tin & thư | chuyên đề | tác phẩm mới | tác phẩm của tháng | đối thoại | tác giả | gửi bài | góp ý |
dẫn nhập | nhận định | tác phẩm | thảo luận |
danh mục chuyên đề
NĂM CUỐN SỔ GHI CHÉP CHO NGHỆ THUẬT GIẢI THOÁT  [chuyên đề  VĂN NGHỆ HẬU HIỆN ĐẠI]
Hoàng Ngọc-Tuấn dịch
 
     Cecilia Vicuña (1948~), người Chile, lừng danh như một thi sĩ, nghệ sĩ tạo hình, đạo diễn điện ảnh và diễn viên. Sau khi tốt nghiệp ngành mỹ thuật tại đại học quốc gia Chile, bà được British Council cấp học bổng để du học tại London. Năm 1973, cuộc đảo chính ở Chile buộc bà phải ở lại Anh quốc và tham gia phong trào kháng chiến chống chế độ độc tài quân phiệt Pinoche. Bà là thành viên sáng lập của Hội Nghệ Sĩ Đòi Dân Chủ. Năm 1980, bà dời sang định cư tại New York City.
     Mười bốn tập thơ của bà đã được xuất bản tại châu Âu, Mỹ La-tinh và Hoa-kỳ. Bà cũng là đồng chủ biên của tuyển tập 500 Years of Latin American Poetry (Oxford University Press sắp xuất bản). Những cuốn nổi tiếng của bà gồm có: Instan (2002), El Templo (2001), Cloud-Net (l999), UL, Four Mapuche Poets, a Bilingual Anthology (1998; Cecilia Vicuña chủ biên), QUIPOem/ The Precarious: The Art and Poetry of Cecilia Vicuña (1997; Esther Allen dịch sang Anh ngữ, M. Catherine de Zegher biên tập), Word & Thread (1996), PALABRARmas/WURDWAPINschaw (1994), và Unravelling Words & The Weaving of Water (l992).
     Các tác phẩm tạo hình của bà được trưng bày tại rất nhiều địa điểm quan trọng trên thế giới.
     Bà đã đoạt các giải thưởng: The Pennies from Heaven Award (2002), The Anonymous Was a Woman Award (l999), The Lila Wallace-Reader¹s Digest Arts International Award (l992), The Fund for Poetry Award (l995-96), và The Human Rights Award (1985) do tổ chức Fund for Free Expression ở New York trao tặng.
     "NĂM CUỐN SỔ GHI CHÉP CHO NGHỆ THUẬT GIẢI THOÁT" của Cecilia Vicuña là một bài thơ có hình thức mới lạ, trông như một bài nghiên cứu từ nguyên. Nhà thơ không chỉ thu thập chất liệu từ đời sống hậu hiện đại, mà còn khai thác kho tàng văn hoá và ngôn ngữ của nhiều dân tộc trên thế giới.
 
 
 
CECILIA VICUÑA
(1948~)
 
 

NĂM CUỐN SỔ CHI CHÉP CHO NGHỆ THUẬT GIẢI THOÁT (*)

 
I. Sự liên kết
 
                       Nghệ thuật của sự gắn liền, sự hợp nhất
                       xuất phát từ ned: buộc lại, thắt lại
                       dạng thức ở cấp độ số không: nod
                       Cổ ngữ Anh: net
                       La-tinh: nodus
                                   knot
 
David Brower đã nói: "Quả đất đang chết dần vì người ta không thấy những liên kết" (giữa một cái bánh mì kẹp thịt và cái chết của rừng mưa nhiệt đới, việc sử dụng máy điều hoà không khí và cái chết của khí quyển).
 
Eliot Weinberger đã nói: "Bạn có biết clue là gì không? Một cuộn len hoặc chỉ mà Theseus đã dùng để thoát ra khỏi mê cung, vì thế nó là bất cứ cái gì dẫn dắt hay điều hướng để giải quyết một vấn đề."
 
René Guénon nói: "sự liên kết bảo vệ chúng ta."
 
ở Nahuatl, một trong những tên gọi của Thượng Đế là "sự gần gũi và hợp quần"
(... del cerca y del junto)
 
 
II. Sự hồi sinh của cỏ
 
                       Octavio Paz đã nói: "Thơ là sự hồi sinh."
 
                                              đứng thẳng lên
                                              một lần nữa,
                                              toả xanh!
 
