thơ | truyện / tuỳ bút | phỏng vấn | tiểu thuyết | tiểu luận / nhận định | thư toà soạn | tư tưởng | kịch bản văn học | ý kiến độc giả | sổ tay | thảo luận | ký sự / tường thuật | tư liệu / biên khảo | thông cáo |
văn học
Những điều có thật

 

Tôi khóc
những chân trời
không có người bay,
lại khóc
những người bay
không có chân trời.
(Trần Dần)

 

Tôi bắt đầu viết truyện ngắn sau khi đọc “Vấn đề cái mới trong tiểu thuyết thế kỷ 20” của Hoàng Ngọc-Tuấn. Đó cũng là thời điểm tôi mường tượng rằng mình sẽ trở thành một nhà văn. Tất nhiên, trước đó tôi cũng đã làm khá nhiều thơ; về hình thức, thì chúng giống như những bài thơ tự do nhưng tôi nghĩ dường như thơ không phải như thế. Thơ cần một cái gì đó trong nội tại của nó mà tôi chưa chạm vào được vì thế tôi đã xoá chúng đi và quay sang với truyện ngắn. Cái khiến tôi chưa chạm được vào bản mệnh của thi tánh có lẽ là khói, những làn khói. Tôi nghĩ vậy.

Lúc tôi bắt đầu chạy theo những ý tưởng và truy tìm hình thức để chuyển tải cho những ý tưởng thì đó cũng chính là thời điểm người ta nói nhiều đến nghệ thuật hậu hiện đại trên các giảng đường đại học. Rồi tôi bị cuốn hút vào những điều lạ lùng đó nhưng càng về sau người ta càng làm cho vấn đề rối rắm, sự việc trở nên tồi tệ hơn khi người ta đang nói tới những điều mà người ta không chắc chắn, thậm chí người ta đã biến thuật ngữ hậu hiện đại trở nên trơ nghĩa đối với chúng tôi trên giảng đường. Về sau, tôi tự tìm hiểu trào lưu nghê thuật này theo cách thức riêng biệt của tôi. Tạp chí Việt đã giúp tôi tìm được căn nguyên của vấn đề.

Tôi luôn dành một khoảng thời gian không nhỏ để đối sánh các tác phẩm của mình trước và sau khi đăng ở Tiền Vệ. Trong quá trình đối sánh, tôi nhận ra mình mắc phải rất nhiều lỗi về cú pháp, từ vựng, morat, thậm chí là sai lạc từ những kiến thức phổ thông cho đến những kiến thức hàn lâm khác... Tôi thường khoái hoạt rít thuốc và uống café rồi chậm rãi đọc lại những tác phẩm của mình trên Tiền Vệ giống như cái cách mà một đứa bé để chiếc banh quy sữa thấm dần rồi tan biến trên đầu lưỡi của mình. Đương nhiên, sau khi đã xuất hiện trên Tiền Vệ thì những truyện ngăn của tôi đã trở nên hoàn hảo hơn.

Hai tiểu luận “Vấn đề cái mới trong tiểu thuyết thế kỷ 20”“Viết: từ hiện đại đến hậu hiện đại” của Hoàng Ngọc-Tuấn đã giúp tôi phản tỉnh rất nhiều trong lối viết. Tôi không nghĩ người ta đã đẩy sự sáng tạo đi xa tôi đến mức khủng khiếp như thế. Tôi hiểu được phần nào tâm trạng của John Barth khi ông tuyên bố rằng văn chương đã đến hồi cạn kiệt. Và dường như ngay sau đó, lập tức tôi bội ước với những tập quán trong tư duy nghệ thuật thủ cựu của mình. Các tiểu luận đó giúp tôi nhận thấy người ta đã làm những gì trong nỗ lực đưa văn chương tới những cuộc khai phá dường như không có đường biên và tôi đã sung sướng khi nghĩ rằng nếu nghệ thuật mà như thế thì tôi cũng có thể làm được nghệ thuật.

Rồi như một đứa trẻ ngổ ngáo, tôi lao vào rượt đuổi các ý tưởng quái đản, bắt chước hình thức từ các tác phẩm của các nhà văn đương đại thế giới để triển khai cho những ý tưởng của mình. Tất nhiên về phần tôi thì tôi xem đó là sự bắt chước trong ý hướng sáng tạo của một đứa bé đang phải lưu trú trong vùng lõm của một hệ thống triết-mỹ lỗi thời.

