thơ | truyện / tuỳ bút | phỏng vấn | tiểu thuyết | tiểu luận / nhận định | thư toà soạn | tư tưởng | kịch bản văn học | ý kiến độc giả | sổ tay | thảo luận | ký sự / tường thuật | tư liệu / biên khảo | thông báo |
văn học
Ôi “hiu hắt quê hương” Phạm Công Thiện
 
Tiếng thét ấy đã im bặt
gánh trần gian quẫy bước dặm ngàn
âm thanh khốc liệt
vẫn bàng hoàng ngân vang
cuộc trở về hư vô
hoàn toàn trọn thể
 
Vậy là thi sĩ đã bốc thoát
niềm bốc thoát vô biên
những hạt bụt, hạt tro diễm ảo
đi hành hương rong chơi trên cao
“ngày hôm nay, và cả những ngày sắp đến, bắt đầu bằng niềm thanh bình vô hạn của tâm hồn”
(Bay đi những cơn mưa phùn)
Vâng, phải nói là từ ngày hôm kìa
(mồng 8 tháng 3) thì đúng hơn
niềm-thanh-bình-vô-hạn đã có mặt
và mang thi sĩ ra đi
xa thật xa
qua lòng vực thẳm
hội ngộ cùng đỉnh trời
 
thôi, cho mắc nợ thi sĩ
một lời
tán tỉnh (hay tán tụng)
Và ai mà chẳng mắc nợ ông chứ
thi sĩ của những thi sĩ
lời tán tỉnh / tán tụng trên mọi lời tán tỉnh / tán tụng
“dạ thưa thầy, sách của thầy con gối đầu giường”
(Đi cho hết một đêm hoang vu trên mặt đất)
và yêu thầy và được thầy rủ áo cùng yêu
và rồi cũng xa thầy và được thầy khoác áo... cho xa
vậy thì nếu chẳng may được gặp thi sĩ
dại gì chúng ta không giữ lại cho riêng mình
những lời tán tụng / tán tỉnh
“tôi gặp anh rồi thi sĩ ơi
anh bay như gió thoảng qua đời
tưởng chừng anh lạc hành tinh tới
ngơ ngác như người chán cuộc chơi...
........
tôi gặp anh tiếng thét vang trời
triền đá dựng đâu niềm tương cảm
núi và rừng chỉ thấy chơi vơi
bi kịch ấy ai người đón đợi
........
tôi gặp anh dẫu thật xa xôi
bên kia hoa trắng phủ quanh đồi
thi sĩ vốn điên rồ vẻ đẹp
giẫy chết cho người được lên ngôi” (“Trốn vào giấc mơ em”, thơ N.T.T.B)
 
Ơ, sao đời vẫn buồn trôi... nhếch nhác... lôi thôi...
và thi sĩ của lòng tôi
                              cũng đã bay rồi phải không
nỗi ám ảnh thơ mộng dị kỳ của những tiếng nổ mặt trời
cũng đã thành địa chấn của bao thế hệ
                                                  tôi đang sống
mà cũng đang dở chết
ông cũng đã chết lên chết xuống
                              trong những lưu đày của một hành giả
đi qua đời
và dùng hết tàn hơi
                    thổi lên vầng mặt trời thứ ánh sáng nguy nga
tôi vẫn mường tượng
                    nơi cái đầu ấy luôn bốc khói
                    bùng vỡ (chữ của ông) trên những ngọn núi sương mù của trí tưởng
ông viết văn xuôi tiểu luận như thơ
                              làm thơ như chập chùng ngôn ngữ biến ảo
mênh mang lời
                    mênh mênh hơi
                                        mang mang thở của gió tích tụ ngàn năm
ông có thể ngông ngạo
                              cười đái đủ kiểu trong văn chương
mà vẫn thơm lừng từng con chữ
tôi đoan chắc
          chỉ những giọt nước đái, nước miếng tinh hoa phát tiết như ông
mới không làm khai lùm
                              những cái mũi bén nhậy
một điều nữa tôi muốn nói với ông
                                        khi ông đang “thở thanh bình” (vẫn là chữ của ông)
đêm qua tôi bỗng thấy bốn con mắt của ông trở về mênh mông
                                                                      mênh mông và mênh mông. như chưa bao giờ
không, vô số con mắt lấp lánh như những chùm sao năm chàng hiệp sĩ
khổ nỗi những con mắt ấy cứ thi nhau rớt tõm vào vũng trăng xanh vòm cây xao
quả tình đêm qua tôi không có ý định vớt chúng lên
may ra còn chụp bắt được những tinh anh và tinh ranh lần nữa
như đã bị thứ ánh ngươi ấy đâm suốt linh hồn từ xa xưa
tôi không biết
                    bây giờ ông đã thôi tìm kiếm điều gì chưa
cuối cùng
đâu còn cách chi khác nữa
cái xác phàm
lắm khi vượt quá sức chịu đựng của một con người và một nấm mồ
tôi thấy ông thật có lý
nơi đây là một cái nút bấm của nhà quàn Mỹ
và chỉ một lần nhấn nút của thân nhân rồi tro cốt phân ly
dấu chấm hết nhỏ nhoi tàn rụi cuối cùng của một đời người!
vậy thôi
 
