thơ | truyện / tuỳ bút | phỏng vấn | tiểu thuyết | tiểu luận / nhận định | thư toà soạn | tư tưởng | kịch bản văn học | ý kiến độc giả | sổ tay | thảo luận | ký sự / tường thuật | tư liệu / biên khảo | thông báo |
văn học
Cảm hứng

 

Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn

 

CLARICE LISPECTOR

(1925-1977)

 

Clarice Lispector, nhà văn chuyên viết truyện ngắn và tiểu thuyết, là một trong những khuôn mặt quan trọng nhất trong văn chương Ba-tây thế kỷ 20. Ngược lại với đa số nhà văn Ba-tây đương thời, nhãn quan nghệ thuật của bà vượt qua những giới hạn thời gian và địa lý; các trạng huống và nhân vật trong truyện của bà không phản ảnh hiện thực đời sống Ba-tây, mà mang tính hoàn vũ: đó là những gì mà con người ở mọi thời và mọi nơi trên trái đất có thể bắt gặp và cảm nhận — những gì ở đâu đó bên trong mỗi chúng ta.
 
Tiểu thuyết đầu tay của bà, Perto do Coração Selvagem ("Bên trái tim man dại", 1944) được xuất bản lúc bà mới 19 tuổi, và được giới phê bình khen ngợi về tài diễn đạt tinh tế những khía cạnh đời sống phức tạp của tuổi dậy thì. Những tác phẩm sau đó, như A Maçã no Escuro (Trái táo trong bóng tối", 1961), A Paixão Segundo G.H. ("Niềm đam mê qua nhãn giới của G.H.", 1964), Água Viva ("Dòng nước sinh động", 1973), đều đào xới tâm cảm của những con người lạc lõng, tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống, rồi gặp lại chính mình và chấp nhận tồn tại trong một thế giới mãi mãi lạ lùng.
 
Văn tài của Lispector biểu lộ rõ nét nhất qua những truyện ngắn. Những tập truyện ngắn nổi tiếng nhất của bà là Laços de Família ("Những ràng buộc gia đình", 1960), A Legião Estrangeira ("Đạo quân xa lạ", 1964), A Via Crucis do Corpo ("Những trạm thể xác", 1974) và Onde Estivestes de Noite ("Nơi có anh trong đêm tối", 1974).
 
Dưới đây là một truyện ngắn trong cuốn A Descoberta do Mundo ("Khám phá thế giới", 1984; bản Anh ngữ mang nhan đề Selected Crônicas, do Giovanni Pontiero dịch, nhà xuất bản A New Directions Book ấn hành tại New York năm 1996).

 

___________________

 

CẢM HỨNG

 

Ngực to, hông nở, đôi mắt trong, nâu, và mơ mộng. Thỉnh thoảng nàng có thể đột nhiên khóc nức nở. Nói quá nhanh đến mức ít khi có ai nghe rõ, nàng vui vẻ thú nhận, với một chút bồng bột:

"Tôi nghĩ tôi sẽ không bao giờ trở thành một nhà văn. Tôi có quá... quá... ít điều để nói."

Tuy vậy, một hôm, một ý tưởng chợt nảy ra, như thể nó núp sẵn trong óc, và nàng vội vàng ghi vào sổ tay vài câu về vẻ đẹp của Hòn Núi Làm Bằng Những Cục Đường. Chỉ có một ít chữ, vì nàng rất vắn tắt.

Thế rồi thời gian trôi qua và một đêm kia lúc nàng đang cô đơn nàng nhớ có lần nàng đã viết đôi dòng về một điều gì đó — về Hòn Núi Làm Bằng Những Cục Đường chăng? Về biển? Nàng đi kiếm cuốn sổ tay. Nàng lục lọi khắp nhà. Nàng soát lại trong từng hộc bàn và tủ. Thậm chí nàng mở cả những hộp đựng giày với hy vọng rằng mình đã quá bí mật nên đã giấu những câu văn ấy vào một hộp đựng giày nào đó. Thật là một ý nghĩ thú vị.

Dần dần cái cảm giác ngột ngạt càng lúc càng trở nên tệ hơn. Nàng xoa đầu bóp trán — bây giờ nàng đang tìm kiếm một cái gì quan trọng hơn là cuốn sổ tay, nàng đang tìm kiếm cái đã được viết ra từ cảm hứng. Hãy tập trung, hãy kiên nhẫn tìm lại một lần nữa. Nàng đã viết cái gì trong cuốn sổ tay? Nàng nhớ nó là một điều gì đó rất tâm linh về một sự vật nào đó rất ngoạn mục. Đối với nàng, không có gì bằng những sự vật ngoạn mục. Hãy tìm lại một lần nữa. Đây là vấn đề ý chí, phải nắm bắt lấy nó bằng cách nào đó. Thật là một tai hoạ — nàng nói trong lúc đang đứng bất động ở giữa phòng, không biết phải xoay về hướng nào, tìm kiếm ở chỗ nào. Thật là một tai hoạ. Căn phòng lặng lẽ trong ánh sáng chiều hôm. Và ở một nơi nào đó trong phòng này có một điều gì đã được viết ra, một ý tưởng thầm kín nào đó, nàng tin chắc như vậy.

