thơ | truyện / tuỳ bút | phỏng vấn | tiểu thuyết | tiểu luận / nhận định | thư toà soạn | tư tưởng | kịch bản văn học | ý kiến độc giả | sổ tay | thảo luận | ký sự / tường thuật | tư liệu / biên khảo | thông báo |
văn học
THƠ THẲNG ĐỨNG THỨ MƯỜI BỐN [2]
Bản dịch Diễm Châu
 
Đôi lời về tác giả:
 
ROBERTO JUARROZ (1925-1995) là một nhà thơ hiện đại của Á-căn-đình (Argentina), được thế giới biết tới nhiều hơn cả, có lẽ chỉ sau Jorge-Luis Borges, người đồng hương của ông. Roberto Juarroz sinh ngày 5.10.1925 tại Coronel Dorrego thuộc Buenos Aires, và mất tại Buenos Aires ngày 31.3.1995 sau một cuộc đời lưu lạc vì nạn độc tài ở chính xứ ông. Ông là tác giả của 15 tập thơ mang cùng tên: Thơ thẳng đứng, chỉ khác số thứ tự.
 
Thơ thẳng đứng thứ mười bốn là tập “thơ thẳng đứng” áp chót của Roberto Juarroz, do nhà xuất bản José Corti, Paris, in năm 1997. Tập thơ này được in song ngữ (bản Pháp văn của Silvia Baron Supervielle), gồm 110 bài thơ và một bức “tam bình thẳng đứng” (ba bài).
 
Laura Cerrato (bà R. Juarroz), trong lời nói đầu “Câu chuyện Thơ thẳng đứng thứ mười bốn”, cho biết: đây là tập thơ mà Roberto Juarroz đã chuẩn bị ráo riết và lúc nào cũng mang theo bên mình trong “ba hay bốn năm sau cùng của đời ông”. Và khi ông mất (31. 3. 1995), đã có “gần một nửa” số bài trong bản thảo được chính ông chọn lựa dứt khoát. Số còn lại, với những biến thái khác nhau, đã được Laura Cerrato xem xét kỹ, theo những tiêu chuẩn của tác giả, trước khi quyết định.
 
Số thơ thẳng đứng của Roberto Juarroz đã được dịch sang Việt ngữ và in trong tủ sách Thơ / Trình bầy cho tới nay, gồm một tuyển tập Thơ thẳng đứng I-XI; Thơ thẳng đứng XII; Thơ thẳng đứng XIII; Thơ thẳng đứng XIV;Thơ thẳng đứng XV (bốn tập sau được dịch trọn vẹn). Một số tác phẩm quan trọng bằng văn xuôi của ông chỉ mới được trích dịch sang tiếng ta: Những mảnh đoạn thẳng đứng; Thơ và sáng tạo; Thơ và thực tại; Trung thành với ánh chớp.
 
Muốn biết thêm về Roberto Juarroz, bạn có thể tìm đọc các tư liệu của Fernand Verhesen, Roger Munier, hoặc lời nói đầu tuyển tập Vertical Poetry, bản dịch Anh văn của W. S. Merwin (North Point Press, San Francisco, 1988). (DC.)
 
 
 
ROBERTO JUARROZ
(1925-1995)
 
THƠ THẲNG ĐỨNG THỨ MƯỜI BỐN [2]
 
Bản dịch này để tặng Lê Khắc Cầm.
DC.
 
42
 
Không có gì cần phải giữ.
 
Chúng ta có thể để cửa ngỏ
hay chìa khóa trong ổ khóa.
 
Chúng ta có thể ra đi hai bàn tay không
và không nghĩ tới cái gì phải mang theo
hay cái gì phải để lại.
Chúng ta chỉ cần những ánh mắt
những thứ ấy không thể nào giữ được.
 
Đứng trước hồi kết cục được dự liệu đã từ lâu,
cái gì không thể giữ
là điều duy nhất đáng kể.
 
 
43
 
Những chuyến đi lúc nửa đêm.
Những cuộc trở về từ các vực thẳm liên hệ
tới nơi ẩn náu bởi là người còn sống, trong bóng tối,
bên bờ vực thẳm hoàn toàn.
 