Vấn đề vẫn là ở sự khác biệt.

Một lần, bên dòng sông hoang vu, nhà văn Thận Nhiên nói với tôi rằng đừng để mình sa vào những triết lý vặt vãnh. Cách nhìn nhận này của Thận Nhiên khiến tôi đã xoá đi rất nhiều tác phẩm ngay khi tôi vừa viết ra. Rất nhiều ý niệm của tôi đã gãy cánh.

Tôi đặc biệt thích cách nhìn nhận của Sergio Mondragon về Borges: “Ông ấy là một kẻ nói láo vĩ đại.”[*]

Có rất nhiều tác phẩm tôi đã gửi đi nhưng không bao giờ được xuất hiện trên Tiền Vệ. Tất nhiên, tôi không tránh khỏi cảm giác buồn bã, nôn nóng khi chờ đợi sự xuất hiện của chúng và khi biết chúng sẽ không bao giờ xuất hiện. Nhưng mọi thứ lại rạo rực trở lại khi những ý tưởng khác kéo tới.

Và tôi lại bắt đầu với những điệu vũ tư tưởng của mình.

Tôi cũng không tin lắm khi người ta cho rằng văn học như là trò chơi ngôn ngữ. Tôi chưa thể tri nhận tất cả những tráo trở của ngôn ngữ nhưng đối với tôi văn học là tư tưởng.

Gần đây, Hoàng Ngọc-Tuấn có nói với tôi qua email rằng điều quan trọng nhất là cấp độ sáng tạo trong mỗi truyện ngắn. Có vẻ như ông nhìn thấy tham vọng quá đáng của tôi đang đặt vào tiểu thuyết. Cấp độ sáng tạo, đúng như thế, bất cứ ở lĩnh vực nào, thể loại nào cũng phải hướng đến cấp độ sáng tạo. Về phần tôi, tôi nghĩ rằng ý tưởng luôn là yếu tố tiên quyết chứng minh cấp độ sáng tạo của một nhà văn. Cần có những ý tưởng độc đáo, điều sung sướng nhất của một nhà văn là khi những ý tưởng mang vẻ điên khùng ùa đến khiêu khích gã bằng những vũ điệu cuồng say và hoan lạc của chúng. Luôn là như thế, điều khác biệt sẽ được làm nên khi ta nhìn về phía mà người khác đã lãng quên.

Tôi đã viết dưới một số bút danh khác nhau, tôi có tham vọng rằng với mỗi bút danh tôi sẽ có một lối viết riêng biệt. Nhưng tôi đã thất bại khi không liên tục phản bội lại được lối viết và tư duy của mình. Phải nói rằng tự hủy trong sáng tạo là điều khó khăn vô cùng. Cũng vì thế mà Trung niên thi sỹ là một trong số rất ít người khiến cho tôi không ngừng mơ mộng.

Cha tôi là một người nghiện rượu. Mỗi khi say ông thường đập phá, chửi bới và đuổi mẹ con tôi ra khỏi nhà. Có lúc, trong truyện ngắn tôi đã sử dụng ngôn ngữ say khướt và tư duy đứt đoạn của ông. Tôi nghĩ, người say và những kẻ điên loạn, bằng cách thức quái quỷ nào đó, họ đã có được tự do của họ.

Nhiều đêm tôi mơ thấy cha tôi nói với tôi rằng: “Tao thừa biết mày là một thằng tráo trở mơ mộng. Tổ tiên vui vì điều đó. Tao vui vì điều đó.” Tất nhiên, bao giờ cũng vậy, giấc mơ là nơi kêu gào của những xung năng không bao giờ được thoả mãn khi ta thức.

Mẹ tôi lại là một người đàn bà đẹp tuyệt vời. Bà thường đi chân trần và nghêu ngao ngoài đồng ruộng để xua đuổi những cơn gió lạnh vào mùa đông. “Thời còn trẻ tao có tới sáu cuốn sách dày. Tao đã từng đọc tới ba tập thơ rồi đấy. Tao trốn ra sau đồi sim và đọc chúng. Tao thuộc lòng bài Đôi mắt người Sơn Tây.” Bà thường nói với tôi như thế. Một ngày nào đó tôi sẽ viết về những mơ mộng diễm tuyệt của bà.

Nhiều tác phẩm của tôi chỉ là việc ghi lại những giấc mơ.

Đó là những điều hoàn toàn có thật.

