fragility of baby animals caused us the same intense pain.”

Đa nguyên theo nghĩa tổng quát là sự xác nhận và chấp nhận tính đa dạng. Khái niệm này thường được dùng theo nhiều cách khác nhau trong nhiều vấn đề khác nhau. “Đa nguyên” là bởi vì những thế giới có cư dân rất phức tạp và đa dạng, với vô số những điều từ bình thường tới phức tạp như “những cuộc thi đấu quần vợt, đến cõi vô tận, đến thuyết duy ngã…”

Hiểu rằng sự có nhiều, dịch không văn hoa sẽ là “chúng tôi quan tâm đến sự nhiều của các thế giới có cư dân”. Đó không phải là sở thích độc đáo, đó là sở thích ngu xuẩn. -__-

Còn tại sao lại là “thiên tài”? Bởi vì câu gốc nó có đầy đủ các dấu hiệu chỉ vào “thiên tài” đến như thế này này:

“Our brains were turned the way those of intelligent European preadolescents were in our day and set, and I doubt if much individual genius should be assigned to our interest in the plurality of inhabited worlds, competitive tennis, infinity, solipsism and so on. The softness and fragility of baby animals caused us the same intense pain.”

 

Lời bình:
13.
 
“(…) there was a snapshot taken by my aunt (…) in a sidewalk café.”
 
“(…) có một tấm hình do bác tôi chụp nhanh tại một tiệm cà phê vỉa hè.” (DT).
 
Giải thích:
 
Câu dịch không sai, nhưng e rằng không ít bạn đọc trong nước tưởng nhầm bên trời Tây văn minh cũng có quán cóc “chiếm dụng lề đường” chẳng khác ở Việt Nam. Không phải! Châu Âu vốn lạnh nên quán cà phê (cả quán ăn) thường chỉ bày bàn trên lề đường cho khách khi thời tiết ấm áp, để khách được hưởng nắng ấm và “ngắm cô đi qua, nhìn bà đi lại”; đây thường là những quán khá sang hoặc sang, vì họ phải trả bộn tiền cho thành phố để được phép sử dụng vài mét lề đường. Lẽ ra ông Dương Tường nên chú thích, nếu được, giúp bạn đọc hiểu thêm đôi nét sinh hoạt ở một đất nước xa lạ.
 

Kal:

Nếu bạn muốn biết một vài quán cà phê mà Kal không biết có sang không, nhưng chắc chắn là tử tế và không phải “quán cóc” nhưng vẫn “chiếm dụng” lề đường ở Hà Nội, hãy tới cà phê Tolkin nhé. Bánh của nó ngon lắm đấy.

 

~*~

 

Đọc hết một bài bình luận, thật chỉ biết cảm thán mà thôi.

Bẻ đôi câu chữ mà bới móc bất chấp văn cảnh. Chưa tìm hiểu kỹ đã lên tiếng phê bình. Bê từ điển ra để đè bẹp văn phong hài hước. Công kích kiểu này khiến Kal không khỏi hoang tưởng người bình luận hình như có thâm thù đại hận với ngươi nhận bình luận hay sao?

 

~*~

 

Loạn đàm về Troll và cái sự “phê bình”:

Từ khi Internet ra đời và thông tin xuất hiện một cách chóng mặt, đã xuất hiện một tầng lớp, một giai cấp có tên gọi mỹ miều là troll với khả năng siêu việt là không thể phân biệt giữa phê bình mang tích tích cực và phê phán mang tính chỉ trích hay đả kích, giữa critism và flame. Khái niệm này dường như thật bùng nổ từ khi Internet xuất hiện và không biết từ đâu kéo đến lũ lượt những người coi nghệ thuật giao tiếp chẳng bằng cái đinh gỉ.

Với Kal, phê bình ở bất kỳ dạng gì, không chỉ là phê bình văn học sẽ chẳng có nửa mẩu nghĩa lý và không hơn một đống rác nếu nó không bắt nguồn từ mong muốn người nhận phản hồi sẽ trở nên tốt đẹp hơn. Còn nếu không, nó chẳng khác gì một thanh kiếm để những kẻ thích đâm người vác đi dằn mặt thiên hạ, cũng giống như một bài báo về chủ đề xã hội thực sự cần nhà báo phải có tâm.

