thơ | truyện / tuỳ bút | phỏng vấn | tiểu thuyết | tiểu luận / nhận định | thư toà soạn | tư tưởng | kịch bản văn học | ý kiến độc giả | sổ tay | thảo luận | ký sự / tường thuật | tư liệu / biên khảo | thông báo |
văn học
MƯỜI BÀI Ở PARIS & NHỮNG MẢNH RỜI [I]
 
 
Diễm Châu sinh tại thành phố Hải-phòng. Tổng thư ký tạp chí Trình bầy ở Sài-gòn trước 1975. Đã viết và cho in Hạnh hoa, Sáng muôn thuThơ Diễm Châu. Còn dịch một số thơ, truyện, kịch của thế giới.
 
Mười bài ở Paris & những mảnh rời in lần thứ nhất tại Lộ-trấn, Pháp vào cuối năm 1999 trong tủ sách TLT/ TB (Tư Liệu Thơ/ Trinh bầy), khổ 9.9 x 21, tái bản năm 2000 (có thêm một số bài)... Ấn bản khổ 10.5 x 14.85 in lần đầu vào năm 2000, tái bản năm 2001 (cũng có thêm một số bài). Ấn bản này (2002) là lần in thứ năm và bản chót.
 
________________
 
MƯỜI BÀI Ở PARIS
& NHỮNG MẢNH RỜI [I]
 
Rơi từ khoảng không tới khoảng không,
như một cánh chim rơi xuống để chết
và đột nhiên cảm thấy mình tiếp tục bay.
 
ROBERTO JUARROZ (1925-1995)
 
 
Mười bài ở Paris:
 
                                               Du sei wie du, immer.
                                                              Paul Celan
 
ngày mai
những con ốc sên mi nuốt trong vườn
sẽ trở lại đất
và mi
kẻ âm thầm đãi bụi
từ ngọn núi ngai vua
mi sẽ rời xa những lâu đài nhã tập
đem theo một thìa bóng
và bông mộc lan duy nhất còn lại ở một khu vườn của paris
 
— gửi PKK., PN., và anh chị ĐMT.
 
 

*

 
chữ N lớn nằm trên những bức tranh nhỏ:
những đường gờ trồi lên rối rắm tháo tung và đọng lại thành những vết máu
màu trắng màu hoàng thổ chế ngự một nền ngôn ngữ thẫm, vạm vỡ
nói cùng những chậu cây lùn đang quằn quại –
sự sống là muôn thủa
 
— tặng họa sĩ PN.
 
 

*

 
dịu dàng & hối hả
những người đàn bà nai nịt những nụ cười dọn bữa ăn trên cỏ
những bàn tay gọn gàng nâng ly rượu mừng ánh sáng ngoại ô một ngày tháng tám
 
hối hả & dịu dàng
những nụ cười tiễn biệt
lát phẳng những con đường đã bắt đầu phân cách
 
 

*

 
có thật thế không:
 
        bông thược dược màu huyết dụ này, 
        chế bản truyện ngắn này,
        nhát cá thát lát này
 
là do cùng một bàn tay thực hiện?
 
những câu hỏi thật hiển nhiên:
bởi quê hương vạn dặm
 
— gửi NNG.
 
 

*

 
cái mũi xinh xắn như một trái mirabelle
nụ cười hé mở như hai cánh hoa đậu
và đôi mắt
đôi mắt tròn tinh anh
mà tiếng nói đôi lúc phủ lên màu hổ phách
im lặng tích tụ một lằng sét
 
 

*

 
ông ta bước vào nhà cùng với mọi người
chào chủ nhân và xin phép ra vườn
ông ta ngồi xuống một chiếc bàn tròn trong vườn
đốt điếu thuốc rồi xem xét cái lồng chim
mà nan lồng đã han rỉ và cánh cửa không còn nữa
(có phải con chim đang lách chách trên cành?) –
chỗ ở cũ của con chim đã được những cơn mưa buổi sáng quét dọn lau chùi
lúc này tá túc một cây cải nhỏ xíu
chủ nhân của con chim chẳng hề thố lộ
chỉ mỉm cười dịu dàng khi họ cùng nghe tiếng hót và nhận ra
 
