thơ | truyện / tuỳ bút | phỏng vấn | tiểu thuyết | tiểu luận / nhận định | thư toà soạn | tư tưởng | kịch bản văn học | ý kiến độc giả | sổ tay | thảo luận | ký sự / tường thuật | tư liệu / biên khảo | thông báo |
văn học
Chân Phương: Những suy nghĩ về ngày 30/4

 

Bài phỏng vấn dưới đây do nhà thơ Nguyễn Thị Thanh Bình thực hiện. Một bản câu hỏi đã được gửi đến nhiều văn nghệ sĩ trong và ngoài nước. Tiền Vệ sẽ lần lượt đăng tải loạt bài này.

 

Tiền Vệ

 

_______

 

CHÂN PHƯƠNG: NHỮNG SUY NGHĨ VỀ NGÀY 30/4

 

Ngày 5-5-2012,

Chào chị,

Chắc đôi lúc chị có dịp đọc tôi trên các mạng? Chị sẽ thấy trong các trang tôi viết, Vấn Đề Việt Nam là một ám ảnh trở đi trở lại. (Trong bàn tròn với vài nhà thơ cuối năm 2011 do Phan Nhiên Hạo đề xướng trên litviet chẳng hạn). Cũng như trong thơ văn của chị và một số ngòi bút khác, tôi đã liên tục suy nghiệm về vấn đề này chứ không phải mỗi năm đợi đến 30-4 thì lên tiếng một lần, như vẫn thấy nơi chợ chữ chống phá lấy lệ lâu nay. Đâu cần chờ đến dịp này để đau đầu nhói tim; bởi vì từng ngày trong nước là một bản sao lặp lại của 30-4-1975 mà đám cai thầu giang sơn hình chữ S tiếp tục nhét vào họng mọi người dân dù còn sống hay đã mất!

Với cá nhân tôi, ngày 30-4-1975 mang ý nghĩa rất gần tôn giáo: đó là ngày PHÁN XÉT của lịch sử cho mọi người Việt có ý thức. Dân Nam phải suy nghĩ về sự Thất Bại Ô Nhục cũng như dân Bắc phải xét lại cuộc Chiến Thắng Oan Nghiệt! Đây là đề tài tôi đang đào sâu, nhưng chưa đủ chín để có thể công bố. Chỉ dám đưa ra vài ý kiến cho các bạn cùng suy luận. Có vài lý do chính giải thích sự sụp đổ của Tháng Tư Đen: miền Nam thua vì nền cộng hòa non ngày bị độc tài quân phiệt làm suy yếu, lại phải bám vào Hoa Kỳ để sống còn nên chủ quyền chính trị không được phân minh. (Có thể so sánh thảm kịch Sài Gòn với chế độ Karzai ở Afghanistan hôm nay trong cuộc đụng độ với Taliban; cái gì sẽ xảy đến khi quân đội Mỹ rút vào năm 2014?) Về phía miền Bắc, dù không có chính nghĩa, tập đoàn Ba Đình đã thắng trận nhờ biết khôn khéo lợi dụng sự viện trợ của cả hệ thống Cộng Sản và độc quyền lá cờ dân tộc chủ nghĩa để động viên một khối nông dân đông như kiến đã bị sách lược nhồi sọ ngu dân biến thành trâu ngựa bị che mắt, đặc biệt là bao triệu thanh thiếu niên con em của họ sẵn sàng “sinh Bắc tử Nam”. Tôi hình dung đó là một bầy khủng long bằng sắt thép đêm ngày dò dẫm khắp rừng núi Trường Sơn tiến về phương Nam; nhưng khi chiếm được Sài Gòn thì nhanh chóng diễn ra tuồng kịch bi-hài của bọn khủng long chỉ có bộ óc không to hơn bát gạo bao nhiêu!

Xin trở lại với ý nghĩa của ngày PHÁN XÉT: Cũng như đám người vây quanh mộ thân nhân vào giờ hạ huyệt, chúng ta cần gạt một bên các tiểu ngã nhiều bệnh hoạn đầy mặc cảm để thành tâm mặc niệm và suy xét về nỗi tang chung. Và mỗi trí thức Việt phải nói: Mea Culpa, Mea Culpa! May ra chúng ta sẽ nhận rõ các bộ mặt Tội Ác và hiểu sâu hơn về các điều Trừng Phạt, qua đó giúp cho các thế hệ trẻ đầu óc còn trong sáng có thể tìm hiểu một cách lành mạnh và thông minh về một giai đoạn quá khứ đầy máu lửa ngục tù.