Gần đây Kal đọc được không ít những bài mang tiếng là “phê bình”, “nhận xét”, nhưng giọng văn thì rặt châm biếm, hoặc tệ hơn, xúc phạm.

Một bài phê bình mà người được phê bình không thể tiếp nhận nó thì viết ra để làm gì? Để người ta thấy rằng ông dịch giả A chẳng qua chỉ là một gã “không có đạo đức dịch thuật”, ông dịch giả B không còn “đủ năng lực để xấu hổ”? Để đâm cho nhau thật đau, nói mát nhau thật rét? Để trình diễn cái tôi ngất trời của người phê bình (và đôi khi là cả người phản biện)? Rổ lỗi phát hiện rốt cuộc là để đổ vỡ đầu người dịch và nhà xuất bản cho đáng kiếp đã dịch sai, hay để đem ra nhẹ nhàng phân tích một cách lịch duyệt (và lịch sự) để người ta cảm phục mà hiệu đính?

Rốt cuộc là phê bình tác phẩm, hay đả kích dịch giả?

Phát hiện ra lỗi, ai cũng có thể làm được, nhưng không phải ai cũng có thể trở thành nhà phê bình. Đâu phải không có lý do. Bên cạnh cái đang làm người ta ầm ĩ: “Đạo đức dịch thuật”, có lẽ cũng nên dựng thêm một cụm “Đạo đức phê bình”.

Dĩ nhiên đây chỉ là ý kiến cá nhân của một con ếch ngồi đáy giếng mà thôi.

 

 

------------------

Bài liên quan:

29.04.2012
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Một foot có 12 inches, khi nói 4 feet ten có nghĩa là 4 feet ten inches chứ không phải là 4 feet 10/100 (hệ thập nhị phân chứ không phải hệ bách phân) - như vậy 4 feet 10 chính xác là 147.32 cm. Cả người dịch và người phản dịch đều sai... (...)
 
28.04.2012
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Rất tiếc vì ở nước ngoài nên tôi mới chỉ được đọc ba Chương 1, 2 và 3 do Công ty Nhã Nam đưa lên mạng (www.lolitavietnam.com). Đọc rồi, tôi không khỏi có một số thắc mắc, rất mong được dịch giả Dương Tường giải đáp cho... (...)
 
25.04.2012
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Khiếp quá, hưng phấn thuộc dạng bạo dâm? Mẹ bạo dâm con gái ruột hay sao? Vụ này thì còn xì-căng-đan bằng trăm lần vụ bố dượng mơn trớn con gái vợ trong Lolita. Sao Nhã Nam không cho Vô Tri giật một cái tít kiểu “Mẹ bạo dâm con gái – một thử nghiệm văn chương mang tên Milan Kundera” để mang xe tải ra mà chở tiền về nhỉ?... (...)
 
20.04.2012
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... “on the dotted line”một thành ngữ hết sức bình thường và thông dụng trong lời nói hàng ngày ở các nước nói tiếng Anh, chứ chẳng có gì là “một cách nói cụ thể, lạ hóa, khiến người ta phải liên tưởng, động não…”, chẳng có gì là “chơi chữ”, cũng chẳng có gì là “bệnh hoạn”, “si mê”, “ám ảnh”, “phát rồ”... cả!... (...)
 
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Vladimir Nabokov giỏi tiếng Anh và tiếng Nga như nhau (Tiếng Nga là tiếng mẹ đẻ của ông). Tôi đồ rằng trình độ tiếng Anh và tiếng Nga của Nabokov chắc không thua trình độ tiếng Anh và tiếng Việt của dịch giả Dương Tường là mấy. Vậy mà, khi đích thân dịch Lolita sang tiếng Nga (ông viết tiểu thuyết này bằng tiếng Anh), Nabokov đã phải dịch câu: “She was Dolores on the dotted line” thành “Она была Долорес на пунктире бланков”... (...)
 