ông ta trở lại với một ngọn tháp đứng tách biệt giữa một khu phố
đẩy cánh cửa hẹp nặng nề lách mình vào và thắp một ngọn nến
trong ánh sáng lờ mờ pho tượng ôm đứa bé và một cành huệ rũ cho ông hay:
vị tu sĩ cuối cùng & người bạn chăm sóc hương hoa
đã đi tìm một trời mới đất mới –
ở cuối phố
 
 

*

 
im lặng
 
làm gì có
                    ở thế giới này
 
hàng cây rì rào
đường phố vang động tiếng người, thú
                                                               xe cộ
ngày đêm
                    mặt trời nổ
                                            những dòng nước;
 
trong không
                                gió
                                                  vẫn bồi hồi
 
im lặng –
 
chuông thủy tinh chụp xuống
 
tiếng nức nở
một linh hồn
 
— tặng Th. A.
 
 

*

 
từ núi rừng vosges trở lại một trung tâm ánh sáng
mi ngạc nhiên nhận thấy kẻ đón chào mi là một con sẻ
con chim ấy cùng đi với lũ bạn
sà tới chân mi
        
       âu yếm
                     trìu mến
                                      ngước nhìn mi
 
mi sục tìm trong túi xắc một mẩu bánh
túi xắc đầy bụi
không có lấy một hạt vừng như sự tích kẻ đi cầu vồng
và mi chợt nhớ tới một vách tường phủ đầy cây dây leo ở bắc mỹ nơi mi đã miệt mài –
những con sẻ từng bầu bạn với mi ở đó đều phong lưu hay ít ra cũng to gấp đôi gấp ba
mi cũng nghĩ tới một mái tranh còn lơ thơ rủ đôi mình trấu lép ở quê nhà
nhưng những con sẻ ở chốn xưa – những con sẻ ra ràng với đôi mép màu bơ
vẫn đậm hơn con chim trước mặt
mi ngượng ngùng nói với nó:
chào em
cánh chim thương mến đầu tiên của đất liền
tôi chỉ là một kẻ đãi bụi ở sông rhin –
một khách qua đường
rồi mi quày quả rời sân ga
bỏ trốn một nụ cười hãy còn lơ lửng
 
 

*

 
                          in memoriam paul celan (1920-1970)
 
trong họng con thú
giữa tiếng hú hãi hùng
chuyến xe điện ngầm đưa tôi trở lại
cây cầu mà từ đó anh đã bay đi
«bằng chính những vết thương của mình»
cây cầu
mà một người ba-lan nọ đã khoác lên bài thơ
 
nếu thời gian là dòng nước đen kia
thời tôi đang đứng bên trên nó
kiếm tìm anh
kẻ đã băng qua
 
hàng cây trên bờ vẫn chỉ là hàng cây của hôm nay
không một chiếc nhẫn nào thức giấc trên chùm lá
 
tôi chính là «nạm thóc» –
«người anh em châu á»
kẻ đã gục ngã trong bài thơ anh
tôi đã đào tôi tới mãi tận anh
bởi trong người không có đất
 
nơi bãi biển trái tim
tôi kêu gọi anh –
kẻ mang thương tích một vì sao
kẻ kiếm tìm thực tế:
     hãy đặt muối
                đặt đá
                            đặt ngôi sao của anh
     trong đêm tối của tôi
     trong nỗi bất hạnh một đời của chúng ta
 
kìa người ba-lan đã ra hiệu:
(không có một niềm vui nào sau nỗi đau cả)
 
anh –
kẻ không thể khẩn cầu
hãy che phủ lấy nhau
bằng «trấn thành quan yếu nhất»
nơi «mất là không mất»
 
— gửi martine broda
 
 

*

 
tám cây vĩ cầm & đại vĩ cầm
ba người đàn bà & năm người đàn ông
áo quần xoàng xĩnh nhưng bộ điệu nghiêm chỉnh
trên sân ga miền đông
paris với lũ chó săn bịt mõm sẵn sàng
những chiếc nón chào mào lập lờ trôi nổi
như muốn nhấn xuống đôi chút tiếng vỗ tay tán thưởng
của những khách chờ tầu đường trường nằm ngồi la liệt
 
bản nhạc vừa chấm dứt
tiếng nhạc lại bắt đầu
tám cây vĩ cầm & đại vĩ cầm
trên một chiếc bè tròng trành nghiêng ngả rời sân ga
ánh sáng vỡ trên đầu những chùm lá
 