 

Lê Minh Phong

 

_________________________

[*]Xem tiểu luận “Về truyện cực ngắn” của Robert Fox, bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn.

 

----------------------------------

Các tác phẩm cùng đề tài:

[10 NĂM TIỀN VỆ] ... Tự do, tôn trọng mọi thể nghiệm nghệ thuật mới nhất. Cái này là vô cùng quan trọng. Đối với Tiền Vệ, tác giả được thỏa sức viết, viết về bất cứ điều gì chỉ cần ráng viết sao cho hay là được... (...) (...)
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... hãy bày biện ra / hãy chuyên chở tới / hãy gởi đi xa về phía trước / hai mươi năm / ba mươi năm nữa / thơ ta vỗ nhịp điệu nhớ nhung xanh sắc màu lá biếc / thời tienve.org... (...)
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... Akhmatova, người nói câu ấy, ai treo chị ở đây không phải là tình cờ, họ biết tôi sẽ tới, nhìn ngắm, như chị đã nhìn ngắm những ngôi sao đuối mệt trên Neva, trên những vách nhà tù đỏ và ghi nhận, những câu nói chạy ngược vào trong, nhập tâm, nhập nhập tâm... (...) (...)
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... Thở nhẹ thời gian / bằng khói từ kẽ tay / nơi một que diêm / vừa cháy hết mười năm / màu đỏ của lửa / vẫn bập bùng trong tay khuya... (...)
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] Bếp lửa quê nhà / quạnh quẽ / mùi lá khô cây khô cỏ khô da khô máu khô thôi thúc cháy / chữ nghĩa cong khô vặn vẹo nằm phơi nắng cả / bút mực cũ càng chỏng chơ bụi bặm góc nhà... (...)
 
Hơn một ngàn ngày  (tiểu luận / nhận định) - Khuất Đẩu
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... Khi Talawas tự đình bản, tôi nghĩ mình cũng chết theo. Không ngờ lại đầu thai ở Tiền Vệ. Hóa ra là đã 1000 ngày! Một ngàn ngày chạy theo anh em cũng muốn hụt hơi. Nhưng mà vui. Cái vui lớn nhất là được sống trong không khí bát ngát của tự do. Tự do viết, tự do suy tưởng. Chẳng phải mang một cái vòng kim cô nào hết... (...) (...)
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... đôi chân cứng như đồng / đá ngoạn mục đá nhanh / trên sân chơi văn học / trọng tài là lương tâm // mười năm chơi trên sân / đối thủ phải nể nang / vì tinh hoa đấu pháp / và cú sút vô song... (...)
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... đêm cởi áo để lưng trần quạt gió / cơn nóng hung hăng kẹp nách đo nhiệt kế / trái tim bung vỡ hục hặc hoài nghi / nhịp đập méo mó dò la tâm tưởng / gõ gõ như điên lên những con chữ // tiếng cười lù khù trong cổ họng / mừng một niên tiền vệ hoành hành / cho tôi siết tay một cái nhe... (...)
 
Tiền Vệ: văn học xung phong  (ký sự / tường thuật) - Bùi Văn Phú
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... Thủ môn, hậu vệ, trung vệ và tiền vệ là ngôn ngữ thể thao. Khi nghe tên Tiền Vệ tôi mường tượng đến những cặp giò dai sức, xung phong tấn công, ở đây là tính xung phong trong văn học... (...) (...)
 
Không có sự cô độc nào  (tiểu luận / nhận định) - Trần Tiến Dũng
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... Giờ đây nhìn lại, tôi thấy mình chính xác khi đã tin rằng Tiền Vệ là miền đất hứa của phẩm chất văn học tiên phong và ý thức tự do... Không có sự cô độc nào trước bóng tối ác hiểm của hệ thống độc tài kiểm duyệt và đặt bẫy. Đã chọn là thi sĩ và nhà văn tự do thì không có sự cô độc nào, cho dẫu là vẻ ngoài. Sự thật là vậy, bởi sự kiên nhẫn khinh thường loại chữ nghĩa chuồng trại luôn có không khí sạch và cần thiết hơn cho ý thức và sáng tạo... (...) (...)
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... 10 năm Tiền Vệ là cả chặng đường dài của tờ báo mạng về văn học nghệ thuật, nhưng để hình thành “một khối Thịnh Vượng Chung của văn học nghệ thuật Việt Nam, nơi, bất chấp những dị biệt về địa lý và chính trị, mọi người có thể gặp gỡ nhau trong nỗ lực tìm tòi và thử nghiệm để trả công việc sáng tác trở về đúng nguyên nghĩa của nó: làm ra cái mới” thì quả là một thử thách cam go, ác liệt!... (...) (...)
 
