thơ | truyện / tuỳ bút | phỏng vấn | tiểu thuyết | tiểu luận / nhận định | thư toà soạn | tư tưởng | kịch bản văn học | ý kiến độc giả | sổ tay | thảo luận | ký sự / tường thuật | tư liệu / biên khảo | thông báo |
văn học
MỘT CÁCH NÓI KHÁC CỦA NIỀM KHAO KHÁT [chương XXVII]

 

Đã đăng: [chương I-II] - [III-IV] - [V-VI] - [VII] - [VIII] - [IX] - [X]

 

hai mươi bảy.

BIỂU TƯỢNG

 

Chữ nghĩa ấy viết cho ai mà vừa bình dân vừa bác học? Ý nghĩ này nảy ra lúc tôi đứng trước cái biển báo rừng đầu nguồn đầy các hình ảnh và chữ nghĩa. Còn nàng, có lẽ sau một hồi băng qua những gò đống, những bãi hoang, băng qua những sình lầy, trũng thấp, giờ đây chỉ còn muốn nằm dài lên đất mà trút những mệt nhọc qua hơi thở. Nhưng rồi, dường có phép màu nào đó, cái biển báo rừng đầu nguồn đã dựng nàng dậy. Việc làm đầu tiên của nàng là dịch. Đọc xong bảng liệt kê những lợi ích của việc bảo vệ rừng thì nàng bắt đầu dịch. Hữu ích thì dịch là có lợi (nguyên văn: bảo vệ rừng đầu nguồn là việc làm hữu ích). Sinh thái thì dịch là chỗ đất trời dành cho các loài vật hít thở (nguyên văn: bảo vệ rừng đầu nguồn là bảo vệ vùng sinh thái). Tài nguyên quốc gia thì dịch là của cải của một nước (nguyên văn: làm cháy rừng đầu nguồn là làm thất thoát tài nguyên quốc gia). Anh có biết ai đã làm ra cái biển báo này không? Nàng chợt dừng chuyện dịch lại, hỏi tôi cái câu hỏi không phải để nghe câu trả lời, mà cốt là để tôi cũng tỏ ra buồn cười như nàng trước một việc làm có vẻ buồn cười của con người thời hiện đại. Nói cái biển báo ấy là một thứ pháp lệnh thì cũng chưa đúng. Mà nói là khuyến cáo thì cũng không phải. Không phải là khuyến cáo, bởi nội dung biển báo toát lên thứ không khí ràng buộc. Nhưng nếu là pháp lệnh, thì sao chẳng thấy ghi ra ở đây các hình phạt? Lúc bấy giờ, ở đầu con đường vào rừng, đứng trước cái biển báo to lớn xây bằng xi-măng, viết vẽ bằng sơn, thì chỉ có tôi với nàng. Có nghĩa lúc bấy giờ chỉ có hai con người ở trên mặt đất này đang đọc cái biển báo rừng đầu nguồn ấy. Nhưng dù là pháp lệnh hay là khuyến cáo, thì cái biển báo cũng chẳng ăn nhập chi đối với chúng tôi. Tôi và nàng đi tìm con nước đầu nguồn của con sông chảy qua vùng núi rừng ấy, chỉ đi tìm đầu nguồn con nước, chứ chẳng phải đi chặt rừng, đi đốt rừng, nên những lời lẽ nơi biển báo chẳng dính dáng chi tới chúng tôi. Mà giả dụ như không phải chúng tôi, mà là những người đi làm than củi trộm, hay đi đốn gỗ trộm, đang đứng trước cái biển báo ấy, thì đám chữ nghĩa ấy cũng chỉ giơ tay chào đón những con người nghèo khó phải đi ăn trộm của cải chung của nước. Em phải dịch lại cho nôm na dễ hiểu, nhưng chưa hẳn đã làm thay đổi cái ý đồ có vẻ tiền định của những con người đang thiếu áo cơm, bởi vì luật lệ thì chỉ có ý nghĩa đối với những kẻ no đủ. Nàng nói, làm như mình là kẻ có thể thay đổi mọi thứ ý nghĩa của cuộc sống. Ngày nay, người ta không cho đốt rừng vì sợ hư hao cái hành tinh chúng ta đang sống, nhưng dù gì thì chúng ta cũng phải mang ơn những kẻ đốt rừng thời ấy. Tôi nói. Anh lại nhớ đến những anh chàng người tiền sử biết cách đốt rừng để làm ra cuộc văn minh cày bằng đao trồng bằng lửa. Nàng tiếp lời tôi. Và chúng tôi cùng lặng đi trong những ý nghĩ cổ xưa. Có lẽ nàng tiếp tục nghĩ đến cách biến những ngôn từ lai tạp nơi biển báo rừng đầu nguồn thành những tiếng nói cổ xưa. Còn tôi thì lại chìm vào những ý nghĩ có vẻ nghịch