Sáng kiến phỏng vấn của chị và hồi đáp của một số anh chị là điều bổ ích. (Tôi đã đọc và chia sẻ nhiều nhận định tâm tình trên các trang Tiền Vệ mấy ngày vừa qua.) Đây là ký ức và kinh nghiệm tập thể, như một mẫu số chung của đại bộ phận người Việt di dân. Nhưng nỗi nhục công dân thì mỗi người đều trải nghiệm khác nhau; kẻ ra đi trước 30-4 so với người ở lại sau đó làm boat people hoặc ra đi dạng H.O., O.D.P. ... Cũng vậy đám di dân lưu vong đôi khi qui cố hương thăm nhà không thể nào thấm được cuộc sống từng ngày của dân chúng trong cái CHUỒNG NGƯỜI được quản chế tinh vi ở Việt Nam! Nỗi nhục công dân thật ra là chất vàng đen tinh luyện từ địa ngục – đó là bảo bối của nhận thức chính trị mà ít nhiều giới trí thức Việt đã có.

Cuối cùng, tôi không khi nào quên vị trí khiêm tốn của một ngòi bút lưu vong, không còn đồng cam cộng khổ bằng máu thịt cuộc sống chuồng trại cơ cực với đồng bào. Bởi vậy nhiều lúc tôi câm lặng không buồn đụng đến mớ bản thảo rối tung các cảm nghĩ thế sự của mình. Nhung cơn hấp hối kéo dài của một dân tộc là điều tôi vẫn mở mắt nhìn ngắm từng ngày.

 

 

Ngày 6-5-2012,

TÁI BÚT

Dù đôi lúc tôi từng mượn lối văn chính luận để trình bầy các suy tưởng và cảm nhận của bản thân, sự trải nghiệm của tôi phần lớn đều nhập thân vào thơ ca sau một thời gian dài trầm tư. Từ mùa địa ngục (Une Saison en Enfer - Rimbaud) đã hình thành những bài thơ tôi từng phổ biến trong vòng thân hữu giữa lòng chế độ công an. (Cố thi sĩ Diễm Châu đã khuyến khích và giúp tôi công bố ở hải ngoại tập thơ đầu tay ấy - Chú Thích Cho Những Ngày Câm Nín -; có thể tham khảo tư liệu về thi tập này trên Tiền Vệ, “Về một tập thơ, 23 năm sau...”). Từ khi rời quê nhà đến nay tôi vẫn tiếp tục tham dự qua thơ văn bi kịch của dân tộc nhưng vì tài năng hạn chế nên chưa hoàn thành được tác phẩm tôi mong muốn.

Để kết thúc cuộc phỏng vấn này xin gửi đến các anh chị và độc giả hai bài thơ , một cũ một mới, để “ôn cố tri tân” và cùng chia nỗi đau từ chấn thương lịch sử chưa phai.

 

I. KHẨN

 

vắng mặt trong các hội chợ sách quốc tế

vắng mặt trong các buổi trình diễn văn nghệ ngoài trời

 

vắng mặt trên đài phát thanh

vắng mặt trong tiệm sách với thư viện

 

không tác giả

không tên

 

không lời mở đầu

không người giới thiệu

 

lật ra chỉ thấy

                          toàn máu và máu

 

tập thơ này, mày có nghe nói đến chưa

                                                                (CHÚ THÍCH CHO NHỮNG NGÀY CÂM NÍN)

 

 

II. BUỒN VUI CHUỒNG THÚ #[1]

                                                        nhớ Đoàn Văn Vươn và Cù Huy Hà Vũ

 

1. Sau cái chết của lịch sử

 

bên này mớ tử thi

bên kia lũ giết người

 

ngày qua ngày

hết tuyên truyền đến quảng cáo

lải nhải hàng cột nhật báo

 

mấy họng thần công trước Musée de l’Homme

thỉnh thoảng khạc ra bụi khói xe

 

                                           chim  

cặp cánh bốc cháy                           bướm    

                                 thiên thần                     lả tả     rơi   

                                                                                           vào miệng các hố bom

 

Ariadne đã mù

Cassandra câm điếc

 

chiến hạm chiến xa nối đuôi tiến vào Địa Đàng

 

        năm tháng đi qua như đàn heo

        năm tháng đi qua như bầy lừa [2]

 

tôi bưng bát gạo nén hương

ngơ ngáo giữa dòng tàn binh lạ mặt

 

 

2. Bên lề hội nghị toàn cầu về trật tự mới

 

chị đang tính toán gì giữa siêu thị?

anh đang âm mưu chi trước ngân hàng?