                                              những đợt sóng
                                              của
                                              cỏ
                                             
                                                              những lưỡi bén
                                                              những lưỡi bén
 
                                              đang dâng lên
                                              từ
                                              những khe nước chết
                                             
                                              hãy hồi sinh!
                                              surgere
                                              sub + regere:
                                              chỉ lối
 
                                              hãy chỉ lối
                                              cho cái toả xanh
                                              trồi thẳng lên!
 
                                      growth, green & grass (sự mọc, màu xanh & cỏ)
                                      nguyên thuỷ có cùng một gốc:
                                              ghre
 
                       có lần tôi mộng thấy một dạng thơ được sáng tạo bằng
                       tiếng chân bước trên cỏ
 
                       trong ngôn ngữ Nahuatl, thơ, xopancuicatl là "một sự xiển dương
                       đời sống và thời gian tuần hoàn: bài thơ và nhà thơ trở thành
                       một thực vật mọc lên cùng với bài thơ; thân cây trở thành những
                       thớ giấy của cuốn sách trong đó bài thơ được vẽ..."
                       (Eliot Weinberger)
 
                                      tất cả xúm xít
                                      quanh những thuỷ đạo
                                      tại Brooklyn,
                                      Manhattan, Chile
                                      và vùng Bronx,
 
                                      những loài cỏ của đất
                                      và
                                      cochayuyo
                                      loài cỏ của biển
 
                                      quấn vào nhau
                                      trong những tấm lưới
                                      nhựa,
 
                                      hãy hồi sinh!
 
 
III. Khởi thuỷ của sự Dệt
 
                       bắt nguồn
                       từ oriri: sự xuất hiện của những ngôi sao
 
                       chữ weave
                       từ weban, wefta, Cổ ngữ Anh
                       weft, xếp chéo các sợi lên nhau
                                                                           web (lưới)
 
                                                                        sự xuất hiện
                                                                        của ngôi sao thập tự
 
                                                                        sự bện chéo vào nhau của
                                                                        sợi dọc và sợi ngang
 
                       tưởng tượng cây thập tự đầu tiên
                       những nhánh lớn và những cành con đan chéo vào nhau
                       làm một chiếc tổ
                       để sinh đẻ
 
                       bện một sợi chỉ đầu tiên
                       xoắn dài theo hình trôn ốc
                       một sợi thực vật bắt chước một dây nho
 
                       sợi chỉ đầu tiên trồi ra từ mớ bông dệt mắc bẫy trong
                                              thực vật
 
                       sự xếp chéo vào nhau đầu tiên của sợi dọc và sợi ngang
                       sự hợp nhất của cao và thấp, trời và đất
                       đàn bà và đàn ông
 
                       nút thắt đầu tiên, khởi điểm của vòng trôn ốc:
                       đời sống và cái chết, sinh và tái sinh
 
                       textile, text, context (vải dệt, văn bản, ngữ cảnh)
                       từ teks: đan sợi, chế tác, kết những tấm phên bằng sợi liễu gai
                                    để làm cốt cho những bức tường đắp bằng đất (Paternosto)
 
                       sutra: văn bản linh thiêng của Phật giáo
                                    sợi chỉ (Sanskrit)
 
                       tantra: văn bản linh thiêng xuất phát từ những bộ Veda: sợi chỉ
 
                       kinh: như trong Đạo Đức Kinh hay Dịch Kinh
                                    sách linh thiêng: sợi dọc
                                    vĩ: sợi ngang
 
                       Quechua: ngôn ngữ linh thiêng
                                      xuất phát từ q'eswa:
                                      sợi dây bện bằng rơm
 
                       dệt một dạng thức mới cho tư tưởng:
                                      liên kết
                       mang vào trong nhất thể
 
 
IV. Pueblo de Altares
 
                       pueblo: con người
                       altar: "chỗ để thiêu những lễ vật hiến tế"
 
                                       chúng ta là pueblo
                                       nhà của chúng ta là altar
 
                       ngưỡng cửa: giới hạn hay lối ra vào
 
                       lintel, chóp của ngưỡng cửa
                       từ liminaris, giới hạn
                       và chữ xưa nhất là tol: như trong dolmen:
                       chiếc bàn đá
 
                                       mesa & missa
                       (mass: thánh lễ, từ "gửi một message: thông điệp)
                                       thường bị nhầm lẫn với nhau
 