lý, nếu không nói là điên rồ, rằng, vào cái thời băng giá phủ lên mặt đất, chín phần rưỡi chết, nửa phần sống, cái thời sự sống chỉ là thứ sót lại do trời đất nương tay, con người được hoàn toàn tự do tự tại, chẳng ai cấm ai, chẳng ai bắt ai theo ai, có thể không đốt phá rừng, cũng có thể đốt phá hết rừng, có thể nắm tay nhau nhảy múa, cũng có thể là ăn nhau; vào cái thời như thế, mà lại làm ra đến mấy cuộc văn minh! Em thì em nghĩ thế nào về chuyện ăn lông ở lỗ? Tôi chợt hỏi nàng trong thứ cảm hứng man rợ. Xin nhắc lại, bấy giờ thì cũng chỉ có tôi với nàng với cái biển báo rừng đầu nguồn. Cảm hứng thì man rợ, nhưng chúng tôi vẫn giữ được nền văn hiến cổ kính của đất nước mình. Có nghĩa là tôi với nàng hôn nhau trong lúc chỉ có cái biển báo rừng đầu nguồn là nhìn thấy. Thì cũng rộng bằng mấy huyện mấy tỉnh gộp lại, chứ chẳng phải là nhỏ. Nàng nhìn những con số mô tả rừng đầu nguồn nơi biển báo, nói. Còn tôi thì cố tìm ra, trong cái sơ đồ của đất, một thứ tín hiệu nào đó như là cách thế để đi đến đầu nguồn con sông đó. Trước mặt tôi lúc bấy giờ, nhánh phụ lưu của con sông quê nàng đương uốn mình vượt qua những núi non, vượt qua những ghềnh thác, chốc chốc lại trườn mình qua một dấu gạch chéo đang đè lên cái ngọn lửa đang rừng rực cháy, thứ hình ảnh được coi như là ngữ pháp của sự cháy rừng và không được để cháy rừng, tôi cố nối dài ra trong tưởng tượng của mình dòng sông đang chảy qua thứ không gian được thể hiện trên thứ mặt bằng làm bằng sản phẩm của con người, nhưng chẳng thể nối tới được đầu nguồn con nước, bởi bấy giờ trong tưởng tượng của tôi chồng chất những khúc, những đoạn, ở hạ nguồn có, ở thượng nguồn có, nước trên sông đồng nghĩa với thời gian; bấy giờ tôi nhìn thấy ở trên sông những mầm mống của tồn tại, ở đấy là những mưu toan thay hình đổi dạng của đám rong rêu, là những cuộc trút xác của loài cá, loài tôm, sự trút xác như còn vang động đến những khúc hát của con người thời hiện đại, ở đấy là chỗ bắt đầu của những cuộc di chuyển, không phải di chuyển từ chỗ này sang chỗ khác, mà từ loài này sang loài khác, con nòng nọc chuyển thành cóc ếch nhái, con cá chuyển thành con đại bàng ăn được thịt người, không phải chỉ nước trên sông, mà cả hai bên bờ của con sông cũng đồng nghĩa với thời gian, tôi nhìn thấy đi lại ở đấy là những con người còn giữ được mẫu hình của loài giống và những con người không còn giữ được mẫu hình loài giống, ở đấy là cuộc loạn luân có vẻ kỳ cục nhất, thời gian là đẻ ra con người, nhưng con người cũng đẻ ra thời gian, đôi bờ của con sông không phải là bên lở bên bồi, mà bên nào cũng bồi bên nào cũng lở, ở đấy là đất cãi vả với đất, cuộc cãi vả về sự vĩnh hằng và không vĩnh hằng, hoá ra, trong lúc tôi cố nối dài ra cho tới đầu nguồn con nước thì con sông ấy cứ rẽ đông, rẽ tây, ngoằn ngoèo qua suốt tưởng tượng của tôi, cái dòng sông tưởng tượng của tôi hoá ra lại là hoá thân của cuộc sống trần gian, sự hoá thân diễn ra với cả sự nghiêm túc lẫn hài hước. Giữa nghiêm túc với hài hước, em thích thứ nào hơn? Chẳng rõ bấy giờ nàng đang nghĩ gì, nhưng rồi cũng trả lời được câu hỏi nảy ra một cách ngẫu hứng từ dòng suy nghĩ hỗn tạp của tôi. Theo nàng, hài hước là nghiêm túc. Và, nghiêm túc là hài hước. Nàng đã nói ra những điều tôi đang nghĩ. Tình yêu chúng tôi bấy giờ coi như đạt tới đỉnh cao. Có nghĩa, chỉ bước thêm một bước nữa là tới chỗ vĩnh hằng.