Ô, tôi đoán ra rồi
ồ mà không, ông chẳng thèm tìm kiếm gì nữa đâu
ông chỉ muốn trở về Mỹ Tho chứ không phải Mỹ Hiệp Chủng Quốc
Mỹ Tho nơi ông sinh ra
và cuống rún cũng đã đoạn lìa mẹ cha
 
không nhiên tôi bỗng muốn mềm ra vì run rẩy
hãy đọc lại đi ơi những dòng thơ ấy
khi người thi sĩ của chúng ta
là một tay ngông dại bôn ba
khắp bốn phương viễn mộng trời xa
khi ông nhắc đến lòng-sâu-thẳm-của-Tính-Mệnh-Quê-Hương
chữ ông dùng trong bài viết cho một Tuệ Sỹ “phút vội vã bỗng thấy mình du thủ” (thơ Tuệ Sỹ)
ờ nhỉ, có làm tên “du thủ” thì cũng đành hết thuốc chữa!
chữ nghĩa miệt mài khủng bố
tìm cách thoát hiểm
nỗi toàn trị độc tài càng thanh trừng tự do
thứ rắn độc quanh co
 
Ông ơi, Tính-Mệnh-Quê-Hương là nỗi chi mà không thấy ai lo dứt điểm
người ta chỉ giỏi dựng lên những chấn song
cho những Tuệ Sỹ, Cù Huy Hà Vũ, Nguyễn Văn Lý...
Ông có là thiên tài sáng tạo
cũng chỉ biết ú ớ quanh quẩn trong những giấc mơ
của mình
vậy thì nghĩa lý gì mọi cách sáng tạo khác
tôi chợt muốn nói đến
một cách sáng tạo cứu vớt Con Người Việt Nam
dù sao tôi biết ông đã chẳng bảo:
“tôi đau trong tiếng gà xơ xác”
và cũng ở đoạn VIII trong tập Ngày Sanh của Rắn, ông đã chẳng viết:
“... gió thổi đồi tây hay đồi đông
hiu hắt quê hương bến cỏ hồng...”
Đúng rồi,
          quê hương mình hiu hắt quá phải không ông
hiu hắt trời / hiu hắt đất / hiu hắt bóng / hiu hắt hình / hiu hắt gió mới / hiu hắt rừng khơi / hiu hắt lối thoát / hiu hắt thiên tài / hiu hắt chiến sĩ trí thức / hiu hắt lòng can đảm bứt rứt / hiu hắt cánh đồng xanh / hiu hắt bến cỏ hồng...
và như thế nên ông vẫn tiên tri những thân phận
“thanh-bình-đã-chết-trong-tôi”, không phải ông đã nguyền rủa bâng khâng
trong mặt trời không bao giờ có thực
mà mặt trời
                    ở đồi đông của ông thì có bao giờ
          có thực.
 
