thơ | truyện / tuỳ bút | phỏng vấn | tiểu thuyết | tiểu luận / nhận định | thư toà soạn | tư tưởng | kịch bản văn học | ý kiến độc giả | sổ tay | thảo luận | ký sự / tường thuật | tư liệu / biên khảo | thông báo |
văn học
Tuyên ngôn về các nguyên tắc
 
Bản dịch của Phan Quỳnh Trâm
 
 
NICANOR PARRA
(1914~)
 
Sinh ngày 5 tháng 9 năm 1914 tại San Fabián de Alico, thuộc phía nam của Chile, Nicanor Parra là một tài năng rất đa diện và hiếm có. Ông là nhà vật lý học, nhà toán học và là một trong những nhà thơ lớn và quan trọng nhất của Châu Mỹ Latin. Ông học ngành kỹ sư ở trường đại học Chile, Vật lý ở trường đại học Brown, và sau đó là Vũ trụ học ở trường Oxford. Trong nhiều năm, ông dạy toán và là giáo sư vật lý ở trường đại học Chile. Có thời gian ông còn dạy cả về môn vũ dân gian. Về già, ông còn thử nghiệm một số lãnh vực nghệ thuật mới, trở thành một điêu khắc gia và một nghệ sĩ tạo hình nổi tiếng. Cuộc triển lãm của ông về điêu khắc và những bài thơ phản-thơ tạo hình (visual antipoems) ở Santiago và Madrid vào năm 2001-02 được đánh giá là rất thành công.
 
Với tập thơ đầu tay được xuất bản vào năm 1938, Parra đã được độc giả và giới phê bình chú ý; nhưng ông chỉ thực sự khẳng định được vị thế độc đáo của mình trong nền thơ Chile và châu Mỹ Latin nói chung với tập Poemas y Antipoemas (“Thơ và Phản-thơ”) được xuất bản vào năm 1954. Với tập thơ ấy, Parra được xem là hình ảnh tiêu biểu nhất, thậm chí, là cha đẻ của phong trào phản-thơ (antipoetry) trên thế giới. Xin lưu ý là, như nhiều nhà nghiên cứu đã từng nhấn mạnh, trước đó, năm 1926, nhà thơ người Peru Enrique Bustamente Ballivan đã xuất bản một tập thơ có tên gọi Antipoemas (“Phản-thơ”) và khái niệm phản-thơ này cũng đã xuất hiện trong tác phẩm Altazor của Vicente Huidobro vào năm 1931, tuy nhiên, chính Nicanor Parra mới là người đầu tiên thực hiện và đi đến tận cùng kỹ thuật và phong cách sáng tác này.
 
Bài thơ “Tuyên ngôn về các nguyên tắc” dưới dây được dịch từ bản phản-dịch (antitranslation) tiếng Anh “Declaration of Principles” của Liz Werner, in trong tập thơ song ngữ của Nicanor Parra, Antipoems - How To Look Better & Feel Great, nhà New Directions xuất bản vào năm 2004. Liz Werner là một nhà thơ, dịch giả và tiểu thuyết gia sinh ở New York. Trong thời gian học và sinh sống ở Chile, cô đã có dịp làm việc gần gũi với Nicanor Parra để cho ra đời cho tập thơ song ngữ này.
 
Phan Quỳnh Trâm
 
 

Tuyên ngôn về các nguyên tắc

 
Tôi tuyên bố chính tôi là một tín đồ Công giáo thuần thành
không bao giờ lẫn lộn giữa bánh xe bò và bánh thánh
 
tôi tuyên bố chính tôi là một đệ tử của Marx
ừ, thì tôi chẳng bao giờ chịu quỳ gối
 
tôi là một nhà tư bản bẩm sinh
phát cuồng vì trứng cá muối[*]
 
tôi tuyên bố chính tôi là một đệ tử của Hitler
tin tôi đi, tôi khước từ mọi sự bắt chước
 
tôi là một tên gián điệp ngầm của Liên Xô
không, chớ nhầm tôi với điện Cẩm Linh nhé
 
tóm lại
              tôi tuyên bố chính tôi là một tên đại cuồng tín
tin tôi đi, tôi chẳng gắn bó với cái gì cả
 
chữ Chúa chỉ là một thán từ
Ngài tồn tại hay không thì cũng thế.
 
 
-----------------
Dịch từ bản phản-dịch (antitranslation) tiếng Anh “Declaration of Principles” của Liz Werner, in trong tập thơ song ngữ của Nicanor Parra, Antipoems - How To Look Better & Feel Great (New York: New Direction Publishing, 2004).
 