10 năm Tiền Vệ  (ký sự / tường thuật) - Lê Trung Tự
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... Đến khi Tiền Vệ chính thức ra đời, tôi bỗng nhiên trở thành một độc giả hết sức trung thành. Sáng, tôi đến chỗ làm sớm hơn những người khác, việc đầu tiên là mở internet và bấm vào nút trang nhà tienve.org; giờ nghỉ buổi sáng, tienve.org; giờ ăn trưa, tienve.org; trước khi tắt máy ra về, tienve.org; buổi tối, trước khi đi ngủ, tienve.org... (...) (...)
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... tôi thấy giấc mơ tôi nguyên vẹn trên lưng còng gió / tôi quay về khu vườn bỏ hoang / xác nhận sự tồn tại của chữ / tôi ngắm kỹ diện mạo thơ / và tôi không ngủ... (...)
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... luôn mở ra / ở phía trước / xa thẳm / những con đường / nhìn ngược thời gian / đánh thức những giấc mơ / đêm cứ chảy dài / xoã tung trời mái tóc / nghe bên trong / một giọng nói huyền / lặng thanh... (...)
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... Sẽ có vụ mùa tốt khi khí hậu văn học nghệ thuật không còn ô nhiễm vì chính trị; khi người sáng tác vượt lên được sự cô quạnh của hoàn cảnh sống cùng sáng tác của mình. “Thập niên đăng hoả” của Tiền Vệ với những bước tiến mạnh mẽ về phía trước: “Hé cửa vào mai sau”... (...) (...)
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... Cho tới bây giờ tôi vẫn luôn nghĩ rằng khi cần một nơi để gởi gắm trái tim mình tôi sẽ tìm đến Tiền Vệ, nơi tôi có thể vào và bỏ lại những xao xác, áp lực của cuộc sống trong thơ, văn. Nó là bến cảng của các con tàu cảm xúc, chốn trú ẩn của những tâm hồn yêu văn chương, âm nhạc nghệ thuật... (...) (...)
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... ngày qua đi / tấm khăn choàng của sương mù / phủ lên tôi / với các từ bí mật / nhưng trong cái nhìn hoài nghi của bạn, nơi mà thế giới đã đi vào / tôi là ai, có thể... (...)
 
Mười năm Tiền Vệ (2002-2012)  (tiểu luận / nhận định) - Nguyễn Hưng Quốc
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... Trước, tôi đã biết, trên lý thuyết, tính tốc độ và tính toàn cầu của internet, nhưng chỉ với Tiền Vệ, tôi mới cảm nhận được, một cách trực tiếp, ý nghĩa thực sự của hai đặc điểm ấy... (...) (...)
 
Khi chúng đến  (truyện / tuỳ bút) - Lưu Diệu Vân
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... Tôi phát hiện mình đang lơ lửng trong một thòng lọng kết bằng những còng dấu hỏi. Tôi thấy chúng ập đến, chưa kịp hỏi câu cuối cùng. Tại sao phải luôn cần biết? ... (...) (...)
 
Bút nữ Tiền Vệ  (nhiếp ảnh) - Tú Trinh
[10 NĂM TIỀN VỆ] Tác phẩm nhiếp ảnh ghép (photo collage), thực hiện vào tháng 11.2012...
 
Những ý nghĩ trên ghế bố  (ký sự / tường thuật) - Thận Nhiên
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... Bạn có tò mò, vậy chứ toà soạn của Tiền Vệ được đặt ở đâu? Tôi xin mời bạn đến thăm nhé. Nó ở đây. Trong căn phòng này. Ông chủ biên đã đọc những gì bạn viết ở đâu ư? Ở đây, trên mặt bàn bề bộn này. Văn chương của bạn viết được đọc với những thứ gia vị gì ư? Bạn thấy đó, cái gạt tàn đầy ắp chưa được đổ và hai chiếc ly chỉ còn cặn rượu... (...) (...)
 