Chúng ta đã thử tự bịt mắt
hay đi tới những sự mù lòa tạm thời mà cuộc đời thuận cho chúng ta,
nhưng thị lực soi thủng mọi vách tường
và khiến chúng ta sững lại nơi những đại dương câm nín.
 
Những chuyến đi lúc nửa đêm.
 
Sau đó ta có thể viễn du tới bất kỳ đâu,
và nắm giữ trong tay suy tưởng
như một ngọn đèn lễ tạ nho nhỏ
trong ngôi đền trần trụi này.
 
 
44
 
Trong vùng nào của mộng
che lấp cây thập tự này
mà đất không còn có thể ẩn giấu
và trời cũng không.
 
Đất và trời đều đã mất
điều kiện nương náu của các dấu hiệu
và cần phải giữ gìn cây thập tự này
ở một nơi chắc chắn hơn.
 
Không còn có thể dựng nó lên
như một sổ bộ của phi lý.
Cần phải có một chất liệu khác
bao trùm nó và bảo toàn nó.
 
Duy có địa hạt lạ xa của mộng
còn trung thành với tiêu chuẩn
mù sương và thường trực:
cái nhẹ nhất là cái chắc nhất.
 
 
45
 
Làm gì đây với cái gì đã héo tàn?
Che giấu nó, chôn vùi nó
hay đặt nó như một đóa hoa
giữa những trang sách?
 
Cái gì đã héo tàn ưa ở lại nơi chúng ta,
rơi xuống, ẩn náu ở đây,
cho đến khi biến thành bụi.
Lúc đó nó đã thuộc thành phần của chúng ta
và tháp tùng sự héo úa của chúng ta.
 
Còn chúng ta, chúng ta sẽ rơi xuống ai?
Tiếp tục cuộc trôi dạt của chúng ta về với cát bụi ở đâu?
Có chăng một nơi chốn nào khác để gìn giữ chúng ta,
nơi bụi bặm sẽ nở hoa
sau biết bao là bóng tối?
 
Có lẽ chỉ cần một nơi chốn đỡ lén lút hơn
nơi một tia nắng soi rọi bụi bặm.
Có thể là mọi héo úa
chỉ chờ trông
luồng ánh sáng ấy.
 
 
46
 
Có một cái tên đã mất.
 
Chúng ta không biết có phải nó vẫn mất,
một giây sau khi đã được thốt ra
hay có lẽ từ trước.
 
Chúng ta không biết có phải có ai đó đã giấu nó đi
và quên mất chỗ giấu,
hay cái chỗ ấy tự biến mất.
 
Chúng ta không biết hoặc giả nó đã được rút ra
khỏi ngọn triều lén lút của những cái tên
để bảo tồn một sự thiếu tổ chức
tối cần yếu trong khai mở.
 
Chúng ta không biết phải chăng sự phù phiếm của con người
đã bỏ rơi nó
như một cặn bã phụ thuộc
nơi đường dốc chung của những cặn bã.
 
Nhưng lúc này chúng ta thiếu nó
không phải để chỉ định điều này hay điều kia
giữa biết bao là sự vật không có tên.
 
Sự thiếu nó ảnh hưởng tới chúng ta ở sâu hơn:
cái tên đã mất
bẻ gãy những cái tên của tất cả những sự vật khác.
 
Cái tên đã mất
dần dà đào khoét tất cả những cái tên khác
và bỏ mặc chúng ta trên cái sa mạc ngôn từ gần như nhất tề này,
nơi gió đêm
đổi thay vị trí của mọi nơi chốn.
 
Gió đêm
hay một sự báo cừu của vực thẳm về địa hình.
 
Khiến cho sự mất mất một cái tên
đã làm cho chúng ta mất hết mọi cái tên.
 
 
47
 
Không cần đến một cử chỉ lớn lao để chết.
 
