thơ | truyện / tuỳ bút | phỏng vấn | tiểu thuyết | tiểu luận / nhận định | thư toà soạn | tư tưởng | kịch bản văn học | ý kiến độc giả | sổ tay | thảo luận | ký sự / tường thuật | tư liệu / biên khảo | thông báo |
văn học
Đại loại như thế
 
Bản dịch của Phan Quỳnh Trâm
 
 
NICANOR PARRA
(1914~)
 
Sinh ngày 5 tháng 9 năm 1914 tại San Fabián de Alico, thuộc phía nam của Chile, Nicanor Parra là một tài năng rất đa diện và hiếm có. Ông là nhà vật lý học, nhà toán học và là một trong những nhà thơ lớn và quan trọng nhất của Châu Mỹ Latin. Ông học ngành kỹ sư ở trường đại học Chile, Vật lý ở trường đại học Brown, và sau đó là Vũ trụ học ở trường Oxford. Trong nhiều năm, ông dạy toán và là giáo sư vật lý ở trường đại học Chile. Có thời gian ông còn dạy cả về môn vũ dân gian. Về già, ông còn thử nghiệm một số lãnh vực nghệ thuật mới, trở thành một điêu khắc gia và một nghệ sĩ tạo hình nổi tiếng.[*] Cuộc triển lãm của ông về điêu khắc và những bài thơ phản-thơ tạo hình (visual antipoems) ở Santiago và Madrid vào năm 2001-02 được đánh giá là rất thành công.
 
Với tập thơ đầu tay được xuất bản vào năm 1938, Parra đã được độc giả và giới phê bình chú ý; nhưng ông chỉ thực sự khẳng định được vị thế độc đáo của mình trong nền thơ Chile và châu Mỹ Latin nói chung với tập Poemas y Antipoemas (“Thơ và Phản-thơ”) được xuất bản vào năm 1954. Với tập thơ ấy, Parra được xem là hình ảnh tiêu biểu nhất, thậm chí, là cha đẻ của phong trào phản-thơ (antipoetry) trên thế giới. Xin lưu ý là, như nhiều nhà nghiên cứu đã từng nhấn mạnh, trước đó, năm 1926, nhà thơ người Peru Enrique Bustamente Ballivan đã xuất bản một tập thơ có tên gọi Antipoemas (“Phản-thơ”) và khái niệm phản-thơ này cũng đã xuất hiện trong tác phẩm Altazor của Vicente Huidobro vào năm 1931, tuy nhiên, chính Nicanor Parra mới là người đầu tiên thực hiện và đi đến tận cùng kỹ thuật và phong cách sáng tác này.
 
Bài thơ “Đại loại như thế” dưới dây được dịch từ bản phản-dịch (antitranslation) tiếng Anh “Something like that” của Liz Werner, in trong tập thơ song ngữ của Nicanor Parra, Antipoems - How To Look Better & Feel Great, nhà New Directions xuất bản vào năm 2004. Liz Werner là một nhà thơ, dịch giả và tiểu thuyết gia sinh ở New York. Trong thời gian học và sinh sống ở Chile, cô đã có dịp làm việc gần gũi với Nicanor Parra để cho ra đời cho tập thơ song ngữ này.
 
Phan Quỳnh Trâm
 
 

Đại loại như thế

 
PARRA CƯỜI như thể hắn bị đày xuống địa ngục
nhưng có lúc nào mà các nhà thơ không cười chứ?
ít nhất hắn cũng tuyên bố rằng hắn đang cười
 
họ đi qua năm tháng đi qua
năm tháng
ít nhất dường như họ đang đi qua
tôi không bịa ra giả thuyết
mọi thứ tiếp diễn như thể họ đã đi qua
 
bây giờ hắn bắt đầu khóc
quên rằng hắn là một nhà phản-thơ
 
0
 
ĐỪNG NẶN ÓC BẠN LÀM GÌ
ngày nay không ai đọc thơ cả
nó hay hay dở thì cũng chẳng có gì quan trọng
 
0
 
BỐN LỖI LẦM mà Ophelia của tôi sẽ không thể tha thứ cho tôi:
già
hạ cấp
theo cộng sản
và Giải thưởng Văn Học Nhà Nước
 
“May ra gia đình em có thể tha thứ cho anh
đối với ba điều đầu tiên
còn đối với điều cuối cùng thì đừng hòng”
 
0
 
XÁC CHẾT CỦA TÔI và tôi
hiểu nhau một cách kỳ lạ
xác chết của tôi hỏi tôi: bạn có tin vào Thượng Đế?
và tôi trả lời thành thật KHÔNG
xác chết của tôi hỏi: bạn có tin vào chính phủ?
và tôi trả lời với cái búa và cái liềm
xác chết của tôi hỏi: bạn có tin vào công an?
và tôi trả lời với một cú đấm vào mặt
rồi nó đứng vụt dậy khỏi quan tài
và tay trong tay chúng tôi cùng đến bàn thờ
 
0
 
VẤN ĐỀ THỰC SỰ của triết học
là ai sẽ rửa chén
 
không có gì thuộc thế giới bên kia
 
Thượng Đế
           chân lý
                 dòng thời gian
hiển nhiên như thế
nhưng trước hết, ai là người rửa chén
 
ai muốn làm, cứ làm
hẹn tái ngộ, cá sấu
       và chúng ta lại trở thành kẻ thù như trước
 
0
 
BÀI LÀM Ở NHÀ
hãy viết một bài sonnet
    bắt đầu bằng câu năm nhịp sau đây:
    Chẳng thà một mai anh sẽ được chết trước em
và kết thúc bằng câu:
     Chẳng thà một mai em sẽ phải chết trước anh
 
0
 
BẠN CÓ BIẾT chuyện gì đã xảy ra
khi tôi đang quỳ gối
trước cây thánh giá
       nhìn vào vết thương của Chúa?
 