 

cô vẫn thoả hiệp với Wall Street?

bác còn đồng lõa với World Bank?

 

cuồng phong thổi tung các dự án Hi Vọng

sóng thần cuốn sạch mọi chương trình Hạnh Phúc

 

từng bộ xương cổ đeo thòng lọng

bị áp tải về vương quốc của lãng quên

 

còn ai nhớ những mùa đắm tàu?

còn ai viết hồi ký trại cải tạo?

 

bế mạc hội nghị nổ rân tràng pháo tay của bọn khủng bố đĩ điếm mafia

 

chưa biết nói biết đi

đám hài nhi thiếu đói lê la

giữa đống khí giới lẫn sọ đầu

 

trong phòng họp bí mật 

lũ vượn người mang kính lão

tiếp tục cắt dán

                                     mớ dự án mơ hồ về tương lai thế giới

 

 

3. Vài cận cảnh đẹp không cứu được phim trướng tối

                                                                            gởi Nguyễn Thị Thanh Bình

 

đánh mất mọi hệ quy chiếu

đám đại biểu Việt Kiều với quan chức hội Nhà Văn

quẩn quanh chụp hình nhau

giữa bầy ăn mày trước Văn Miếu

 

công chúng ngờ nghệch trước máy tivi

giao phó trọn niềm tin

cho Grammy Award và giải Oscar

 

bọn còn lại

giám khảo cùng nhà báo

cật lực cãi nhau về tiêu chuẩn hoa khôi hoa hậu

 

tôi phát cáu

nhảy lên giật micro:

 

ai sẽ thanh trừng các băng đảng rận?

ai sẽ giải tán các triều đại rệp?

 

chưa kịp phóng ra cửa

lẩn vào đám đông mệt mỏi thờ ơ

một rừng công an mật vụ

đã đè tôi ra

xiềng tay trói chân

súng dài súng ngắn dí cả vào người

 

 

4. Đoạn kết có hậu (dịch loạn là Happy End)

 

đang nằm chờ với niềm tuyệt vọng chắc chắn

 

viên đạn nổ xuyên óc

phát cuốc bổ vào đầu

 

tôi chợt nghe

một giọng nói thật văn minh vừa ôn tồn vừa tự tin:

 

Calm down! Calm down! Ye all!

 

Chào nhà thơ Chân Phương!

Chúng tôi lâu nay vẫn quí trọng anh cũng như các nhân tài trí thức nước ngoài.

Chấp hành đường lối “Khúc ruột ngàn dặm” của trung ương, chúng tôi chẳng muốn

làm sứt mẻ tình cảm tốt đẹp giữa chúng ta. Nếu anh chấp nhận một điều kiện đơn giản này, chúng tôi sẽ không thu hồi mà còn triển hạn visa và nhắm mắt làm lơ dù biết anh mang đôla hay euro lậu về nước vung vít rượu gái cờ bạc.

 

tôi suy nghĩ rất nhanh

 

tay này cỡ trưởng ban tuyên huấn hoặc phó chủ tịch hội 

chắc chắn hắn có đọc Khổng Minh Khổng Tử

về mặt tài trí mình khó địch lại

thế thì tốt nhất là ta tùy cơ ứng phó

 

im lặng một phút để chứng tỏ

cho đối phương thấy một mức độ cứng rắn tương đối

tôi đáp nhỏ :

 

Xin đồng chí cho biết điều kiện…

 

Đổi đề tài! Anh nên đổi đề tài, từ đây muốn nói gì thì nói viết gì thì viết,

tuyệt đối không được đụng đến chính trị không được đụng đến chế độ! OK?

 

chỉ vì câu này

mà tôi hóa làm Hamlet của Việt Nam

 

suốt ngày múa hát như Bùi Giáng trước đây

miệng không ngớt thều thào

dù đang ngồi Honda ôm hoặc cưỡi máy bay

 

      TO OK OR NOT TO OK?

 

CHÂN PHƯƠNG

 

_________________________

[1]# Bài thơ này còn trong dạng phác thảo, lấy từ xấp bản thảo THƠ CHUỒNG THÚ.