Chỉ cần một chuỗi kế tiếp mơ hồ hầu như không phân biệt được
của những cử chỉ nho nhỏ
và những chọn lựa nho nhỏ
dần dà tách chúng ta ra khỏi con đường quen thuộc
mà không ngừng nhìn thấy những kẻ lại qua và các sự vật,
nhưng để cho chầm chậm hình thành
một màn pha lê rất mỏng
giữa cái gì đang diễn ra và chúng ta.
 
Ban đầu chúng ta thường chùi bóng màn pha lê
nhưng rồi ta sẽ quên đi trách vụ ấy
và những xao lãng thuận tình của chúng ta
sẽ để cho bóng tối sinh sôi nảy nở
như trong một buổi hoàng hôn bị thủy tinh xen kẽ.
 
Và giữa những lơ là ưa thích nào đó,
sự lui ra lén lút của đôi bàn tay
và những nỗi mỏi mệt không còn đấu tranh nữa,
sẽ biến đi sự trong sáng
để nhường chỗ cho im lặng có thể lớn lên.
 
Và không cắt đứt cũng chẳng sụp đổ,
trước màn pha lê lúc này đã mờ tối,
chúng ta sẽ thụ động tìm thấy lối ra,
mà cũng chẳng hề bận tâm
vượt qua ngưỡng cửa với đôi mắt rộng mở.
 
Một sự chấm dứt những cử chỉ hầu như trung lập
sẽ đỡ bóp ngạt
và gần gũi mọi sự
hơn là một đòn xa lạ hoặc riêng biệt
làm đảo lộn tất cả.
 
Lúc đó rất có thể là ít nhất nó cũng chẳng nứt ra,
màn pha lê đã phủ đầy bóng tối.
 
 
48
 
Kể từ một điểm nào đó,
thu lượm thêm những chi tiết cũng chẳng còn quan trọng.
Mọi thông tin chỉ đè nặng hay làm nhầm lẫn.
Mọi ký hiệu cũng chỉ để trở thành vô hiệu
trong cuộc gặp gỡ không thể tránh
với ký hiệu ngược lại.
 
Kể từ một điểm nào đó,
chỉ còn đáng kể là sự hoán vị của thực tại
hủy bỏ những dấu hiệu,
bẻ gãy những ấn tín ngạo ngược
và mở toang những cửa cống
của những dòng nước chồng lên nhau một cách đen tối.
 
Lúc đó mọi dữ kiện mới
đều gây cản trở cho thực tại,
phân tán năng lực của cùng đáy,
làm suy yếu suy tưởng.
 
Một đóa hoa không trở thành hiện thực.
Không ai mô tả một bông hồng.
Một đóa hoa là sức nặng viễn ảnh của nó.
 
Hữu thể luôn luôn
là điều trái ngược với những dữ kiện của nó.
Hay cuộc đại biến hủy hoại chúng.
 
 
49
 
Những từ bể vỡ.
 
Chúng ta sẽ ghép lại những mảnh vỡ
như thể chúng là những mảnh ly,
để cứu vớt bông hoa
đang chậm lại phút héo tàn ở đó.
 
Cho đến khi cái ly và bông hoa
không còn khác biệt nhau.
Cho đến khi chúng cùng héo tàn.
 
Cho đến khi héo tàn
là một cách khác để nở hoa.
 
 
50
 
Không có sự nhảy vọt trong khoảng trống không.
 
Dẫu như không có các thiên thần để nâng đỡ chúng ta,
cũng chẳng có những lối tắt của suy tưởng,
cũng chẳng có những điều tương đối hóa hay những điều tuyệt đối
có thể nắm lấy cánh tay kìm giữ chúng ta lại.
 
Cần phải giành lấy khoảng trống không từ trước,
khai thác nó với những sự rơi bỏ của chúng ta
như thể đó là một lãnh thổ trơ trụi
hay một tự do mới chưa từng hành sử.
Và chăm sóc ở bên trong những mảnh đoạn trôi nổi của nó
những mảnh đoạn hòa lẫn với mọi sự
để học chúng cách không hiện hữu.
Và gần như không biết tới điều ấy
đi tới chỗ yêu mến khoảng trống không.
Cái gì được yêu thương nâng đỡ chúng ta,
dẫu như đẩy chúng ta về phía vực thẳm.
 