Nguyễn Thị Thanh Bình
 
 
-----------------
Bài liên quan:
 
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... Nó ngồi viết, không cố gắng, không mục đích, không ý nghĩa. Nó không đi tìm hạnh phúc. Nó đang ngồi thở thanh bình, thở im lặng, thở gió, thở trái đất. Hơi thở không thuộc về ai cả. Hơi thở là con bướm trắng tung tăng trên cỏ... (...)
 
Tro  (truyện / tuỳ bút) - Thận Nhiên
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... Cuốn sách nhỏ ấy là một người thầy, với riêng tôi. Nó dạy tuổi trẻ tôi những bài học làm sao sống đến cạn cùng sự chán chường, sự thơ mộng, sự rồ dại, sự khao khát, sự giận dữ, sự phóng thả, và quan trọng nhất là nó làm tôi “cháy”... (...)
 
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... Chưa bao giờ thương những con chim như chiều nay / tràn đầy mặt đất / những con chim thêu niềm tuyệt vọng / lao về phía tàn tro / cháy bừng / Mộng mị...
 
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... tới đây ai cũng thấy câu chuyện của tôi ngày hôm ấy quả tẻ nhạt, đúng không? // thế thì đây, điểm nhấn / ... tôi lặp lại: chẳng ai gạt được cái chết hết, cho dẫu cái chết cũng một thứ bịp bợm nốt “... rạng đông tôi xin thề thức dậy ba giờ sáng” ...
 
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... em đừng nói với tôi về rừng / buổi chiều hình như đã mưa / cơn mưa phùn mãi mãi ở lại chứ không bay đi như cơn mưa phùn của Thiện / em cũng đừng nói với tôi về mặt trời / vốn không bao giờ có thực...
 
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... Ông còn tiên đoán cho thế giới đến khi ông trăm tuổi. Nhưng tôi dừng trích ở đây vì ông đã vừa “đi hết một đêm hoang vu trên mặt đất”, ở tuổi 71. Từ giờ khắc này, ông sẽ nhìn Hy mã lạp sơn bằng con mắt của “loài” khác. Từ bây giờ, tôi cũng đang cảm thấy có một Hy mã lạp sơn đã bắt đầu sụp đổ và tan chẩy. Cho một đại dương cuộc sống mới hình thành... (...)
 
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... Thiện ơi, tôi vẫn thỉnh thoảng đọc câu thần chú “Gaté, Gaté, Paragaté, Parasamgaté, Bodhi Svaha” mà bạn đã dạy cho anh em cầu nguyện tai qua nạn khỏi mỗi lần đi qua những nơi đèo heo hiểm trở. Và đôi khi tôi tự hỏi có nên tiếp tục khấn câu thần chú này nữa hay thôi, khi mà được trở về Vương Quốc Hư Vô là một ước nguyện giải thoát. Bây giờ bạn đã giải thoát... (...)
 
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... Bây giờ thỉnh thoảng tôi vẫn về thành phố Mỹ Tho, dạo quanh vườn hoa Lạc Hồng, có dãy nhà xây kiểu Pháp, một thời Phạm Công Thiện và gia đình sống ở đây, cố hình dung gương mặt ông lúc hai mươi tuổi... (...)
 
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... gió thổi mưa chiều thứ bảy đã về sớm / cây khế đồi cao không kịp trổ / gió thổi gió thổi gió thổi / hiện tượng cơn bão // Thiện nói Henry Miller chết tôi không buồn / con ong chết tôi buồn lắm / tôi nói trời đất chết tôi không bất ngờ / Phạm Công Thiện chết tôi ngờ ngợ lắm...
 
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... tôi nhớ lại xa lắm những ngày áo sinh viên văn khoa / tuổi đôi mươi tôi tóc dài huyền hoặc / con mắt trần gian đen tròn mê hoặc / sách vở trên tay vụng về chạy theo Sartre / thao thức bức rức nức nở tìm trong Thiện / giọt nắng sân văn khoa thấu qua tôi đau điếng / giọt mưa đường cường để thấm lạnh da con gái / cơn miên man dậy men tự bao giờ...
 