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Trên trang Evan đã có một bài viết của Toàn Phong, nhan đề “‘Trên dòng kẻ chấm’ và chuyện dịch thuật của Dương Tường”, phản hồi về bài viết “Dịch loạn: Sai từ Lolita sai đi...” của Tùy Phong... (...)
 
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Dịch giả trẻ thế hệ 8x có thể còn quá non trẻ và chưa đủ vốn sống để dịch hay, nhưng những dịch giả nhiều năm trong nghề cũng chưa hẳn đã tránh được những sai sót quá lộ liễu. Ngay trong những dòng đầu tiên của Lolita - cuốn sách đang được tung hô ầm ĩ nhất hiện nay, cũng đã thấy câu văn tối nghĩa và khó hiểu: “Ở trường học, em là Dolly. Trên dòng kẻ bằng những dấu chấm, em là Dolores. Nhưng trong vòng tay tôi, bao giờ em cũng là Lolita.” ... (...)
 
18.04.2012
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Mỗi lần Nhã Nam đưa ra một thông báo về số phận cuốn sách “Bản đồ và Vùng đất”, thì cùng ngày đó Cao Việt Dũng lại đưa ra một lời cảm ơn và xin lỗi. Thông báo tạm ngừng phát hành, thì anh ta cảm ơn và xin lỗi lơ mơ. Thông báo chính thức thu đổi cuốn sách, thì anh ta cảm ơn và xin lỗi du dương hơn. Có phải đây chỉ là những sự trùng hợp ngẫu nhiên?... (...)
 
17.04.2012
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Hội đồng thẩm định của NXB Văn học và Công ty Nhã Nam đã đi đến kết luận: “Bản đồ và Vùng đất” là cuốn sách dịch để lại nhiều lỗi, thuộc nhiều loại khác nhau: dịch sai nghĩa; dịch chệch nghĩa; dịch sót; diễn đạt tiếng Việt có nhiều bất ổn. Số lượng lỗi này cao hơn so với chuẩn biên tập của chúng tôi, vượt quá số lỗi tối đa cho phép để sách có thể tiếp tục được lưu hành... (...)
 
12.04.2012
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Trước hết, dịch giả cần tắm mình trong không khí tư tưởng của tác giả, qua đó nắm được thần hồn của tư tưởng tác phẩm, hay rộng hơn - tác giả. Vẫn còn là chưa đủ. Điều tối cần thiết là thái độ làm việc nghiêm cẩn của người dịch... (...)
 
02.04.2012
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... trên một trang web văn chương, người ta phát hiện ra cuốn sách dịch mắc một kỷ lục đen: tới 3.000 lỗi, và đó lại là tác phẩm được xuất bản với sự hỗ trợ của Trung tâm sách quốc gia thuộc Bộ Văn hóa Pháp!... (...)
 
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... xí - dịch văn chương chớ đâu phải phô tô cóp pi ảnh tục mà đòi / phải giống y chang - chuyển ngữ là sáng tạo nghe chưa... (...)
 
30.03.2012
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Người đàn ông là bố đẻ cô gái mà những đứa con ruột của nàng gọi mẹ vợ tôi – người chỉ có một người con gái duy nhất - là bà ngoại, ông vừa phải đón nhận một tin dữ. “Ông bị ung thư cổ tử cung (cancer de l’intestin)”, nàng nói. “Đã di căn sang buồng trứng”... (...)
 
25.03.2012
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Ngay sau khi bài viết Hết dịch “giả” thì tới ký “giả”! của tôi được đăng trên mục “đối thoại” của Tiền Vệ, qua đó tôi vạch ra một loạt những chi tiết sai be bét trong bài báo “Sách, thương hiệu và uy tín” của Nguyễn Hữu Hồng Minh, thì báo Thanh Niên đã lẳng lặng tháo gỡ bài báo đó... (...)
 
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Bước sắp tới Nhã Nam làm là đối chiếu toàn bộ bản dịch, sau đó sẽ làm việc với dịch giả Cao Việt Dũng. “Nếu cần thiết, Nhã Nam và NXB Văn Học sẽ đứng ra lập hội đồng thẩm định, mời các chuyên gia ở ngoài để đảm bảo tính khách quan...” (...)
 