Một khoảng trống-không được yêu mến
không thể nào bỏ rơi chúng ta.
Và trong một khoảng trống-không không được yêu mến
cũng không thể nào nhảy vọt.
 
 
51
 
Tiếp tục.
Thế đôi khi cũng đủ.
 
Tiếp tục,
nhưng hướng về đâu?
 
Tiếp tục
về kém?
 
Tiếp tục về hơn
không còn nghĩa.
 
Hơn hay kém không đáng kể.
Và có lẽ cũng như nhau.
 
Tiếp tục. Và im lặng.
Và có lẽ, đôi lúc,
lặp lại lời đã mất.
 
Tiếp tục mãi tới cánh cửa chót,
vẫn một cánh cửa,
cánh cửa đóng ấy.
 
 
52
 
Sự không thể sống
lọt vào chúng ta ngay từ lúc đầu tiên
như một viên sỏi nhỏ trong chiếc giày:
ta moi ra và ta quên đi.
 
Kế đó tới một hòn đá lớn hơn,
đã không còn nằm trong chiếc giày:
sự ngộ nhận đầu tiên hay chót hết
xen lẫn với tình yêu hay ngờ vực.
 
Sau đó tới những thất bại khác:
sự mất đi một từ,
sự đột nhập man dã của một nỗi đau,
một cái chết trên đường,
một chiếc lá rơi xuống nỗi quạnh hiu của chúng ta,
tuổi già tự báo trước
như một buổi chiều bị cơn mưa lột da.
 
Chúng ta trồi lên từ hết thảy
với một sự run rẩy làm tiêu tan niềm tin tưởng.
Trăng mờ đi,
chúng ta bắt đầu nghi ngại mặt trời.
 
Rồi một ngày nào đó
nơi đồng cỏ hay khối xi-măng,
trong nghịch âm bẻ gãy một bài hát
hay một sự xoay vần bất ngờ ở trên giường,
có điều gì đó gây thương tích cho chúng ta như một ngọn roi:
sống là giải trừ sống.
Hứa hẹn đã nát tan.
 
Ai đã hứa hẹn?
Và ai có thể tin được lời hứa hẹn?
Điều ấy chúng ta không còn biết nữa.
Lời hứa đã khác.
 
Sống là không thể được.
Nhưng ở bên trong sống có điều gì khác
mà chúng ta sẽ không bao giờ hiểu
thế tuy nhiên nó vẫn nhảy nhót nô đùa
như một vị thần bỡ ngỡ,
sẽ không bao giờ hòa hợp
với những điều tai tiếng kế tiếp
của sống mà không sống
và chết mà không sống.
 
 
53
 
Không phải bao giờ đường bay tinh khiết nhất
cũng ở khởi đầu mọi sự.
Sau khi sa ngã,
đường bay còn là đường bay hơn nữa,
chiếc cánh của nó bay về không gì hết hay về tất cả
và vẻ đẹp tan vỡ
còn là vẻ đẹp hơn nữa.
 
Ánh ngày chứng tỏ điều ấy như thế.
Ánh sáng mới phát sinh
chỉ sao chép lại sự trong sáng.
 
Khi ánh sáng này tan vỡ,
sự trong sáng tìm lại được tấm thân trọn vẹn.
 
Cũng một điều ấy xẩy ra với đêm tối.
Bóng tối luôn luôn bắt đầu bằng cách bắt chước sự chết,
nhưng ở cái tâm sống động của bóng tối
mọc ra một cành tối tăm
mà đêm tối giữ gìn
như thể ấy là một ca khúc.
Và ở đầu cành chậm rãi nhất
có một đóa hoa làm bằng các từ.
 
Sau khi sa ngã
chấm dứt những khác biệt
giữa đêm và ngày
 
Đêm-ngày của cái gì luôn luôn trông chừng.
 
 
54
 
Nhiều khi
nói tới một điều
tương đương với cáo giác nó.
 