Tiền Vệ & tôi  (ký sự / tường thuật) - Nguyễn Viện
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... Với Tiền Vệ, gần như tôi được thỏa chí viết. Tôi có thể viết bất cứ thứ gì tôi nghĩ và tôi muốn. Viết không theo một khuôn khổ nào. Viết sao cũng được... (...) (...)
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... có thể nói suốt mười năm qua, trang mạng tienve.org đã làm được công việc đi tiên phong trong việc giới thiệu những cái mới của văn học và nghệ thuật thế giới, cả trong lĩnh vực hư cấu lẫn lĩnh vực phi hư cấu... (...) (...)
 
Duyên vui  (ký sự / tường thuật) - Hiệp Phong
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... Luôn luôn đi trước, thay đổi, mới lạ không ngừng mới là Tiền Vệ. Nhân kỷ niệm 10 NĂM TIỀN VỆ, gọi là: lời quê chắp nhặt dông dài, tôi mạn phép góp đôi dòng “lưu bút” vào ngày này như một lời chúc mừng, như một bó hoa tươi thắm gửi tặng đến Ban Biên Tập Tiền Vệ. Một Tiền Vệ trí tuệ, phong phú, tinh tường — một Trái tim Nghệ sĩ... (...) (...)
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] Tác phẩm sơn dầu trên bố, thực hiện vào tháng 11/2012...
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... hằng ngày tôi đến thăm em / thỉnh thoảng bắn lên trời những nụ hôn / em ngồi lựa chọn / chỉ nhặt những cái lăn lộn / những cái điên tiết / chẳng giống ai... (...)
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... Nhân kỷ niệm 10 năm Tiền Vệ, xin cảm tạ quý bằng hữu đã cho tôi có cái đà bung tiếp trong cuộc chơi thơ ca văng mạng. Và xin tặng anh em chủ trương Tiền Vệ một lẵng hồng nhung thắm đượm tình quê, tình người.... (...) (...)
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... những chiến binh / làm lịch sử sống động / họ luôn đi về phía trước / với lòng vô uý / mặt trời rực rỡ trong tim / thời gian đối với họ là niềm xác tín... (...)
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... bầu trời mãi bỏ đi, hướng gió giả vờ / con bồ nông trong mũ bơi huýt sáo / những chiếc lông chim chầm chậm xoay vòng / giấc mơ bị sờn của tôi mắc kẹt trong cát lún... (...)
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] Khi bạn cứa vào cổ tay / Cắt đứt nỗi đau đang giày vò bạn / Máu chảy đến khi bạn cảm thấy cơ thể mình trống rỗng / Như hàng ngày bạn vẫn xả nước thải xuống cống / Máu chảy ra thì lạnh... (...)
 
Cơn mộng giữa rừng phong (truyện / tuỳ bút) - Hoàng Long
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... Đã hết một mùa thu ư? Anh thấy mình ngồi đây đã ngàn năm, đã qua bao mùa trăng, bao nhiêu lần lá đổ. Nhưng đồng hồ mới chỉ hai giờ rưỡi chiều. Mới ba mươi phút trôi qua. Mặt ao vẫn lặng lẽ, đàn vịt nhỏ vẫn bơi bơi, gió nhẹ thổi những lá phong rơi rải rác, ngôi chùa vẫn yên tĩnh trầm tư. Tiếng chuông chùa đã thức tỉnh anh khỏi cơn đại mộng. Cuộc đời có khác gì một giấc chiêm bao giữa trưa thu?...
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] Như một tiền đạo / lao về phía trước / không lùi lại / cũng không đứng lại / đứng lại là lùi lại / hậu vệ // Thoát khỏi ngã ba / chữ nghĩa giương biểu ngữ / trên mặt sông đang chảy / ra biển lớn...
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... Thúy đã nói: / Tiền Vệ là nơi chúng ta sẽ công bố lần đầu tiên những tác phẩm của mình. / Như Mẹ đã chọn nơi ấm áp để sinh chúng ta... (...)
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... Tranh acrylic trên bố, sáng tác năm 2011. Hoạ sĩ gửi riêng cho Tiền Vệ như một lời chúc mừng sinh nhật 10 năm...
 
[10 NĂM TIỀN VỆ] ... Có gì / ngoài khung cửa ấy / bức tường chắn lối mòn như tất cả những bức tường / trên đời / chiếc cửa sổ kéo rèm vàng nhạt, khung cửa cao quá đầu người / mờ đục / có gì / ngoài khung cửa / cây con đã đâm lên từ sau ô kính... (...)

 


Các hoạ phẩm sử dụng trên trang này được sự cho phép của các hoạ sĩ đã tham gia trên trang Tiền Vệ

Bản quyền Tiền Vệ © 2002 - 2014