 

[còn tiếp]

 

_________
MỘT CÁCH NÓI KHÁC CỦA NIỀM KHAO KHÁT là cuốn tiểu thuyết thứ sáu của Nguyễn Thanh Hiện [1. Những Tháng Năm Nghiệt Ngã - 2. Trở Lại Xương Quơn (NXB Văn Học, Việt Nam, in năm 2007) - 3. Vật Gia Bảo Của Một Dòng Họ - 4. Bên Này Trần Gian - 5. Người Đánh Cắp Sự Thật (NXB Văn Học, Việt Nam, in năm 2008) - 6. Một Cách Nói Khác Của Niềm Khao Khát - 7. Rốt Cuộc Thì Bọn Họ Là Ai?], sách gồm 38 chương, chưa nhà xuất bản nào in.

 

 

Đã đăng:

... Mặt đất này thì rộng lớn, và con sông nào cũng có chỗ bắt đầu của nó, mà các người đi tìm nguồn con sông nào? Ông hỏi. Tôi nói là con sông chảy qua quê nàng. Con sông quê của người mình yêu. Ông quảng diễn thêm câu nói của tôi. Rồi bảo hai chúng tôi có vẻ khăng khít nhau thế còn đi tìm nguồn con sông đó chi nữa. Tôi nói đó là bí mật của tình yêu. Hoá ra không phải chỉ tôi với nàng mới có bí mật của tình yêu. Đêm đó, nơi căn nhà lá ở giữa rừng, người coi rừng đã nói cho chúng tôi biết ông cũng có một bí mật của tình yêu... (...)
 
... Rằng từ khi loài người biết truyền những ý nghĩ cho nhau bằng máy móc thì thần không còn trực tiếp cai quản núi rừng, nhưng không phải là không để mắt đến chuyện con người, rằng trong cuộc chuyển lưu lớn lao của vạn hữu thì không phải hễ là thần thì nhìn thấy được sự thật của mọi sự, rằng ngày xưa, ngay chính bản thân vũ trụ cũng chưa biết mình do đâu mà có, thì lớp cha ông của thần quả đã cho rằng hễ là thần thì biết hết mọi sự, từ đó mới có chuyện toàn trị của các vị thần... (...)
 
... Xin chào bác homo sapiens! Đám đồng bào của ta nơi mặt đất đã bớt lạnh lẽo gọi ta là bác homo sapiens. Là homo sapiens, hay không là homo sapiens, thì có hệ trọng gì đâu. Bởi điều đáng nói là ta đã vượt qua cuộc thử thách lớn nhất trong trời đất, cuộc thử thách diễn ra hằng triệu triệu năm, để được thiên hạ trong trời đất gọi ta là con người... (...)
 
... Có cái gì là chẳng ngoi lên từ cõi hỗn mang? Một vùng trời đất âm thầm, từ đấy ngân vang những giai điệu nguyên sơ. Sáng tỏ và u uẩn. Ôm ấp và cô đơn. Mở và khép. Gặp lại và chia xa... Buổi ban đầu ấy là một cuộc lưu luyến kỳ cục giữa ngẫu nhiên và tất yếu. Ai đã ngang qua đất trời lãm thuý?... (...)
 
... Lại hỏi về cây thong dong. Thưa, có bao giờ thấy mặt trời mặt trăng vội vã đâu, nếu là biển, thì sáng tinh mơ, mặt trời trườn đi trên nước, nếu là bầu trời đêm có nhiều mây, thì mặt trăng ẩn hiện ở trong mây, cái cách như thế của mặt trời mặt trăng thì gọi là thong dong... (...)
 
Mùa thu năm ấy chúng tôi ngược về thượng nguồn một nhánh sông của con sông quê nàng. Và bị cầm chân ở ngôi làng ấy. Khoa học hiện đại dù đã phát hiện được bao nhiêu là luật lệ của trời đất, nhưng những con người ở ngôi làng ấy vẫn khăng khăng vị thần làng của mình là thần của tất cả các thần, là tổ thần, không có vị này thì không có người làng và cũng không có cả loài người... (...)
 