 
& những mảnh rời:
 
Trong hành trình ngắn ngủi của chúng ta trên trái đất, một quê hương vẫn thường được áp đặt lên mỗi
người chúng ta; quê hương ấy chỉ có ý nghĩa đối với chúng ta khi chúng ta tự ý biến đổi tình trạng
trên thành một tình yêu vô hạn hoặc vô điều kiện. Có lẽ thơ là một quê hương hay kẻ báo hiệu một
quê hương mà chúng ta thực sự có quyền chọn lựa, cái quyền bất khả nhượng cao quý mà thiếu nó,
chúng ta chỉ còn là người... Nơi quê hương trần thế của mỗi người chúng ta, phải nhìn từ xa
mới thấy hết, có lẽ thơ cũng là cõi... từ xa ấy.
DC.
(trích lời tựa Ở phía nam của tâm hồn tôi, 1995.)
 
 
PHÍA NAM
 
Tôi không nhìn thấy em nhưng nghe tiếng ríu rít
Sơn ca
Ở mãi trên cao ấy
Phía nam của tâm hồn tôi
 
Bông mỹ nhân thấp thoáng trên cánh đồng lúa chín.
 
 
BÀI CA TRÊN BẾN BẮC
 
Tôi đi tìm con tôi trên chiếc xe đạp này
chiếc xe còn lại của cả một đời tôi hơn 80 năm..
tôi không còn nhớ mình đã ăn sáng ăn trưa hay chiều tối
tôi đi tìm con tôi, đeo tấm bảng: "Tôi đi tìm con tôi..."
 
 
*
 
ngày trước
tôi đã mơ
những cột báo chạy dài đến vô tận
trên sóng biển ì ào ngày đêm của những giàn máy
loan báo với mọi người mọi thế giới
giấc mơ tôi
 
tôi đã mơ
một con ngựa trắng cao hơn hàng bao lơn của cha tôi
một vườn cam bát ngát
những đứa trẻ xoay vòng vòng quanh một ve sấu dầm
và những trái nhót mọng hồng để lại ánh bạc
         trên túi áo len
ních những kẹo bi
 
tôi đã mơ
cả đến những gì rất hiện thực trên trái đất
 
và lúc này
tôi mơ
những dấu chân chim phai dần
để lại một nụ cười lặng lẽ
        trên khoé mắt
giấc mơ tôi
 
 
CA NGỢI BẢN THÂN
 
Tôi nói với không khí:
tình trong và tình ngoài cũng là tình cả..
 
tôi đang đi giữa cánh đồng mùa đông
cả đến bầy quạ chiều nay cũng trốn rét
lũ thỏ ẩn kín dưới hang sâu
vài mảng tuyết trên đường rung rinh như kỷ niệm
 
tôi bước tới chầm chậm
những tầng mây cũng chậm lại theo tôi
một lưỡi dao giải phẫu
lùa qua những vách mây
 
tôi là một người bị phân xẻ
giữa những gì tôi yêu & những gì tôi yêu
tôi nói tới một người, – một người trọn vẹn
nhưng trọn vẹn tôi còn có nhiều tôi..
 
tôi đi giữa những bụm cỏ muộn phiền nhớ mình là một loài dế
ánh sáng đùa rỡn trên vai:
những sắc hồng sắc thắm mặt trời đảo lộn
mùa tím than còn đọng mãi trên người
 
tôi cất lời ngợi ca tôi và khoảng không
rằng tình trong
                        và tình ngoài
                                             cũng là tình cả
 
 
KHAI BÁO THỰC TÌNH
 
Đã nhiều năm tôi làm nghề xuất bản, giả bộ xuất bản: mỗi tháng tôi in một tập thơ (vài triệu cuốn, thơ của mình thơ của người) gửi cho bạn bè người quen, các tạp chí văn nghệ...
 
Tìm cách giải thích điều khó hiểu này, một bạn gái yêu thơ đã viết cho tôi: anh là người ham cho và người đời thời ham nhận... Phấn khởi vì khám phá ra chân lý, nàng hứa sẽ san sẻ những gì tôi gửi cho.
 