22.03.2012
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Bản đồ và vùng đất không chỉ có vấn đề dịch thuật mà còn có cả vấn đề Việt văn. Dịch tức là tìm cái tương đương trong ngôn ngữ khác. Một dịch giả kém Việt văn không thể dịch một nhà văn (đây lại là một nhà văn lớn) ra tiếng Việt. Những thí dụ tôi đưa ra ở trên chứng tỏ rằng ông Cao Việt Dũng có một trình độ tiếng Việt thảm hại... (...)
 
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Tờ Thanh Niên ngày 21/03/2012 có bài báo rất ngắn “Sách, thương hiệu và uy tín” của Nguyễn Hữu Hồng Minh, viết về vụ nxb Nhã Nam thu hồi bản dịch của Cao Việt Dũng. Bài báo chỉ có một nhúm chữ mà đã chứa một loạt những chi tiết sai be bét... (...)
 
19.03.2012
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Với tinh thần cầu thị và ý thức về trách nhiệm của mình đối với cuốn sách do mình xuất bản, Ban Giám đốc Nhã Nam quyết định dừng việc phát hành cuốn sách kể từ ngày 15/3/2012 để tiến hành kiểm định chất lượng bản dịch một cách toàn bộ. Nhã Nam đã gửi thư cảm ơn tới trang Tiền Vệ, mục Đối thoại, tác giả Hà Thúc Lang về những góp ý đó, và chân thành nhận lỗi với độc giả... (...)
 
17.03.2012
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Một nhóm đưa ra ý kiến nghiêm túc, yêu cầu ông Cao Việt Dũng thành thật tiếp thu lời phê bình của ông Hà Thúc Lang. Một nhóm hăng hái đứng về phía ông Cao Việt Dũng, biến những bài phê bình mang tính học thuật của ông Hà Thúc Lang thành ra những lời đả kích cá nhân bên ngoài phạm vi học thuật, rồi xúi giục ông Cao Việt Dũng bất chấp những lời phê bình của ông Hà Thúc Lang... (...)
 
16.03.2012
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Từ phần này trở đi, tôi sẽ lần lượt đưa ra các lỗi dịch cụ thể của Cao Việt Dũng... Trước hết, tôi xin nhấn mạnh ý kiến đã nêu ra trong những bài «Nhận xét về bản dịch truyện ngắn ‘Quả táo vàng của ham muốn vĩnh cửu’ (M.Kundera) của Cao Việt Dũng» : trong dịch thuật, không nên có khái niệm “lỗi sai ít” và “lỗi sai nhiều”. Đã sai là sai, nhất là với những nhà văn như Kundera hay Houellebecq, mỗi từ viết ra đều có dụng ý... (...)
 
11.03.2012
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Lần đầu tiên trong sự nghiệp văn chương của mình, Houellebecq dám đề cập và phân tích cặn kẽ mối quan hệ không hề đơn giản giữa nghệ sĩ và sáng tác, giữa nghệ thuật và xã hội, thông qua nhân vật chính Jed Martin với hai niềm say mê lớn - hội họa và nhiếp ảnh. Để dịch Bản đồ và vùng đất, vì lẽ đó, không thể không trang bị một số từ vựng và kiến thức nhất định về hai lĩnh vực này. Đáng tiếc, anh Cao Việt Dũng đã không trang bị gì cả... (...)
 
07.03.2012
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Ngoài hạn chế về trình độ Pháp văn và lười động não, còn một nguyên nhân nữa dẫn đến những lỗi dịch của Cao Việt Dũng trong đó là sự thiếu hiểu biết của dịch giả về hiện thực Pháp... (...)
 
01.03.2012
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Trong phần I, tôi đã nêu hạn chế về Pháp văn là nguyên nhân chính dẫn tới những lỗi dịch sai của Cao Việt Dũng trong tiểu thuyết Bản đồ và vùng đất. Trong phần này, tôi sẽ phân tích thêm một nguyên nhân nữa, đó là: lười suy nghĩ, được thể hiện qua những lỗi dịch hết sức ngớ ngẩn... (...)
 