Quả tình mùa thu ở đây vàng một nỗi ám ảnh. Ám ảnh bởi một thứ quá khứ đã được tinh kết thành thứ từ vựng tinh tế, kiêu sa, và không phải cứ nghe thấy là hiểu. Ám ảnh bởi một thứ hiện tại được biểu lộ trong một diện mạo có vẻ minh bạch, nhưng không dễ gì cứ trông thấy là hiểu. Đúng là tôi với nàng không dễ gì rời khỏi một nơi chốn như thế... (...)
 
... Một người đàn ông nằm trên mặt đất, chắc là đã chết, trước mặt có con bò rừng đứng trong tư thế kỳ lạ, như đang sắp ngã xuống, ruột gan tràn ra bên ngoài, bên sườn có cắm một ngọn lao. Đó là nội dung một phiên bản tranh hang động thời tiền sử treo ở nhà vị trưởng tế... (...)
 
... Hãy nói cho tôi nghe là ngài căn cứ vào đâu để bảo đó là sự thật? Một văn bản bằng giấy ư? Hay một văn bản bằng đá? Mà chép trên giấy, hay trên đá, thì đều là ngôn ngữ của con người, ai dám bảo với ngài rằng ngôn ngữ ấy thuật lại đúng sự kiện đó, xin ngài hãy nhớ cho, khi ngài tham gia vào việc nói về sự kiện đó thì nó không còn là nó, mà sẽ hiện ra theo cái cách của ngài nói về nó... (...)
 
... Khi kể ra những sự tích đó, người làng muốn nói với chúng tôi, mà họ vẫn đinh ninh là những nhà báo của chính phủ, rằng cái gò hoang là bản gia phả chung của các dòng họ trong làng, rằng những thế kỷ đã trôi qua, các dòng họ đó vẫn giữ gìn bản gia phả đó như giữ gìn dòng máu tộc họ của mình... (...)
 
... Các vị đại diện nhà nước bắt đầu thay nhau nói, rằng cái gò hoang không phải là nghĩa địa, nghĩa địa sao lại không có mồ mả, mà chỉ là nghe kể lại rằng tổ tiên của dân làng đã chôn ở đó, nên việc yên nghỉ đó cũng chỉ là khái niệm, cũng như nói cái gò đó là gia phả chung của các dòng họ thì cũng là khái niệm, nói gọn lại, dẫu cái gò hoang đó không còn thì những khái niệm kia vẫn còn. Nhưng về chỗ này thì đám dân làng không dễ gì mủi lòng để các vị đại diện nhà nước biến mồ mả tổ tiên thành những khái niệm... (...)
 
... Ta phải nói thế nào với các người đây? Sự cư trú của con người trên mặt đất này thì có vẻ ngẫu nhiên. Chẳng ai muốn chọn những nơi nghèo nàn như ngôi làng ấy để sống. Mà chuyện ngẫu nhiên như thế xảy ra khắp nơi trên mặt đất này. Và bằng trí tuệ của mình, con người đã vượt qua được biết bao cái ngẫu nhiên để làm nên những cuộc đổi thay có tên là những nền văn minh nhân loại... (...)
 
... Nhưng nàng bảo để có nền văn minh đương đại, các nhà khoa học đã phải cống hiến cho nhân loại cả tinh thần lẫn thể xác của họ. Việc làm cái nhà máy thuỷ điện là thừa hưởng thành quả của văn minh đương đại, nhưng người chỉ huy công việc làm này lại nói về nền văn minh này theo ngôn ngữ của loài chim là điều chẳng thể chấp nhận. Bởi trong mối quan hệ giữa các loài trong hiện tại thì chỉ có loài người nói về loài chim, chứ không thể có chuyện loài chim nói về loài người... (...)
 
... Chúng tôi lại lặng đi trong giây lát. Trí tuệ con người lớn lao biết bao mà cũng nhỏ nhoi biết bao trước vẻ kỳ bí của tự nhiên. Nàng nói. Và khẽ rùng mình. Tôi cũng khẽ rùng mình... (...)
 
... Đây là thời hết thảy các chính phủ trên mặt đất này mở miệng là nói phải làm giàu đất nước, là thời mà sự giàu có được coi như niềm đam mê mới mẻ nhất trong việc trị nước của các vị nguyên thủ của hầu hết các quốc gia hiện đang có mặt trên bản đồ thế giới, là thời mà việc xuất nhập khẩu hàng hoá của một quốc gia được coi như chìa khoá mở cửa vào cõi giàu có, bởi từ cân đường cân thịt cho đến tri thức của con người đều được xem là hàng hoá... (...)
 