                       (limitlumen:
                       ánh sáng đã đến để nhập thành nhất thể)
 
                       nhầm lẫn là "rót vào nhau"
 
                       nhà & và bàn thờ gắn vào nhau
                       như trong architecture (kiến trúc)
                       từ arch
 
                                       arkhe, luật tắc, sự khởi đầu
                            hoặc ar, gắn vào nhau như cây cung và mũi tên
                                & tektron: thợ mộc, người xây cất, từ
                                        teks: đan sợi                      
                      
                       "kết những tấm phên bằng sợi liễu gai cho những bức tường đắp bằng đất"
 
                       đến từ bờ biển, chút ít chất cặn còn đọng lại trong nó
 
                       Patti Hagan nói "chúng trông giống như mô hình thu nhỏ của một
                       nền văn minh đã mất"
 
                       một người khác đã nói: "hay một nền văn minh mới được xây dựng trên
                       phế tích của nền văn minh hiện tại."
 
                       ở Panama, những người trở thành vô gia cư vì bom Mỹ
                       được gọi là precaristas
                       favelas, callampas, pueblos jovenes, villas miserias, shanty-
                       towns dưới mọi tên gọi đều là
                                                  Pueblos de altares
 
 
V. Poncho: Lễ phục
 
                                   hilo de agua
                                   sợi chỉ của nước
 
                                   hilo de vida
                                   sợi chỉ của đời sống
 
                                   họ nói những sinh vật có bộ lông len ấm
                                   được sinh ra bên
                                   những dòng suối trên núi cao
 
                                   nước và sợi
                                   là một
 
                                   lông cừu & bông vải
                                   chất sợi ở bụng
                                   một bàn tay mở
 
nữ thần Mẹ Bông Vải ở Chavín là một loài thực vật có chân như rắn, đôi mắt và trái tim toả sáng từ chính giữa như một mặt trời
 
                                   tấm poncho
                                   là một cuốn sách
                                   một thông điệp
                                   được bện lại
 
                                   một ẩn dụ
                                   được xe lại như sợi chỉ
 
những hòn đá trắng được tìm thấy trong sương mù, illaenqaychu là những biểu tượng của sinh lực bên trong chính những sinh vật có bộ lông len ấm nhưng chỉ những người nghèo khó và đói rách mới có thể tìm thấy chúng bên những dòng suối.
 
 
----------------------------------------
(*) Trong nhan đề của nguyên tác, chữ "Exit Art" vừa có nghĩa là "Nghệ Thuật Giải Thoát", vừa để chỉ tên gọi của nhà trưng bày mỹ thuật Exit Art ở New York, nơi các tác phẩm tạo hình của Cecilia Vicuña thường được trưng bày.
 
Nguyên tác: "FIVE NOTEBOOKS FOR EXIT ART", trong Jerome Rothenberg & Pierre Joris (eds.), Poems for the Millennium: The University of California Book of Modern & Postmodern Poetry, Volume Two (Berkeley: University of California Press, 1998) 792-797.
 