[2]Ion Caraion, Diễm Châu dịch.

 

 

-------------

Đã đăng:

06.05.2012
Trần Trung Đạo: ... Tôi có một niềm tin sâu xa vào tương lai tươi sáng của dân tộc Việt Nam. Giá trị của một con người không phải được thẩm định khi người đó bị xô ngã nhưng ở chỗ biết đứng lên và đi tới. Dân tộc Việt Nam cũng thế, đã bị xô ngã trong ngày 30-4-1975 nhưng đang đứng lên và đi tới... (...)
 
05.05.2012
Nhã Thuyên: ... Những bài học lịch sử ở trường phổ thông về “ngày giải phóng”, “chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử”,... cũng như rất rất nhiều những kiến thức, nhiều quan niệm, nhiều “giá trị” tôi chỉ còn nhìn như những cụm từ rỗng nghĩa (nhưng không vô nghĩa). Tôi quan tâm đọc những gì mọi người viết về ngày này như một quan tâm về lịch sử-sống, những người có kí ức về nó đang kể lại, những tâm sự của những người chứng, là bên này hay bên kia, của bè bạn phương xa, của kẻ lạ, hay tôi quan sát, hỏi han, lắng nghe từ những người bình thường như chú xe ôm, bà hàng nước... (...)
 
04.05.2012
Phùng Nguyễn: ... Có những cái loa sẽ không bao giờ ngưng nghỉ việc phát ra tiếng ồn, đặc biệt những vu khống nhằm bôi đen đối phương của mình. Những tuyên truyền láo khoét mà tôi gọi là “nọc độc văn hóa” này lâu ngày sẽ trở thành những thực tế lịch sử không thể đảo ngược. Tôi cho rằng những vết nhơ văn hóa/lịch sử này cần phải được lật tẩy và xóa bỏ... (...)
 
03.05.2012
Hoàng Chính: ... Hiểm họa Hán hóa của những năm Bắc thuộc đã tỏ tường. Và người ta cũng chẳng bận tâm che giấu. Tôi đang nhìn thấy những ngày xuống biển mò ngọc trai, lên rừng săn voi lấy ngà, gom góp vàng bạc đúc tượng những ông Khổng, ông Trang, ông Mao, ông vân vân và vân vân... gửi về phương Bắc... (...)
 
Hồ Đình Nghiêm: ... Tháng 4, để mình lục soạn trí nhớ thử, từ cái cớ đau thương nọ hình như chưa có bài thơ nào gây ra xúc động? Mình luôn mang nỗi hoài nghi: Khi bạn chạm mặt buồn đau, tang thương nghiệt ngã, chắc bạn sẽ thấy bất lực khi muốn dùng chữ viết để bạch hóa nó ra. 37 năm qua, mình chưa đọc phải một cái gì nhức nhối về “cải tạo” về “vượt biển” về “lưu vong”... (...)
 
02.05.2012
Nguyễn Ngọc Bích: ... Đất nước chỉ còn có một hy-vọng độc-nhất, đó là đặt lên vai những tuổi trẻ hôm nay, những tuổi trẻ như Việt Khang, Huỳnh Thục Vy, Lê Thị Công Nhân, Nguyễn Văn Đài, Lê Quốc Quân... và nhiều người còn trẻ hơn thế nữa! Họ là những con người trong sáng, không bị gánh nặng của quá-khứ đè trĩu trên vai, và đã từ lâu họ nhìn ra không còn Quốc-Cộng ở trong hàng ngũ họ nữa, chỉ còn “nghĩa đồng-bào” con Hồng cháu Lạc, con Rồng cháu Tiên!... (...)
 
Trần Mộng Tú: Ba mươi bảy năm rồi, người ta nói là Việt Nam đã hết chiến tranh, người dân đã có cuộc sống ấm no, hạnh phúc, nhưng trên mạng, người Việt trong và ngoài nước vẫn có những dòng chữ gửi đến cho nhau mang theo những thông điệp thật buồn: Việt Nam tôi đâu? Người dân mất nhà, mất đất. Gái Việt bán sang Đài Loan. Gái Việt xếp hàng lấy chồng Đại Hàn. Không có Tự Do cho Việt Nam. Ngư dân Việt bị tầu Trung Quốc bắt ngay trên biển của mình. Nước Việt âm thầm mất dần từng mảnh cho Trung Quốc... (...)
 