Đôi khi tôi cũng tự hỏi: phải chăng đây chỉ là một cách níu bám dĩ vãng. Dĩ vãng—những gì đã qua hoặc sẽ qua? Giữa bọn cướp ngày và bọn giặc nước, chúng tôi không có quyền chọn lựa. Giữa những thảm bom và lối mòn đầy thây người vô thừa nhận, chúng tôi không thể chỉ biết khóc. Và tia lửa đã bùng lên... Và rốt cuộc, giữa những thây người mới hoài công thét gào anh em, chúng tôi đã gia nhập họ.. Đào. Chúng tôi tiếp tục ca múa trên sóng nước, – kẻ chìm vào bụng cá làm đấng tiên tri muôn thủa, đứa tiêu lòn trên ngọn mù u gọi hồn người dấu yêu...
 
Không, dĩ vãng đã qua thật rồi, tôi tự nhủ, nhưng dĩ vãng vẫn tới. Tôi đang sống hôm nay cũng là sống dĩ vãng của ngày mai.
 
Tờ tạp chí của người bạn gái đã "tự ý" đình bản. Nghe đâu cũng chỉ vì nàng là một kẻ ham cho và người đời thời ham nhận.. Ở đâu đó nổi trôi giữa đám bọt sóng vật vờ, đôi khi tôi vẫn còn nhìn ra một dòng thơ của nàng. Như một chiếc phao trên mặt biển im lìm tạm bợ. Như một vòng hoa dành cho một giấc mơ cũ kỹ. (Khi sống những gì các nhà thơ viết, tôi cũng sống những giấc mơ).
 
Tội nghiệp. Chúng tôi vẫn ra sức níu bám những giấc mơ. Được bao lâu nữa? — Cho đến khi những áng mây chia lìa? — Không, cho đến khi những áng mây, vốn là những bông hồng, "lại trở thành những bông khác, không dứt"...* Vì chúng tôi quan niệm:
 
Tất cả đều bắt đầu bằng những giấc mơ. Và giấc mơ trả lại cho chúng tôi tự do. Bây giờ & mãi mãi.
 
------------------------
* Jorge Luis Borges.
 
 
BÀI CA TRÊN ĐỒI
 
giản dị như nụ cười ngày đầu
đôi môi chúng ta lại gặp nhau
13 năm thiêu trong vàng của gió
paris ngoan như một bầy cừu
 
khói lò sát sanh nhạt nhòa
hoa muguet nở
hơi thở
chục 13
thơ tập tành vần điệu
tim nhịp đôi
 
giản dị như nụ cười không một hôm sau
đôi vai chúng ta chỗ tựa đầu
13 năm vàng thiêu trong gió
paris tóc bạc quấn tóc nâu.
 
Sacré-Coeur, Paris 1996
 
 
SỮA ĐEN
 
từ bầu trời trắng đục
người giao sữa đã tới:
«sữa đen
dùng cho năm tuổi!»
mi cúi đầu:
cảm tạ.
 
 
CHO MỘT NHÀ THƠ
 
Hãy để người yên nghỉ trong cơn hôn mê này
đừng nhắc nhở
những gì người đã nói với những kẻ gần gụi
– về một cơn mê trong đời
về một bọn người không mặt.
 
Hãy cất đi những viên đạn đồng chữ nổi hay chìm
những sài-gòn thủ đô văn hóa,
hà-nội ở đâu đó..
Hãy để người yên nghỉ
đừng xô lệch những miếu đền.
 
Hãy mở rộng những lối mòn người khai phá
và cầu chúc người đạt tới vĩnh hằng
trong con tim của những kẻ
đã tìm thấy lại những trái tim thất lạc.
 
Hãy nắm lấy tay người thật lâu
để người nhận biết hơi ấm
và chúc lành cho chúng ta –
những kẻ còn mê mệt đuổi theo mộng mị,
bởi hà-nội    huế    sài-gòn
(hay bất cứ nơi nào khác)
vẫn có thể trở thành những thủ phủ của trái tim.
 
Lộ-trấn, IX. 97.
 