Không phải là vì nó phạm phải một tội ác,
mà là vì sự có mặt của điều ấy,
trước kia ta không nhận thấy,
có thể khích giục những ghen tuông hay ganh tị
của một vị thần mịt mù hoặc lẩn khuất,
như mọi thần linh,
hoặc quấy phá một tòa án tạp thực không thể kháng cáo
chẳng hề tiết chế cơn cuồng nộ.
 
Đôi khi tốt hơn cả
là đừng nói về một điều gì đó.
Hoặc nói điều ấy bao phủ trong im lặng.
 
Có những thiên khiếu độc hại gây tang tóc
lượn lờ trong không
làm tối lại hoặc làm sai lạc
phần lớn mọi sự.
 
 
55
 
Chăm sóc các biến thái,
xê dịch đôi chút mỗi cái tên,
mỗi sự vật, mỗi bài thơ.
 
Làm xáo trộn trọng lực của thế giới,
làm một cử chỉ khác,
thấy một thuyết bản khác,
dịch mọi ngôn ngữ thành một ngôn ngữ khác.
 
Và như thế tới mãi tận biến thái cuối cùng.
Và nếu cử chỉ cuối cùng không có biến thái,
ít ra hãy cố
thay đổi vị trí của nó.
 
Dẫu như ta gặp phải nguy cơ
làm điều đó quá sớm.
 
 
56
 
Hệt như có những âm thanh tạo ra im lặng,
có những ánh sáng tạo ra bóng tối,
và những bóng tối tạo ra ánh sáng,
sự trống không tạo ra những liên hệ
chuộc lại hữu thể.
 
Và ở đấy tập trung
một đối trọng của không gì hết,
một ngày ở ngoài ngày,
một đường bay không chiếc cánh,
một đêm tối ở phía sau đêm tối.
 
Những tủ kính mờ đục của thế giới
đạt được sự trong sáng
khi đậu lên trên chúng
nhịp điệu của sương mai
rơi xuống từ phi thể.
 
Phi thể:
một hình thái khác của hữu thể.
 
 
57
 
Có một ngày nấp trong tương lai.
Nó lại gần dần dần chùng lén
như một con thú bò sát.
Có lẽ nó tựa như một ngày không ngày tháng,
nhưng trên một cuốn lịch nào đó
hẳn là nó được đánh ghi thật rõ rệt.
 
Và dẫu như tính đồng nhất buồn rầu của thời gian
khiến cho mọi ngày không có tên,
cái ngày này bảo tồn ở một trong những giờ của nó
tính danh bị khuyên vòng của chúng ta.
 
Người ta không rõ có phải tốt hơn cả là chờ đợi nó
hay quên đi rằng nó đang lại gần.
Người ta không biết có nên nghĩ rằng nó là một ngày
hay có lẽ điều phản ngược của một ngày
nơi ánh sáng xoáy lốc trong bóng tối.
 
Có lẽ tốt hơn cả là tưởng tượng nó
như một ngày nấp trong quá khứ.
 
 
58
 
Một cánh hoa rơi xuống
lướt qua suy tưởng tôi.
Những suy tưởng của tôi khi rơi xuống
cũng sẽ lướt qua một cánh hoa?
 
Những cánh hoa và suy tưởng
có lẽ phải cùng rơi xuống
như thể chúng cùng thuộc thành phần
của cùng một đóa hoa.
 
Hay như thể một ngày kia chúng sẽ là như thế.
 
 
59
 
Chính cách vững bền kiên cố
rốt cuộc cũng mất đi
ở phía bên trong gay gắt của nó.
Có ai đó như nó không trở lại.
 
Những kẻ khác, không vững bền kiên cố đến thế,
lạc mất ở phía ngoài lộng lẫy xa hoa
để có thể trở lại,
nhưng cũng chẳng trở lại được.
 
Tuy nhiên, có một điều khác biệt trong sự không thể:
kẻ đầu tiên không cần trở lại.
 
Có những khi trở lại là một điều xa xỉ,
nhưng những khi khác, ấy là sự giải thoát.
 