 
Những tác phẩm đã đăng trong loạt THƠ HẬU HIỆN ĐẠI:
"skin Meat BONES (chant)", bài thơ để xướng tụng bằng ba giọng ở ba âm vực khác nhau như một bài hát ba bè, của Anne Waldman (1945~) — nhà thơ hậu hiện đại Hoa Kỳ, một tên tuổi hàng đầu của thơ trình diễn và thơ đọc — được giới thiệu đến bạn đọc Tiền Vệ qua bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn.
Chờ   của  Wilding, Faith
"Waiting", một bài thơ nổi tiếng của Faith Wilding (1943~) — nghệ sĩ đa diện và nhà vận động nữ quyền Hoa Kỳ. Đây là một tác phẩm thuộc thể loại "thơ trình diễn" (performance poetry), một thể loại phát triển rất mạnh trong nghệ thuật hậu hiện đại. Bài thơ này gói trọn cuộc sống của người phụ nữ dưới ách phụ quyền vào một chữ "chờ". Thân phận của họ là "chờ", mãi mãi "chờ", từ lúc sinh ra cho đến khi nhắm mắt. (Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn)
"Rant", bài thơ như một tuyên ngôn, với câu thơ nổi tiếng: "Cuộc chiến hệ trọng duy nhất là cuộc chiến chống lại óc tưởng tượng / mọi cuộc chiến khác đều nằm trong đó". Diane di Prima (1934~) — nhà thơ hậu hiện đại và nhà tranh đấu nữ quyền Hoa Kỳ — đã diễn đọc bài thơ này rất nhiều lần, tại rất nhiều nơi, và luôn luôn chinh phục khán thính giả. Tiền Vệ xin gửi đến độc giả bản dịch Việt ngữ của Hoàng Ngọc-Tuấn.
Bài thơ của Hiromi Ito (1955~) — một đại biểu của dòng thơ nữ quyền hậu hiện đại Nhật Bản. Bài thơ này đánh ngã quan niệm thẩm mỹ cũ kỹ vốn cho rằng thơ của nữ giới là phải đoan trang, kín đáo, mỹ miều. Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn.
"The Practice of Magical Evocation", "Prophetissa", và "Studies in Light", ba bài thơ rất lạ, với những ẩn dụ và biểu tượng huyền bí xen lẫn vào ngôn ngữ thường nhật đương đại, của Diane di Prima (1934~) — nhà thơ hậu hiện đại và nhà tranh đấu nữ quyền Hoa Kỳ — được giới thiệu đến bạn đọc Tiền Vệ qua bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn.
"Slow song for Mark Rothko", một bài thơ ứng dụng cấu trúc âm nhạc thiểu tố, của John Taggart (1942~) — nhà thơ hậu hiện đại Hoa Kỳ — được giới thiệu đến bạn đọc Tiền Vệ qua bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn.
Sói  của  Fujii Sadakazu
Một bài thơ sử dụng huyền thoại dân gian về người đàn bà sói "tuyệt chủng" như một ẩn dụ để diễn tả lối tiếp cận thi ca mới, của Fujii Sadakazu (1942~) — nhà thơ hậu hiện đại Nhật Bản — được giới thiệu đến bạn đọc Tiền Vệ qua bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn.
"Lost and Found" và "Breasts", hai bài thơ với những liên tưởng rất lạ, của Maxine Chernoff (1952~) — nhà thơ hậu hiện đại Hoa Kỳ — được giới thiệu đến bạn đọc Tiền Vệ qua bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn.
"Cenotaph", một bài thơ ứng dụng kỹ thuật điện ảnh, qua đó, những đoạn thơ như những khúc phim ngắn xen vào nhau, nối tiếp nhau, của John Yau (1950~) — nhà thơ hậu hiện đại Hoa Kỳ — được giới thiệu đến bạn đọc Tiền Vệ qua bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn.
"Index", một bài thơ rất khác thường, dưới dạng một bảng tra cứu ở cuối sách, của Paul Violi (1944~) — nhà thơ hậu hiện đại Hoa Kỳ — được giới thiệu đến bạn đọc Tiền Vệ qua bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn.
"Conjugal", "Ape", "A Performance at Hog Theater", "The Toy-Maker" và "The Optical Prodigal", năm bài thơ văn xuôi với những hình tượng và liên tưởng rất khác thương, của Russel Edson (1935~) — nhà thơ hậu hiện đại Hoa Kỳ — được giới thiệu đến bạn đọc Tiền Vệ qua bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn.
"Falling in Love in Spain or Mexico", "Wonderful Things", "Nothing in That Drawer" và "Who and Each", bốn bài thơ với bốn thi pháp hoàn toàn khác nhau, của Ron Padgett (1942~) — nhà thơ hậu hiện đại Hoa Kỳ — được giới thiệu đến bạn đọc Tiền Vệ qua bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn.
"Rape", một bài thơ chua cay, quyết liệt, của Jayne Cortez (1939~) — nhà thơ hậu hiện đại Hoa Kỳ — được giới thiệu đến bạn đọc Tiền Vệ qua bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn.
"A Bouquet of Objects", "In a Monotonous Dream" và "A Date with Robbe-Grillet", ba bài thơ ngắn, nhưng đầy những khám phá thú vị trong bút pháp, của Equi Elaine (1953~) — nhà thơ hậu hiện đại Hoa Kỳ — được giới thiệu đến bạn đọc Tiền Vệ qua bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn.

Các hoạ phẩm sử dụng trên trang này được sự cho phép của các hoạ sĩ đã tham gia trên trang Tiền Vệ

Bản quyền Tiền Vệ © 2002 - 2018