 
CÁI CHẾT ĐÃ ỔN ĐỊNH
 
                       tặng các bạn lao động
                       Việt-nam ở Đông Âu
 
Vào giờ của định mệnh
hay của bữa điểm tâm văn nghệ *
chúng tôi lần lượt được gọi ra
để nói về thiểu số của chúng tôi –
những bầy người thất lạc
ở Ba-lan   Bosnie   Đức quốc
Ru-ma-ni   Tiệp-khắc..   châu Âu
– ở khắp nơi trên mặt đất này
 
Giữa những «nhà điêu khắc của lưu đày và bật gốc»
giữa những người «gi-tan siêu hình của ngày lại ngày»
giữa những hồn ma thi sĩ vừa trở lại
từ trại chết trại lao động vinh quang của các nước
tôi nói về kinh nghiệm một thiểu số tuyệt đối –
thiểu số của một người
bị nghiền nát giữa hai thế giới...
 
Và khi bạn «cất tiếng hát Đông phương» huyền nhiệm
xoa dịu những vết thương của tình anh em
tôi nghe những mũi gai của hiện thực đời mình
những mũi gai đã lận vào bên trong;
những đường gân xanh xao
cuốn đi những hòn đảo tế bào phiêu dạt...
 
Còn có nhịp cầu nào bắc qua châu Âu của các bạn
mà sao, dưới lượn sóng ngầm, tôi vẫn nghe tiếng chim?
Còn có những bàn tay nào vói qua châu Á
mà sao từng cánh lá gục ngã trong lòng tôi?
 
Thiểu số của một người!
Trong lặng thinh khiếp nhược đồng lõa
cái chết đã ổn định.
 
(1997)
 
* đọc tại Đại hội lưỡng niên các nước Trung Âu (Biennale Mitteleuropa) lần thứ VI, ở Schiltigheim, Pháp.
 
 
LIỆT KÊ & MÔ TẢ MỘT SỐ VẬT DỤNG* Ở THẾ GIỚI BÊN KIA
 
                                             tặng Roland Reutenauer
 
trong chuyến viễn du về thế giới bên kia
những người quá cố đã mang theo nhiều vật dụng của đời sống hằng ngày:
giữa những vũ khí, nữ trang, đồ gốm và thủy tinh
là những con ngựa nhỏ thó bờm rậm mắt tròn
chân trước gập lại đính liền với chân sau
ấy những con ngựa ở Yên-sa thế kỷ 5 và 6, sau khi đế chế La-mã sụp đổ,
dùng để kẹp áo quần.
 
(1997)
 
* có thể thấy tại Viện bảo tàng khảo cổ ở Lộ-trấn, Yên-sa, Pháp. (DC.)
 
 
NHỮNG BÔNG HỒNG
 
ngày trước có một kẻ thương mi nói:
đây là giờ phút anh cần nghỉ ngơi và
chăm sóc hoa
mi đã buồn rầu giận dỗi,
để hôm nay, khi bước ra vườn
bắt gặp một bụi hồng
với hai đóa hoa đã nở từ mùa hạ
miệng đầy sương giá
gắng mỉm cười với mi,
mi bồi hồi nghĩ tới những chăm chút của hoa
và chợt muốn ôm ghì lấy mảnh trăng liềm nhọn bén
 
 
ĐI DẠO
 
một con chim sẻ đội nón chào mào
thoăn thoắt trên con đường trải sạn
vẫn một con chim ấy đã băng ngang đường hôm qua
và có lẽ sẽ còn vội vã ngày mai nữa
hốt nhiên mi nhớ đến một người em gái
có nước da trái mận và những lọn tóc màu lúa chín già
giữa những người xa lạ ở cố hương,
và thiên nhiên khẽ rùng mình trong lớp lông thú
không hề muốn trở thành manh áo lót khoác
     trên người mi
 
một con chim sẻ đội nón chào mào
thoăn thoắt thoăn thoắt thoăn thoắt mãi
trên con đường trải sạn trong đầu mi
 
 
THUYỀN GIẤY
 
... đập nát một viên ngói cũ
cũng chỉ thấy một mảnh trời xám màu chì
mưa như chân nhện chấp chới trên lối đi
một con thuyền giấy bềnh bồng bên dòng lũ!
 
XII. 97
 
 
BI CA
 
trên cành mùa đông
một trái cây vừa rụng
mặt hồ nín lặng
con cá hỏi gợn sóng:
ngươi là ai
chuyện gì đã xẩy ra
chiếc ghế ông hoàng bỏ trống
cái nón kết ấy đi đâu...
 