Sự đi đi lại lại của tất yếu
khoét sâu một cách thật khác biệt
hữu thể và phi thể
ở mỗi xó xỉnh của vũ trụ.
 
 
60
 
Khi một năm đã đáng kể
hay một tháng, một tuần lễ, một ngày,
hay một ánh chớp,
thời những chiếc cánh không còn cần thiết nữa
để hiện hữu đường bay,
hay cội cây để cho lá rụng,
hay thêm một từ
để tạo lập mọi ngôn ngữ.
 
Gần như chẳng cần gì hết nữa.
 
Có lẽ chỉ trừ một kỷ niệm
về những gì chúng ta chưa từng là
hoặc cũng sẽ chẳng trở thành
ở một trong những đầu mút
của một tia sáng.
 
Cũng chẳng còn cần thiết
là kỷ niệm kia
mở ra trong hai đầu.
 
 
61
 
Hết thảy chúng ta đều gần lại bóng tối,
mỗi người theo lối tắt của mình.
Không ai theo đường chính.
 
Chúng ta không đến từ ánh sáng.
Nếu như ta đến từ ánh sáng ta đã thắp bóng tối lên.
Hay hay hơn nữa: đã không có bóng tối.
 
Có lẽ chúng ta lại gần một sự tương phản
ẩn nấp trong bóng tối.
 
Nhưng nếu ở đó có một trung tâm,
thời đó không phài là trung tâm của chúng ta.
 
Nếu quả như là thế,
hẳn là nó đã ẩn nấp trong ánh sáng.
 
Hết thảy chúng ta đều xa dần chuyện đã là
gần như không gì hết trong gió.
 
 
62
 
Không phải con đường chọn lựa
hay con đường không chọn lựa:
là con đường không chọn lựa
cũng chẳng buộc ta nhìn nhận,
mà là con đường đổ xuống chính nó
như một cơn giông tố đổ xuống vĩnh viễn.
 
Bởi con đường ở trên cao,
không ở dưới thấp.
 
Ở dưới thấp là bóng của con đường.
 
Chúng ta đi qua bóng của con đường
và của hết mọi sự.
 
 
63
 
Hết thảy đã là quá.
Sống là quá.
Chết chóc, khổ đau, yêu mến, nghĩ suy
đều quá.
 
Bản thân cũng là quá.
Có lẽ chúng ta cần phải bớt đi bản thân
để cho cơn ác mộng hiện hữu dị kỳ này
hầu như không có nơi nào để hóa sinh.
 
Nhưng cả đến bớt đi bản thân cũng là quá
khi cần phải ngăn chận
những thủ đoạn đổi thay
của cái thói xanh và ác độc này của vô tận.
 
 
64
 
Chúng ta xê dịch giữa những dấu hiệu không đầy đủ
mà ý nghĩa chúng ta không rõ.
Chúng ta không biết ai đã vạch ra chúng
cũng chẳng biết phải chăng chúng ta có thể xóa chúng đi.
 
Chúng đi theo chúng ta như những từ lẻn lút,
chồng chất lên nhau nơi hết thảy những gì ta thấy,
thêm những điệu bộ vào sự vật,
dán những ký hiệu vào trống không, hầu như không cần đến không gian.
 
Nhưng đôi khi chúng ta cảm thấy rằng một trong những dấu hiệu ấy
thức dậy nơi ta, đánh thức chúng ta,
dẫn đưa chúng ta tới một điều gì trội hơn là ý nghĩa
dẫu đôi khi cũng tới một điều gì kém hơn.
 
Những dấu hiệu ghi dấu thời gian cho chúng ta,
duy có mê lộ không hướng về gì hết.
Hay có lẽ hướng về một lối ra nào đó
không có những dấu hiệu.
 
 
65
 
Ta gõ từ một bên cánh cửa
từ bên ngoài vào bên trong.
Rồi ta gõ từ bên kia
từ bên trong ra bên ngoài.
Lúc đó ta chờ những câu trả lời
và không câu nào tới.
 