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... Tôi tin tưởng vào thiên tài. Với tôi, Phạm Công Thiện là thiên tài. Thiên tài không ở trí tuệ anh, không ở các sáng tác của anh, càng không phải thiên tài ở tư tưởng anh, mà chính là ở sức hút kinh hoàng của hơi thở ngôn ngữ Phạm Công Thiện. Dù hiểu hay không hiểu, ngôn ngữ kia vẫn ẩn chứa sức lôi cuốn ma quái khó cưỡng. Như chớp lửa thiêng sẵn sàng thiêu trụi mọi lưỡng lự, e dè, triển hạn ngáng đường những tâm hồn đồng thanh đồng khí ý hướng tìm đến nhau trong chân trời hủy phá và sáng tạo... (...)
 
Buổi sáng Jakarta  (truyện / tuỳ bút) - Phan Nhiên Hạo
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... Thiên tài của Phạm Công Thiện là điên được trong văn chương, một cách chân thành, rực rỡ. Ngoài đời ông có điên hay không tôi không biết, không chắc, không quan trọng. Phạm Công Thiện điên được cũng vì ông sống ở miền Nam, nơi có tự do. Những con chim trong lồng không hiểu được điều này, chúng sẽ nói tự do không làm nên tác phẩm lớn. Chúng không biết rằng điều quan trọng đối với phần lớn thi sĩ không phải tác phẩm lớn hay bé, mà là quyền được điên. Điên mà không sợ bị kiểm điểm, bị phê bình, bị trừng phạt bởi lợn... (...)
 
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... Giờ thì tôi nhận ra khu phố mình ở khá nhiều quạ / Nhiều đến nỗi trời mới hừng sáng tiếng chúng kêu dậy trời / Cái tiếng quạ / Thật không lẫn vào đâu được / Hễ nghe thấy nó là liền nghĩ tới những giấc chiêm bao mà chả hiểu vì lí do gì (!) bao lâu nay mình đã không còn nhớ nữa? // Hiện thời lại nghĩ tới bầy quạ đen / cây cam sai trái của phạm công thiện trong “đi cho hết một đêm hoang vu trên mặt đất”...
 
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... hơi thở Rắn / trườn đại dương / qua xác thối mặt trời / những đám đông mù loà hò hét / bủa lưới vây lòng hồ thối ngạt / qua rừng đạn, dùi cui / chết chết chết // vành tang cạn...
 
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... tờ giấy hẹn nhiều năm quay trớ / những con ong bay trong phòng / nắng mật lên sớm ngày gối xếp bằng đảnh lễ / sự nhớ cổ tóc con người giữa trang bát nhã / bối rối tiếng kim thanh / bậc đá cuối nhảy lên mười hai ngày chữ xếp cất / cuộc đi ngang trâu xanh gà tía gọi mời / xao xác trưa nhà chân đèo bỏ phế...
 
Phạm Công Thiện và đỉnh lặng  (tiểu luận / nhận định) - Trịnh Thanh Thủy
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... . Ông đã đi trong thế giới hàng ngàn tiếng động, để tâm chao theo từng sát na nhiễu nhương cuộc đời. Ông đã ngồi thiền nghe chim hót quanh mình, nghe thân động, tâm động, tình yêu động. Nhưng phút cuối trên tất cả đỉnh cao là lặng yên, ông đã yên lặng đời đời... (...)
 
Cái rực rỡ của tuyệt vọng  (tiểu luận / nhận định) - Nguyễn Quốc Chánh
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... Tôi đọc ông là đọc cái ngữ điệu của thơ mộng trong phẫn nộ và tuyệt vọng. Ông rất giàu những loại ngữ điệu đó, dù ông viết về bất cứ cái gì. Đối với tôi những ngữ điệu đó là cơ sở của nhân tính và thi tính. Cái nhân tính và thi tính nếu không giáp mặt với tuyệt vọng, nó không có khả năng thu hút. Và nếu cái tuyệt vọng bị cái phẫn nộ nung chảy thì nhân tính và thi tính sẽ rực rỡ. Chữ của Phạm Công Thiện là chữ của cái tuyệt vọng rực rỡ... (...)
 