«nguyên sa/ nguyễn sả
giữa đám đông
nào có hề gì . . . », người đã
kể, khi tôi cùng người & em lội gió
trên xa lộ ở ca-li một ngày
núi
      lẫn với những bóng mây
trong mắt người & tôi, hoa,
«người em gái không cùng họ»,
không hẳn là một từ của
người mù . . . *
 
con cá hỏi vần mây xưa:
vì đâu hoa & trái đều rụng
 
IV-IX . 98
 
----------------
*  Hoa - một từ của người mù
    (...)
    Thêm một từ như thế, thời những chiếc búa
    sẽ nẩy lên giữa không trung. (Paul Celan)
 
 
PHẾ TÍCH
 
Một ông già hết ngồi lại nằm
Nhìn hai tấm kính cửa và một bầu trời xám
 
Những tiếng động trờ tới lui xa nhưng vẫn âm âm
Như một tiếng than dài không dứt...
 
Ấy đời mi sau biết bao năm
Bon chen  ê chề  rã rượi  cùng kiệt
 
Mi ở lại bên đường như một phế tích
Dưới bầu trời xám.
 
14 mars 1999
 
 
LÀM SAO DỊCH HẾT THƠ CỦA MỘT NGƯỜI...
 
Tôi muốn dịch
tất cả những bài thơ
của một người
bởi mỗi bài thơ
phản ánh
một khía cạnh
của cuộc đời ấy,
tất cả những bài thơ...
 
Nhưng không thể được.
 
Hơn nữa
một bài thơ (dịch)
cũng chỉ là phản ánh của phản ánh.
 
Tựa như trên chiếc lá giọt sương
phản ánh nhạt mờ của mấy sắc
cầu vồng
 
Và cầu vồng
cũng chỉ là...
 
Làm sao
làm sao dịch hết thơ của
một đời. . .
 
 
*
 
Cả những người cộng sản nữa
cũng cần thơ.
Để nhìn thấy
trong vinh quang chiến thắng của mình
những giọt nước mắt ứa ra khi nằm xuống
những người không cộng sản.
 
 
NÓI VỚI NHỮNG NGƯỜI ĐI TỚI
 
Tôi biết
các anh chị dùng từ tục tĩu
không phải là vì muốn tục tĩu
(Các anh chị vốn là những người lễ độ
quá lễ độ nữa –)
 
mà là vì muốn chặt vào ót xương sống
của những kẻ tục tĩu
những kẻ giả hình
những kẻ bóp nát tự do
tuyệt đối
 
để tự khẳng định
mình khác
(mỗi người đều có quyền khác
mọi người).
 
Tội nghiệp
ngôn ngữ,
khí cụ để cảm thông!
Có những người ở lại mãi một tuổi đời
kể cả tôi.
 
 
*
 
Bởi giấu mãi nên tôi không còn thấy
những gì mình đã giấu:
một chút đam mê của buổi đầu
nửa mảnh tim
những hình ảnh vùi sâu trong trí nhớ...
Khi vườn nho vàng lay động trên những sườn đồi
giữa Yên-sa và nước Đức
tôi biết thu vàng vẫn còn đó!
Khi em thẫn thờ bên cụm cây ao cá
ở phía Nam
tôi thấy,
in lờ mờ trên bóng nước,
hình ảnh người chồng –
kẻ tiếm đoạt –
của em
 
Ôi phía Nam
phía Nam bao giờ lại trở thành miền Nam
với Sài-gòn yêu dấu!
 
 
*
 
Chuyện cấp bách với anh bây giờ
là đôi chân –
đôi chân có còn đủ độ dẻo
để băng qua dĩ vãng rửng rưng
hiện tại man mọi
tới một ngày mai hửng nắng.
Trái đất này có biết bao con đường
nhưng tại sao chỉ có mình anh
phải bước mãi giữa những lùm gai góc.
Anh bắt gặp một con chó
nó vẫy đuôi:
nó đã tìm ra một con đường...
Còn anh?
 
(Còn một kỳ)
 

Các hoạ phẩm sử dụng trên trang này được sự cho phép của các hoạ sĩ đã tham gia trên trang Tiền Vệ

Bản quyền Tiền Vệ © 2002 - 2018