Có lẽ mỗi câu trả lời
đang trông chờ câu kia.
 
 
66
 
Vực thẳm không chấp nhận trật tự,
sự hỗn độn cũng không.
Và chúng ta biết rằng tất cả đều là một vực thẳm.
 
Tuy nhiên,
trò chơi của chiếc lá và của gió
luôn luôn kết thúc ở nơi chính xác nhất.
Và không một chiếc lá nào vấy dơ
nơi chốn nó rơi xuống.
 
Có thể là một chiếc lá sắp thứ tự
hay có lẽ làm mất thứ tự
một mặt khác của vũ trụ.
 
 
67
 
Trong chuyến đi này chuyến đi với hai hơi thở,
hai khuôn mặt, hai cái tên, hai sự quên lãng,
mọi điều đều trở thành hai giữa đôi tay
như thể ấy là một và bóng ma của nó.
 
Nhưng cũng chính trong chuyến đi này mọi thứ có hai lại trở thành một,
và như thế hai bàn tay là chỉ một bàn tay,
hai vành tai là một và đôi mắt là một con mắt
và cả đến hai cử động cũng chỉ là một.
 
Chuyến đi không thể chịu nổi.
Chuyến đi không thể chịu nổi đưa chúng ta
dần dần tới bóng tối,
hay tới một ánh sáng tựa như bóng tối,
hay tới một bóng tối tựa như ánh sáng,
nơi một và hai sẽ không còn hiệu lực.
 
Chỉ còn phải nhảy tới một con số khác,
bỏ trốn từ một hay từ hai,
một chuyến đi khác trong chuyến đi
về con số nấp trong chung cuộc.
 
Có lẽ rằng số không hay số ba chơi cách khác,
cứu vớt linh hồn những con số.
 
 
68
 
Không có sự cứu chữa: chỉ có thêm con đường.
Hay không có gì hết: sự hủy bỏ con đường.
 
Và con đường là đớn đau.
Lành đã hẳn sẽ là không đau khổ.
Lành đã hẳn sẽ là không con đường.
 
Chỉ có không lành đã để ngỏ con đường.
 
 
69
 
Chúng ta luôn luôn theo đuổi một điều gì đó:
một chiếc bóng, một ý tưởng hay cơn gió.
Làm sao đi tới chỗ không theo đuổi gì hết, thế thôi,
và tự do đi tới cuộc gặp gỡ
dẫu chẳng có gì để gặp gỡ.
 
Và để hoàn tất nét ký hiệu,
cũng đừng có gì theo đuổi chúng ta.
Cần phải chấm dứt cái ảo tưởng một sự vật này sau một sự vật khác
để không còn rơi vào ảo tưởng một sự vật này cùng với một sự vật khác.
 
Có lẽ lúc đó
chúng ta sẽ tìm ra cái cách chắc chắn nhất:
một sự vật không có một sự vật khác,
sự đơn độc của một sự vật.
 
Nhưng có thể là ở đầu cùng vẫn còn một hình ảnh khác:
một sự vật bớt đi một sự vật khác,
có lẽ một sự vật bớt đi không gì hết.
Hay đơn giản hơn nữa:
một sự vật bớt đi chính nó.
 
 
70
 
Luôn luôn cứu vớt chúng ta là sự không hay biết,
cái gì phá hỏng những chiếc lưới của chúng ta,
bông hồng tự mình thoát khỏi bụi hồng,
khuôn mặt bỏ trốn bức ảnh chụp,
nụ hôn mà chúng ta không thể cho ai.
 
Không hay biết không phải là ngu dốt.
Không hay biết là một nơi trú ẩn,
nơi nương náu của hiểu biết không chuẩn đích,
sự hiểu biết không phải là thông tin về một điều gì đó
mà chỉ là thông tin về hữu thể.
 
 
71
 
Có những cử chỉ của cuộc sống
trá hình thành những thằng quỷ nho nhỏ
và nháy mắt với chúng ta
khoèo chân chúng ta
hoặc bao giờ cũng đánh đổ được một cái gì đó
trên đầu chúng ta
hay lấy trộm của chúng ta một từ trong câu
để những người khác và cả đến chúng ta nghĩ
rằng sự vô nghĩa đã lởn vởn quanh ta.
 