27.02.2012
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Trong dịch thuật, người ta có thể đôi khi sơ suất, nhưng dịch sai ở một tần suất chóng mặt và sai ngay từ câu đầu tiên của tác phẩm như trường hợp Cao Việt Dũng thì quả là hiếm... (...)
 
22.12.2011
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... 70 lỗi dịch trong một truyện ngắn là hậu quả tất yếu của một phong cách làm việc cẩu thả và một trình độ chuyên môn quá hạn chế. Không thể tưởng tượng nổi dịch giả tiếng Pháp chuyên nghiệp mà dịch từng chữ rời rạc như học trò phổ thông, không nắm được những qui luật ngữ pháp thông dụng, những kiến thức văn hóa tối thiểu... (...)
 
20.12.2011
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Tôi tiếp tục nhận xét về bản dịch của Cao Việt Dũng (xem phần I và phần II). Vì vậy, trong phần III này, các trích đoạn sẽ được đánh số từ 16 đến 30... (...)
 
18.12.2011
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Tôi tiếp tục nhận xét về bản dịch của Cao Việt Dũng (xem phần I). Vì vậy, trong phần II này, các trích đoạn sẽ được đánh số từ 2 đến 15... (...)
 
16.12.2011
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Ông viết: «ý kiến của Vi Văn Tuyên có nhiều chỗ sai, không hợp lý... có thể gây ảnh hưởng đến uy tín cá nhân của người khác». Xin hỏi: ý kiến của tôi sai và không hợp lý ở những chỗ nào? Tôi có vu khống ông không? Những vấn đề tôi nêu ra, đều có dẫn chứng cụ thể... (...)
 
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Về vấn đề dịch tiểu thuyết «Vô tri», tôi sẽ quay lại vào một dịp khác. Hôm nay, xin gửi tới Tiền Vệ những nhận xét về dịch thuật truyện ngắn «Quả táo vàng của ham muốn vĩnh cửu» (nguyên tác «La pomme d’or de l’éternel desir») của Milan Kundera do anh Cao Việt Dũng dịch và xuất bản... (...)
 
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Đến giờ thì mình thấy, lời “phỏng đoán” của nhà thơ Nguyễn Đăng Thường rằng “Chí Phèo & Thị Nở cũng có thể là mỗi chúng ta”, càng ngày càng... đúng! Hehe, nhưng trước khi chứng minh lời “phỏng đoán” của bác Thường là càng ngày càng đúng, mình muốn đi... vòng sang vài câu chuyện khác một chút, nhá, ngắn thôi mà!... (...)
 
15.12.2011
[THƯ TOÀ SOẠN] ... Tiền Vệ không biên tập những bài đối thoại, không chịu trách nhiệm về ý kiến của những người đối thoại, và chỉ từ chối đăng những bài xúc phạm đến đời tư của người khác. Tiền Vệ đòi hỏi và tôn trọng tinh thần tự chịu trách nhiệm của những người tham gia đối thoại, và do đó, Tiền Vệ không cần, và không thể, sử dụng các chuyên gia để biên tập hay sửa đổi ý kiến của những người tham gia đối thoại... (...)
 
12.12.2011
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Dịch giả trẻ Cao Việt Dũng vậy là một anh tuyên truyền thiên tài! Tư bản đang giãy chết, kinh tế tư bản đang khủng hoảng, nay văn chương tư bản lại lâm nguy, mỗi nước Việt ta ngày càng tấn tới, năm ngoái đã giật cái mề đay Phiu, năm nay tiện tay chộp luôn Nobel văn chương, để lên “đỉnh cao trí tuệ” một thể!... (...)
 
07.12.2011
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Để tiếp tục hai bài viết mới đây trên Tiền Vệ (I và II), tôi xin gởi tới quí độc giả những nhận xét của tôi về bản dịch bài phỏng vấn Philippe Sollers của ông Cao Việt Dũng, trích trong cuốn của Vincent Kaufmann... (...)
 
06.12.2011
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... - Chez toi là nhà cậu. Tui đánh máy sai chez toi thành chez moi. - Tui chưa đọc “Ignorance”, tui chỉ góp ý trong giới hạn đoạn văn mà các độc giả khác trích lại. Điều này tui có nói rõ... (...)
 