... Nàng hỏi có phải anh ta đang nói đến ảo ảnh cuộc đời hay không? Anh ta bảo con người là sinh vật duy nhất biết có ngày mai, trong cái gọi là ngày mai thì có cái chết, biết là chết mà vẫn cố tạo ra bao nhiêu chuyện để hướng tới gọi là tương lai, nếu như cái ảo ảnh ấy không phải là vĩnh hằng, tức chết trước cái chết, thì loài người đã treo cổ chết cả từ lâu... (...)
 
... Em chết mất. Nàng chỉ kịp nói thế. Và bị dòng nước cuốn phăng đi. Dốc hết cả sức lực, tôi lao theo nàng. Bấy giờ thì tôi nhìn thấy quá rõ cái tương lai chẳng mấy tốt đẹp của chúng tôi. Nên đã đi đến quyết định có chết là phải chết cùng nàng. Nhưng rồi tôi cũng chẳng thể thực hiện được cái quyết định đó. Bởi con nước đã đẩy tôi dạt vào bờ. Có nghĩa là không chết. Còn nàng thì chẳng hiểu là con nước cuốn về đâu... (...)
 
... Con người đang hô hoán lên khắp nơi rằng mình đang toàn cầu hoá. Nhưng máu lại đang chảy rất nhiều trong các cuộc chiến nhằm để chia tách một quốc gia cũ ra thành nhiều quốc gia mới. Con người đương tự hào với nhau rằng mình đương củng cố ngôi nhà chung của mình trên mặt đất. Nhưng ta nghe dường như đây là thời mà một tay đại bịp cũng muốn dựng tượng đài riêng cho mình? Dường như đây là thời trăm nhà đua tiếng, kẻ đê hèn cũng có thể nói được lời cao cả?... (...)
 
... Thời mà cha ông bọn này chỉ ăn củ mài để sống có phải là thời thần thánh nhập vô các vị vua quan, khiến các vị chỉ lo chuyện bòn rút của dân mà không lo việc cơm áo cho dân? Tôi với nàng đã điên đầu với những câu hỏi như thế. Có vẻ như khi vây hỏi chúng tôi về nỗi bất hạnh, bọn họ đã từ cảnh trí siêu hình tụt xuống cảnh trí trần thế? ... (...)
 
... Vào một ngày có lũ khỉ đùa giỡn trên cây còn lũ chim bồ chao thì làm như núi rừng là của chúng, một người đàn ông và một người đàn bà ngồi ở nơi gộp đá ấy nhìn trời đất đang chìm trong hoang dã. Làng xóm của ta là ở đây. Người đàn ông nói. Người đàn bà lấy một viên sỏi cuội vạch lên gọp đá như viết lên một lời thề... (...)
 
... Trên các dòng sông ta đi lại đã bắt đầu nghe thấy mùi máu. Máu của các cuộc thể nghiệm về các cuộc cãi vã. Lịch sử là biên niên sử về các cuộc thể nghiệm các cuộc cãi vã. Cho đến lúc nước trên các dòng sông pha màu máu, thì ta, kẻ náu mình trên sông nước, chỉ còn biết thở dài. Thì còn biết làm sao khi các cuộc thể nghiệm đã thuộc về cách thức tồn tại của con người... (...)
 
... Các nhà thông thái có vầng trán vừa đủ để tỏ ra mình là thông thái đang rao giảng thứ thuyết lý cao siêu vốn lấy từ kinh điển của thế kỷ trước nhưng đã được sửa sang qua nhiệt tình cháy bỏng của các vị. Nếu không có nó, đám trẻ tuổi các người hỏng bét hết... Cứ sau một hồi giảng thuyết, các vị lại thét vào tai đám cử toạ trẻ tuổi thứ lửa hoả ngục chết người ấy... (...)
 
... Không bắt được con cá vượt thác, mà lại bắt được hai con người vượt thác. Chưa hiểu thác là gì, và vượt thác là sao, nhưng chỉ nghe bắt được hai con người vượt thác, thì chúng tôi đã tính đến con đường chết. Ta lại gặp đám ăn thịt người! Nàng rỉ tai tôi. Không dám thể hiện nỗi sợ hãi của mình, mà cũng chẳng muốn người yêu của mình rơi vào nỗi sợ hãi, tôi gượng cười, rồi rỉ tai nàng, bảo chớ nghĩ quấy. Thuyền đã cập bờ... (...)

 

 

----------------

 

 


Các hoạ phẩm sử dụng trên trang này được sự cho phép của các hoạ sĩ đã tham gia trên trang Tiền Vệ

Bản quyền Tiền Vệ © 2002 - 2018