 
 
_________________________

[*]“phát cuồng vì trứng cá muối”, Phan Quỳnh Trâm dịch câu này từ bản dịch tiếng Anh, “absolutely crazy about caviar”. Thực ra, trong nguyên tác tiếng Tây-ban-nha của Nicanor Parra, câu này là “loco por las perdices escabechadas”, nghĩa là “phát cuồng vì món gà gô nấu rượu vang trắng”. Đây là một món ăn rất sang trọng đối với dân châu Mỹ Latin (vì ở châu Âu mới có giống gà gô “perdix”). Món này cũng sang trọng tương đương với món trứng cá loại “beluga sturgeon” đối với dân Bắc Mỹ (vì ở những hồ nước mặn giữa Đông-Nam Âu và Tây Á mới có loại cá này)! — [Phụ chú của Hoàng Ngọc-Tuấn].

 
 
----------------------------------------------------------------------------
Những tác phẩm của/về Nicanor Parra đã đăng trên Tiền Vệ:
 
Dù muốn hay không / Chúng ta chỉ có ba lựa chọn: / Quá khứ, hiện tại, và tương lai. // Và thậm chí không được ba nữa / Bởi triết gia bảo chúng ta / Quá khứ đã trôi qua / Nó chỉ thuộc về chúng ta trong ký ức: / Từ đoá hồng đã bị tuốt hết những cánh hoa / Không còn cánh hoa nào để ngắt... [Bản dịch của Phan Quỳnh Trâm]
 
Tuyệt vời! Bây giờ thì ai sẽ / giải phóng cho chúng ta khỏi những người giải phóng! / Bây giờ thì họ đã dồn chúng ta vào chân tường... // Mới hôm qua / cuộc diễu hành của những cái chậu rỗng / thì hôm nay / cuộc duyệt binh của những cái bô đầy... // ... Ngài đã chờ đợi điều gì thưa Ngài? / Trong một cuộc đảo chính / Ngài mới biết / ai là ai... [Bản dịch của Phan Quỳnh Trâm]
 
... XÁC CHẾT CỦA TÔI và tôi / hiểu nhau một cách kỳ lạ / xác chết của tôi hỏi tôi: bạn có tin vào Thượng Đế? / và tôi trả lời thành thật KHÔNG / xác chết của tôi hỏi: bạn có tin vào chính phủ? / và tôi trả lời với cái búa và cái liềm / xác chết của tôi hỏi: bạn có tin vào công an? / và tôi trả lời với một cú đấm vào mặt / rồi nó đứng vụt dậy khỏi quan tài / và tay trong tay chúng tôi cùng đến bàn thờ... [Bản dịch của Phan Quỳnh Trâm]
 
Ở Santiago, Chi-lê / Mỗi ngày dài lê thê: / Mỗi ngày vài vĩnh cửu. // Như kẻ bán rong biển / Di chuyển trên lưng lừa: / Bạn ngáp - rồi lại ngáp... | Chú ý, các ông các bà, xin chú ý một chốc lát: / Hãy hướng một giây về góc này của lãnh thổ, / Hãy quên đi một đêm những chuyện riêng tư, / Mặc kệ vui sướng và đau khổ ngoài cánh cửa: / Có một giọng nói từ góc này của lãnh thổ... | Họ mới bầu tôi Đức Giáo Hoàng: / Tôi là người nổi tiếng nhất thế giới! // Bây giờ tôi trên đỉnh ngành giáo sĩ / và có thể chết mãn nguyện... [Bản dịch của Đinh Linh]
 
Bốn mươi lăm bài thơ trong tập Poemas de emergencia (1972) và một số tập khác của Nicanor Parra (1914~) -- một trong những nhà thơ danh tiếng của châu Mỹ la-tinh -- lần đầu đến với độc giả Tiền Vệ qua bản dịch của nhà thơ Diễm Châu. Chùm thơ được đăng thành hai kỳ liên tục (kỳ I gồm hai mươi lăm bài)...
 
Bốn mươi lăm bài thơ trong tập Poemas de emergencia (1972) và một số tập khác của Nicanor Parra (1914~) -- một trong những nhà thơ danh tiếng của châu Mỹ la-tinh -- lần đầu đến với độc giả Tiền Vệ qua bản dịch của nhà thơ Diễm Châu. Chùm thơ được đăng thành hai kỳ liên tục (kỳ II gồm hai mươi bài)...
 
Chuyện có sao nói vậy / Hoặc là ta biết trước mọi sự / Hay là ta chẳng bao giờ biết gì... [Bản dịch Diễm Châu]
 
Nicanor Parra: phản thơ để cứu thơ  (tiểu luận / nhận định)  -- Hoàng Ngọc-Tuấn
Tôi tin rằng ở bất cứ nơi đâu, bất cứ lúc nào, để có thể cứu thơ, ta phải không ngừng chống lại nó... (...)
 

Các hoạ phẩm sử dụng trên trang này được sự cho phép của các hoạ sĩ đã tham gia trên trang Tiền Vệ

Bản quyền Tiền Vệ © 2002 - 2018