05.12.2011
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... - Một, Ông Black Raccoon nói tiểu thuyết L’ignorance của Kundera là “bản tiếng Pháp”. Sao lại nói là “bản tiếng Pháp”! Kundera viết cuốn L’ignorance trực tiếp bằng tiếng Pháp thì phải nói đó là nguyên tác chứ!... (...)
 
04.12.2011
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Chữ Home trong Anh Ngữ vừa có nghĩa là nhà, tổ ấm vừa có nghĩa là quê hương quê nhà. Welcome home là câu chào đón về lại nhà hay hồi hương, tùy theo sự việc sự tình... (...)
 
03.12.2011
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Để tiếp tục bài viết trên Tiền Vệ mới rồi, tôi xin gởi tới quí độc giả những nhận xét về bản dịch của ông Cao Việt Dũng - bài phỏng vấn Karlheinz Stierle - trích trong cuốn sách của Vincent Kaufmann... (...)
 
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Cuốn L’Ignorance của Milan Kundera, bản tiếng Anh - Ignorance - do Linda Asher dịch... Ở đây Linda Asher chỉ dùng chữ “home” rất gọn rồi sau đó dùng tiếp “my home” cũng trong ngữ cảnh đó. Đọc bản tiếng Anh thì hiểu ngay... (...)
 
02.12.2011
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Nói tóm lại, tất cả những “luận điểm” đầy ngụy biện và khôi hài mà Nguyễn Thuận đưa ra để bênh vực cho những chỗ sai của Cao Việt Dũng đều hết sức vô dụng, không giúp gì được cho Cao Việt Dũng, mà còn tiếp sức thêm cho nạn “dịch loạn”... (...)
 
02.12.2011
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Khổ thế, vẫn cái trò «nhìn cây mà không thấy rừng», dịch mà không hiểu mình đang dịch gì, dịch từng từ chứ không dịch cả câu, dịch từng câu chứ không dịch toàn bộ tác phẩm... (...)
 
01.12.2011
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Trước khi phê phán, tôi nghĩ ông Vi Văn Tuyên và Hà Thúc Lang nên chứng tỏ mình trước bằng một bản dịch hoàn chỉnh hơn là bằng vài câu cắt xẻ so với tổng thể văn bản... Nói về Đạo đức A, đạo đức B, đạo đức dịch thuật thì ông Nguyễn Gia Thức nên chứng minh mình là người có phẩm tính dịch thuật trước khi ban bố rộng rãi trước bạn đọc... (...)
 
30.11.2011
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Chứ không lẽ “đạo đức dịch thuật” là thái độ “dịch vội”, đăng bừa để kiếm tiền nhuận bút, bất kể độc giả? Khi có ai vạch ra những chỗ sai của mình thì lại cố tình loay hoay lấp liếm chỉ để củng cố lòng tin của chỉ một nhóm “fan” gồm những kẻ thiếu cả trình độ và tư cách?... (...)
 
29.11.2011
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Hôm trước, nhân đọc ý kiến của ông Vi Văn Tuyên về cách dịch của anh Cao Việt Dũng, tôi đã bỏ chút thời giờ lên mạng xem thực hư thì rơi phải mấy trang đầu tiên của “Những kẻ thiện tâm” (“Les Bienveillantes”), tiểu thuyết của Jonathan Littell do anh Cao Việt Dũng dịch, nhà xuất bản Hội Nhà Văn ấn hành năm 2008. Đọc được mấy câu, tôi cũng “tá hỏa”... (...)
 
25.11.2011
[CHUYỆN DỊCH THUẬT] ... Đọc loạt bài phỏng vấn do ông Cao Việt Dũng dịch, tôi giựt mình dụi mắt hoài... Tìm đọc bản gốc (bằng Pháp văn) để kiểm tra độ chính xác trong bản dịch của ông Cao Việt Dũng, thì tôi tá hỏa. Có thể nói không quá là trang nào cũng đầy lỗi. Nhân đây, xin trình quí vị một số thí dụ thấy được trong hai bài phỏng vấn... (...)
 