Chúng luôn luôn muốn một điều khác;
đường thẳng nơi đường cong,
đường gãy khúc nơi đường thẳng,
làn da nơi con mắt mở,
cảnh tượng nơi con mắt nhắm,
sự nhạo báng nơi bất cứ điều gì,
sự vấp té như một thứ nghi thức.
 
Ai đã nhiễm độc cuộc sống
để nó ra như vậy,
quá ưỡn ẹo và vụng về,
quá bị truy nã và lẻ loi,
quá bị khuấy nhiễu và buồn bã?
 
Ai đã nhiễm độc cuộc sống
với những tên quỷ giả của y,
những cái chết thảm hại,
những con quay của không gì hết?
 
Liệu không đủ hay sao
vực thẳm bóp ngạt
và cái chết ở đầu cùng?
 
 
72
 
Chúng ta không biết
cuộc gặp gỡ nào là cuộc gặp gỡ cuối cùng với ai đó.
Bất kỳ cuộc gặp gỡ nào
đều có thể là cuộc gặp gỡ cuối cùng.
Và bất kỳ cuộc gặp gỡ nào cũng là cuối cùng
dẫu như có những cuộc gặp gỡ khác.
Ngay cả với chính bản thân.
 
Bởi thế mà mọi hẹn gặp đều bấp bênh.
Mọi hẹn gặp đều hướng về quá khứ.
 
Và chúng ta tạo ra quá khứ
vì chỉ có quá khứ tạo ra chúng ta.
 
 
73
 
Đối với cái gì đáng kể
mọi cái tên đều là quá mức.
Đối với cái gì không đáng kể
mọi cái tên đều thừa thãi.
 
Gọi tên là một thực hành sai lầm.
Phải tìm ra một cách khác
để chỉ định sự vật.
Chẳng hạn,
ta gọi chúng bằng những im lặng
hoặc với khoảng trống rỗng ngăn cách chúng
hay với không gian vang vang
còn lại giữa các từ.
 
Nhưng mỗi sự vật là một lời đáp trả với cái không gì hết.
Chính bởi thế mà có lẽ cần phải gọi sự vật
bằng lời đáp trả ấy.
 
 
74
 
Sống là vi phạm.
Một quy luật này hay một quy luật khác.
Không có giải pháp thay thế nào hết:
không vi phạm gì, là chết.
 
Thực tại là vi phạm.
Bất thực tại cũng thế.
Và giữa hai thứ đó trôi đi một dòng sông của những tấm gương
không có trên một bản đồ nào hết.
 
Trên dòng sông ấy mọi quy luật đều tan loãng,
mọi vi phạm đều trở thành một tấm gương khác.
 
 
75
 
Không có kết thúc hạnh phúc.
 
Ở chính giữa,
hạnh phúc vẫn bấp bênh
và nếu nó xuất hiện
hầu như bao giờ cũng bị bịt mắt.
 
Rốt cuộc
đôi mắt cũng không cần tới khăn che
để không nhìn thấy.
 
Không thấy và không hạnh phúc
cấu thành phương trình tối hậu.
Những phương trình khả hữu khác
rụng rơi sau suy tưởng,
như thể ở đấy đã chờ đợi chúng
một khoảnh đất mầu mỡ hơn.
 
Không có kết thúc hạnh phúc.
Nơi chốn của hạnh phúc
đã bị một tiếng gọi chiếm cứ.
Và chúng ta cũng chẳng biết
có được nghe chăng tiếng gọi mãi tới chung cuộc.
 
 
Xin xem tiếp THƠ THẲNG ĐỨNG THỨ MƯỜI BỐN [3]
 
------------
Đã đăng:

Các hoạ phẩm sử dụng trên trang này được sự cho phép của các hoạ sĩ đã tham gia trên trang Tiền Vệ

Bản quyền Tiền Vệ © 2002 - 2018