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... Phổ từ bài thơ “Buồn” trong thi tập Trên tất cả đỉnh cao là lặng im của Phạm Công Thiện (California: Viên Thông, 2000), Jazzy Dạ Lam viết xong ca khúc “Thôi hết còn gặp nhau” vào năm 2001, cách đây đúng 10 năm, nhưng chưa bao giờ công bố. Phạm Công Thiện vừa ra đi, và hôm nay Jazzy Dạ Lam thu âm ca khúc này lần đầu để tưởng niệm nhà thơ đã khuất...
 
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... Một cụm mây lang thang vô sở trú / Đã tìm về Nguyên Tánh / Đai bi đại bi cõi ta bà / Bay về đâu bay về đâu Những cơn mưa phùn...
 
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... Khi Nguyễn Xuân Hoàng từ San José / điện thoại báo tin Phạm Công Thiện đã chết / tôi đang ăn múi cam mà nghẹn / buổi chiều mưa mù trởi, lại tiếng còi tàu ứa nước mắt...
 
Chuông ngọ  (thơ) - Trúc-Ty
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... Từng khắc thời gian nhỏ giọt, bên dòng sông trôi / dòng cát chảy ùn lên / thành bờ cát trắng, tích luỹ sau / hàng thập niên ánh sáng, sau khi lọc bỏ tất / cả những mảnh vụn bám vào đó, là mỗi chúng ta? / Có phải chúng ta là những bóng ma lếch thếch / rụng lả tả dưới hồi chuông chói loà...
 
Trên tất cả các đỉnh cao...  (tiểu luận / nhận định) - Nguyễn T. Long
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... Viết đôi dòng tưởng niệm ông, như một triết gia, một nhà văn, một nhà thơ, như thể một thế giới ở ngoài tôi? – Có lẽ là không. Chỉ còn lại những gì mà Phạm Công Thiện đã hé mở, đã kêu gọi, đã khơi dậy, đã thách thức... trong lòng một thế hệ, một thời đại mà ông cùng chia sẻ. Phạm Công Thiện đã qua đi, không chỉ là một con người, mà là của một thời đại đã qua... (...)
 
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... Mình vẫn ước mình gặp Thiện sớm hơn, ở tuổi 16 chẳng hạn, khi còn quên ăn quên ngủ chỉ để thao thức trò chuyện cùng các nhân vật trong tiểu thuyết về tuổi trẻ, tình yêu, ý nghĩ cuộc đời, về văn chương, về tội ác, về sự cao cả, về lòng thương, về lý tưởng, về tất cả... Mình thèm cái cô đơn cái rồ dại cái say sưa của những tình bạn tình yêu ở cái thời thèm sống lẫn thèm chết ấy... (...)
 
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... Ta sẽ hiện hồn về ngay trong đêm nay để vặn cổ hết những đứa phạm công cúc hoa gọi ta là thần đồng / Không, ta sẽ hiện hồn về ngay trong đêm nay để kéo cẳng những đứa phạm công cúc hoa gọi ta là thiên tài / Ừ, ta sẽ hiện hồn về ngay trong đêm nay để thọt lét những đứa phạm công cúc hoa gọi ta là bồ tát...
 
[TƯỞNG NIỆM PHẠM CÔNG THIỆN (1941-2011)] ... Đi qua buổi chiều / những phân tử mùa thu tan, rã / mặc dầu giấc mơ chín, non / gió ngất từng chùm, cụt đầu / con nai chạy tìm bóng mình / truông cũ // đi qua tiếng hát / thôi hết còn gặp nhau...
 
 
------------------
 

Các hoạ phẩm sử dụng trên trang này được sự cho phép của các hoạ sĩ đã tham gia trên trang Tiền Vệ

Bản quyền Tiền Vệ © 2002 - 2021