19.09.2011
[CHUYỆN DỊCH GIẢ] ... Người dịch tác phẩm này ra tiếng Việt hẳn là không biết nghĩa tiếng Anh đã đành, cũng không biết “Windows On The World” là tên một tiệm ăn ở tầng 107 của Tháp Bắc – World Trade Center... Không biết gì ráo, nên dịch “giả” mới dám dịch là... Cửa sổ trên Tháp Đôi. Rùng rợn hơn cả chính biến cố 9.11... (...)
 
07.03.2011
[DỊCH THUẬT] ... Xin quý anh chị tienve.org vui lòng cho chúng tôi “công bố” sản phẩm dưới đây để “quần chúng nhân rân” có cơ hội thưởng lãm nghệ thuật dịch (thơ) của một người bạn mới quen của chúng tôi — “Dịch Giả Google Translate” (http://translate.google.com/#) — qua hai tác phẩm thơ Việt đương đại (một của Lý Đợi và một của Bùi Chát)... (...)
 
06.03.2011
[DỊCH THUẬT & BÁO CHÍ] ... Vietnamnet đã tự ý đổi đầu đề, không đề tên tác giả bài viết. Điều này thể hiện thái độ không tôn trọng nhân vật được nói đến trong bài là bà Thái Thị Liên và tác giả của bài viết, chưa nói tới vi phạm quyền tác giả. Ngoài những từ dùng sai, bản dịch đã dịch sai thậm chí cố tình xuyên tạc nhiều chỗ của bản gốc... (...)
 
01.03.2011
[DỊCH VĂN] ... Ngoài một câu tiếng Việt chính xác, thì từ hôm nay, thay cho 38, chúng ta đã có 39 địa chỉ trên internet có nguyên văn chính xác của bản dịch tiếng Anh cho một câu nói của Milan Kundera... (...)
 
[DỊCH VĂN] ... Nhà văn Đặng Thân nói các bản dịch ra Anh văn đều dùng từ “historical”. Nói thế là không xác đáng, vì ông chưa tra cứu đến nơi. Cái kết quả 2.950 do ông tìm thấy trên internet chỉ là hậu quả tai hại của sự copy đi copy lại của những websites chuyên sưu tầm các “quotes” một cách vô tội vạ. Một nơi chép sai chữ, 2.949 nơi khác cứ cắm đầu chép lại, thành ra 2.950 nơi chép sai đấy thôi... (...)
 
[DỊCH VĂN] ... Xin cảm ơn Xyz đã nhặt sạn cho bài viết Đoàn tầu “thống nhất” (hay là “quân tử dĩ hậu đức tải vật” [1] đăng trên Da Màu của tôi. Các lỗi mà Xyz đã chỉ ra đều xác đáng. Thực trạng chuyện “bếp núc” thì cụ thể thế này... (...)
 
26.02.2011
[DỊCH VĂN] ... Tôi dè chừng câu tiếng Anh là do tác giả tự dịch, nên có sai sót đáng kể, chứ nếu mà ông “làm biếng” hơn một chút, dùng ngay “dịch vụ chùa” Google dịch (http://translate.google.com.vn/#), thì “kết quả (tự động)” đã tốt hơn (cũng đáng kể) ... (...)
 
25.02.2011
[DỊCH THƠ] ... Dù sao, thật may, chúng ta vẫn còn (dù không nhiều) những người dịch đàng hoàng khác, bằng không, tôi e... (...)
 
24.02.2011
[DỊCH THƠ] ... Vừa qua người đọc “online” có dịp đọc hai bài thơ “Voyelles” và “Le Bateau Ivre” của Arthur Rimbaud (1854-1891) được ông Huỳnh Phan Anh dịch ra tiếng Việt... Rất tiếc là bản dịch tiếng Việt này không giúp độc giả thấy được tại sao hai bài thơ đó lại nổi tiếng là tuyệt tác cũng như tại sao tác giả của nó lại được ca ngợi là thiên tài thi ca (không chỉ của Pháp mà của cả thế giới)... (...)
 