Ông ấy mỉm cười và nháy mắt với tôi
 
trước đó tôi cứ ngỡ Ngài chẳng bao giờ cười:
nhưng bây giờ thì ừ tôi tin thế thật
 
0
 
MỘT LÃO GIÀ lụ khụ
thảy những bông hoa cẩm chướng đỏ
lên quan tài của người mẹ yêu dấu
 
thưa quý vị, những gì quý vị đang nghe:
là một tên già nghiện ngập
vất đầy xuống mộ mẹ hắn
những sợi dây buộc hoa cẩm chướng đỏ
 
TÔI BỎ thể thao vì tôn giáo
(tôi đi lễ mỗi Chủ nhật)
tôi bỏ tôn giáo vì nghệ thuật
bỏ nghệ thuật vì toán học
 
cho đến khi sáng mắt
 
và bây giờ tôi chỉ là một người đi qua
mà không hề có niềm tin nào dù lớn hay nhỏ
 
 
-----------------
Dịch từ bản phản-dịch (antitranslation) tiếng Anh “Something like that” của Liz Werner, in trong tập thơ song ngữ của Nicanor Parra, Antipoems - How To Look Better & Feel Great (New York: New Directions, 2004).
 
 
 
_________________________

[*]Một số tác phẩm tạo hình của Nicanor Parra trong triển lãm “Obras Públicas” (Public Work / Tác phẩm công cộng) tại Trung tâm Văn hoá Palacio La Moneda, Chile, năm 2006:

 
 
1. Phần dịch lại của đoạn văn ghi trên nắp hòm: “Trong trường hợp phục sinh, hãy quay tay lái trên nắp hòm ngược chiều kim đồng hồ. Đây là một quan tài tự động.”
 
2. Còn dưới đây là tác phẩm gây tranh cãi nhất: hình ảnh những cựu tổng thống Chile bị treo cổ lên trần nhà.
 
 
 
 
 
--------------------------------------------------------------------------------
Những tác phẩm của/về Nicanor Parra đã đăng trên Tiền Vệ:
 
Ở Santiago, Chi-lê / Mỗi ngày dài lê thê: / Mỗi ngày vài vĩnh cửu. // Như kẻ bán rong biển / Di chuyển trên lưng lừa: / Bạn ngáp - rồi lại ngáp... | Chú ý, các ông các bà, xin chú ý một chốc lát: / Hãy hướng một giây về góc này của lãnh thổ, / Hãy quên đi một đêm những chuyện riêng tư, / Mặc kệ vui sướng và đau khổ ngoài cánh cửa: / Có một giọng nói từ góc này của lãnh thổ... | Họ mới bầu tôi Đức Giáo Hoàng: / Tôi là người nổi tiếng nhất thế giới! // Bây giờ tôi trên đỉnh ngành giáo sĩ / và có thể chết mãn nguyện... [Bản dịch của Đinh Linh]
 
Bốn mươi lăm bài thơ trong tập Poemas de emergencia (1972) và một số tập khác của Nicanor Parra (1914~) -- một trong những nhà thơ danh tiếng của châu Mỹ la-tinh -- lần đầu đến với độc giả Tiền Vệ qua bản dịch của nhà thơ Diễm Châu. Chùm thơ được đăng thành hai kỳ liên tục (kỳ I gồm hai mươi lăm bài)...
 
Bốn mươi lăm bài thơ trong tập Poemas de emergencia (1972) và một số tập khác của Nicanor Parra (1914~) -- một trong những nhà thơ danh tiếng của châu Mỹ la-tinh -- lần đầu đến với độc giả Tiền Vệ qua bản dịch của nhà thơ Diễm Châu. Chùm thơ được đăng thành hai kỳ liên tục (kỳ II gồm hai mươi bài)...
 
Chuyện có sao nói vậy / Hoặc là ta biết trước mọi sự / Hay là ta chẳng bao giờ biết gì... [Bản dịch Diễm Châu]
 
Nicanor Parra: phản thơ để cứu thơ  (tiểu luận / nhận định)  -- Hoàng Ngọc-Tuấn
Tôi tin rằng ở bất cứ nơi đâu, bất cứ lúc nào, để có thể cứu thơ, ta phải không ngừng chống lại nó... (...)
 

Các hoạ phẩm sử dụng trên trang này được sự cho phép của các hoạ sĩ đã tham gia trên trang Tiền Vệ

Bản quyền Tiền Vệ © 2002 - 2018