01.05.2012
Nguyễn Tôn Hiệt: ... Tôi nghĩ, để “băng bó vết thương chung của dân tộc” thì, trước hết, ta không nên nhầm lẫn nó với những chiêu bài “hoà giải hoà hợp” giả hiệu. Không thể “băng bó vết thương chung của dân tộc” bằng cách tự đánh thuốc mê, tự chích thuốc tê, tự tẩy trắng mọi ký ức đau thương, khi vết thương thật sự vẫn còn nguyên trong tâm hồn và trên thể xác của biết bao người. Không thể “băng bó vết thương chung của dân tộc” khi những kẻ gây ra vết thương ấy không hề biết nhận lỗi, không hề biết sửa đổi, mà cứ tiếp tục dối trá, cứ tiếp tục tạo ra những tội ác mới, những sai lầm mới, cứ tiếp tục ca múa, giăng cờ, cụng ly trên chính vết thương ấy... (...)
 
30.04.2012
Bắc Phong: Tôi vẫn muốn gọi ngày 30 tháng 4 là ngày Quốc Hận vì tôi là công dân của nước Việt Nam Cộng Hoà bị mất vào tay Cộng Sản ngày đó năm 1975. Tôi buồn nhiều vì, giống số phận đau thương của nhân dân miền Bắc, nhân dân miền Nam cũng phải sống khổ dưới sự thống trị của Đảng Cộng Sản từ đó đến nay và chưa biết còn đến bao giờ nữa... (...)
 
Uyên Thao: ... Thời điểm đó, tôi đã nói với bạn bè là tôi thấy cuộc chiến không hề chấm dứt mà chỉ chuyển sang một đoạn đường mới kể từ ngày nào Sài Gòn rơi vào tay Cộng Sản. Trong nhận thức của tôi, cuộc chiến đang diễn ra dù gọi tên là gì, dù được giải thích ra sao thì thực chất chỉ là cuộc chiến do yêu cầu bảo tồn sự sống của người Việt trước nguy cơ huỷ hoại sự sống của một tập đoàn mê muội cuồng dại mà thôi... (...)
 
29.04.2012
Liêu Thái: ... Cứ mỗi dịp tháng Tư về, vườn nhà tôi thi thoảng nghe chó sủa đêm rồi lại tru, mẹ tôi bảo đó là chó sủa ma. Và mẹ tôi cũng nói rằng còn quá nhiều oan hồn uẩn tử, âm khí quá nặng, nên tháng Tư về, song hành với tiếng reo hò chiến thắng là tiếng chó tru đêm đầy rẫy trên quê hương. Và, đâu đó trong góc khuất cuộc đời, những oan hồn đang thở dài nhìn hiện tình đất nước, nhìn những người bạn năm nào giờ đang lưu lạc… Cứ như thế, đất nước vật vờ trong nhịp buồn tháng Tư – tháng Oan Hồn... (...)
 
28.04.2012
Nguyễn Viện: ... Tôi vừa đọc lại cuốn Chuông gọi hồn ai của Hemingway, cũng là cuốn sách viết về cuộc nội chiến Tây Ban Nha, và tôi nhớ có đoạn Hemingway để cho nhân vật của mình nói, đại ý: Cần phải có một cuộc giải tội tập thể cho cả dân tộc, bất kể anh ở phe nào. Vâng, tôi ước ao có một ngày mọi người dân Việt dù đang sống ở bất cứ đâu, cùng dành ra một giờ để xưng tội với nhau và xin tha thứ cho nhau. Cho cả những người đã chết, đang sống và sẽ sinh ra làm người Việt... (...)
 
Cảm tưởng về ngày 30/4  (tiểu luận / nhận định) - Nguyễn Thị Thanh Bình
... 37 năm nhìn lại với tôi là một chặng đường tuột dốc thê thảm: tước đoạt của mọi tước đoạt, tham tàn trên cả tham tàn, lừa mỵ phản trắc không diễn tả nổi. Những chiếc bánh vẽ to tướng mà đến cuối đời nhà thơ Chế Lan Viên mới tuồng như thấu hiểu, thì người ta vẫn thay phiên nhau tọng vô họng nhân dân... (...)

 


Các hoạ phẩm sử dụng trên trang này được sự cho phép của các hoạ sĩ đã tham gia trên trang Tiền Vệ

Bản quyền Tiền Vệ © 2002 - 2018