26.10.2010
[VĂN HOÁ HÔM NAY] ... Đến màn cô ca sỹ Mỹ Tâm hát bản nhạc “Bang Bang (My Baby Shot Me Down)” của cặp vợ chồng ca nhạc sĩ người Mỹ lừng danh Cher & Sonny Bono... mà lời Việt do nhạc sỹ Phạm Duy dịch, tôi lại thấy Đài Truyền Hình Việt Nam ghi là “Nhạc Pháp”!... (...)
 
[VĂN HOÁ HÔM NAY] ... Dịch kiểu gì mà Peter Gray lại biến thành David Hicks, chuyện nhà tù Guantanamo Bay thì biến thành chiến tranh Iraq! Dịch hay là phịa! Cho ông Võ Giang này đi một cặp với Lại Văn Sâm là vừa! “Xanh kiu vé ry mật!”... (...)
 
25.10.2010
[VĂN HOÁ HÔM NAY] ... Đặc biệt lạ lùng là trong cả nước không có một bài báo nào thử đứng ở vị trí của Ngô Ngạn Tổ và người nước để xét vấn đề. Là một diễn viên quốc tế được mời phát biểu trong một liên hoan phim quốc tế trước ống kính truyền hình trực tiếp, nhưng toàn bộ những lời phát biểu của Ngô Ngạn Tổ vừa nói ra thì lập tức bị thay thế bằng những lời bịa đặt hoàn toàn khác do ông Lại Văn Sâm công khai tọng vào mồm anh. Nếu Ngô Ngạn Tổ và người nước ngoài biết được điều này, họ sẽ suy nghĩ thế nào về đất nước và con người Việt Nam? ... (...)
 
24.10.2010
[VĂN HOÁ HÔM NAY] ... Triệu chứng thiếu lòng tự trọng, xem thường công chúng, sẵn sàng loè bịp công chúng bất cứ giá nào, đang có nguy cơ lan rộng trong đời sống văn hóa của người Việt nam hôm nay. Từ bản thân một ông Chủ tịch nước cho đến một cô ca sĩ nghiệp dư, từ một ông MC văn nghệ cho tới giới “học giả”, triệu chứng này đang liên tục biểu hiện ra đến mức thậm lố bịch... (...)
 
24.10.2010
... Hiện nay tình trạng dịch và giới thiệu mảng thơ của nền văn học cổ đã cho thấy nhiều bất cập. Nhiều dịch giả dịch mảng thơ này bản thân không phải là nhà thơ, thiếu những kiến thức nhất định về văn học, thậm chí chưa nắm vững ý nghĩa trong văn bản ngôn ngữ nguồn và xuệch xoạc với ngôn ngữ đích... (...)
 
12.09.2010
... Nhưng điều kỳ lạ hơn hết là dịch giả không hiểu chút gì trong nội dung bài thơ Đường luật “tám câu năm vần” rất nổi tiếng này của bà Huyện Thanh Quan. Dịch và giới thiệu ra văn học thế giới một tác phẩm của cổ nhân mà người dịch không có chút hiểu biết mảy may nào cả về hình thức lẫn nội dung của nó là một chuyện thật hiếm có... (...)
 
08.10.2010
[1000 NĂM THĂNG LONG] ... Sự kiện “Đại Lễ Ngàn Năm Thăng Long” khai mạc vào ngày 1/10/2010 (nhằm ngày quốc khách nước Cộng Hoà Nhân Dân Trung quốc) và kết thúc vào ngày 10/10/2010 (nhằm ngày quốc khánh nước Cộng Hoà Nhân Dân Triều Tiên và nước Trung Hoa Dân Quốc) là một chuỗi vô số những trò nhếch nhác rất ư là hoàng tráng. Đã có quá nhiều người nói về những trò này trong những ngày qua. Hôm nay, gần đến ngày cao trào của “đại lễ”, tôi vào xem internet thì tình cờ phát hiện một sản phẩm văn hóa cực kỳ ngu xuẩn, điên rồ, nhưng rất ư mang “tính quốc tế”. Vậy nên tôi xin tường thuật lại ở đây cho mọi người cùng thưởng lãm... (...)
 

Các hoạ phẩm sử dụng trên trang này được sự cho phép của các hoạ sĩ đã tham gia trên trang Tiền Vệ

Bản quyền Tiền Vệ © 2002 - 2014