Nàng cởi nút cổ chiếc áo choàng. Đừng bi quan, nàng nói thầm thì với chính mình, hãy quan sát giữa những trang sách, giữa mớ thư từ, giữa những hình cắt ra từ nhật báo và những bài điểm sách mà người ta vẫn gửi cho mình đọc. À, nàng lý luận một cách phi-logic, giá như bạn bè đã gửi thư cho mình thường xuyên hơn, thì mình hẳn đã có nhiều giấy tờ hơn để lục lọi. Nhưng cuộc sống có trật tự của nàng đã được phơi bày ra cả rồi, nàng có quá ít chỗ để che đậy thứ gì, cuộc tồn tại của nàng thật ngăn nắp. Nơi duy nhất để giấu giếm chính là nàng, là cõi tâm hồn của nàng mà một lần nọ nàng đã dàn trải ra trong cuốn sổ tay. Nhưng nàng đã vui sướng biết bao khi có những bàn ghế tủ giường và những thùng những hộp nơi nàng có thể tình cờ tìm thấy những vật này vật khác. Nàng có những chỗ mà nàng có thể lục lọi mãi mãi.

Thỉnh thoảng nàng lại thử tìm kiếm một lần nữa. Đôi khi nàng nhớ đến cuốn sổ tay và lòng lại tràn đầy một niềm hy vọng mới. Cho đến một ngày, sau vài năm đã lục lọi thêm, nàng khiêm tốn phát biểu:

"Trước đây, tôi có viết chút ít."

 

 

--------------------------
Dịch theo bản Anh văn: "Inspiration", trong Clarice Lispector, Selected Crônicas, trans. Giovanni Pontiero, (New York: New Directions Books, 1996) 141-142.

 

Những tác phẩm khác của Clarice Lispector:
 
Những sợi tơ nhện  (truyện / tuỳ bút) 
... Chẳng có thiên tài chút nào, thì liệu tôi bắt được bao nhiêu điều khải thị, bao nhiêu phân tử bay trong không gian! Và con nhện khổng lồ ấy ẩn nấp trong căn buồng của ý thức tôi. Chao ôi, tuyệt vời biết mấy, cuộc sống với những mạng nhện giăng bẫy của nó... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
— Viết văn có làm cho nỗi thống khổ của cuộc sống dễ chịu đựng hơn không? / — Có, tất nhiên. Thực hành nghề nghiệp của mình, nếu bạn yêu thích nó, thì thật là một diễm phúc. Nếu không, nó chỉ là địa ngục. / — Thượng Đế là ai? / — Đôi khi là tất cả mọi người. Luôn luôn chẳng là gì cả... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
Tôi nằm chiêm bao thấy một con cá cởi quần áo và sống trần truồng mãi như thế. | Trong lúc họ rút những sợi chỉ khâu từ bàn tay tôi sau khi họ đã hoàn tất cuộc giải phẫu giữa các ngón tay, tôi gào lên... | Một con mèo kêu gào suốt đêm, dai dẳng đến mức đã lâu lắm rồi tôi mới cảm thấy một nỗi thương tâm đến thế cho cuộc sống... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
Con đường thập giá  (truyện / tuỳ bút) 
Trên đường đi bộ về nhà, nàng mua một chiếc áo choàng tí hon cho đứa bé. Màu xanh, vì nàng chắc chắn nó sẽ là con trai. Nàng sẽ đặt tên gì cho cậu bé? Chỉ có một cái tên nàng có thể đặt cho nó: Jesus... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
Năm truyện cực ngắn  (truyện / tuỳ bút) 
Hình tướng của tôi đánh lừa tôi. | Tất cả những cuộc thăm viếng tôi đã đón nhận trong đời tôi đều giống nhau: họ đến, ngồi xuống, và không nói gì cả... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
Năm ý tưởng về việc viết  (tiểu luận / nhận định) 
... viết là kéo dài thời gian, là tách thời gian ra thành từng vi phân của mỗi giây đồng hồ và ban cho mỗi vi phân một đời sống không thể thay thế... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
Những bước chân  (truyện / tuỳ bút) 
Khi bà nghe nhạc của Liszt, bà run rẩy từ đầu đến ngón chân. Bà đã từng xinh đẹp hồi còn trẻ. Và đã choáng váng khi hít mùi hoa hồng sâu vào lồng ngực... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
Sống như nhiên  (truyện / tuỳ bút) 
Vì thế, nàng, kẻ biết rằng mọi sự rồi sẽ chấm dứt, nắm lấy bàn tay tự do của người đàn ông trong đôi bàn tay của nàng, và nàng ngọt ngào cháy, cháy và bừng lên sáng rực... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
Nhà lãnh đạo  (truyện / tuỳ bút) 
Nhà lãnh đạo bị khủng bố trong giấc ngủ. Có phải nhân dân đang đe doạ nhà lãnh đạo của họ không? Không, bởi nhà lãnh đạo chăm sóc cho nhân dân. Có phải nhân dân đang đe doạ nhà lãnh đạo của họ không?... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 

Các hoạ phẩm sử dụng trên trang này được sự cho phép của các hoạ sĩ đã tham gia trên trang Tiền Vệ

Bản quyền Tiền Vệ © 2002 - 2018