thơ | truyện / tuỳ bút | phỏng vấn | tiểu thuyết | tiểu luận / nhận định | thư toà soạn | tư tưởng | kịch bản văn học | ý kiến độc giả | sổ tay | thảo luận | ký sự / tường thuật | tư liệu / biên khảo | thông báo |
văn học
Theo dõi thế giới

 

Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn

 

CLARICE LISPECTOR

(1925-1977)

 

Clarice Lispector, nhà văn chuyên viết truyện ngắn và tiểu thuyết, là một trong những khuôn mặt quan trọng nhất trong văn chương Ba-tây thế kỷ 20. Ngược lại với đa số nhà văn Ba-tây đương thời, nhãn quan nghệ thuật của bà vượt qua những giới hạn thời gian và địa lý; các trạng huống và nhân vật trong truyện của bà không phản ảnh hiện thực đời sống Ba-tây, mà mang tính hoàn vũ: đó là những gì mà con người ở mọi thời và mọi nơi trên trái đất có thể bắt gặp và cảm nhận — những gì ở đâu đó bên trong mỗi chúng ta.
 
Tiểu thuyết đầu tay của bà, Perto do Coração Selvagem ("Bên trái tim man dại", 1944) được xuất bản lúc bà mới 19 tuổi, và được giới phê bình khen ngợi về tài diễn đạt tinh tế những khía cạnh đời sống phức tạp của tuổi dậy thì. Những tác phẩm sau đó, như A Maçã no Escuro (Trái táo trong bóng tối", 1961), A Paixão Segundo G.H. ("Niềm đam mê qua nhãn giới của G.H.", 1964), Água Viva ("Dòng nước sinh động", 1973), đều đào xới tâm cảm của những con người lạc lõng, tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống, rồi gặp lại chính mình và chấp nhận tồn tại trong một thế giới mãi mãi lạ lùng.
 
Văn tài của Lispector biểu lộ rõ nét nhất qua những truyện ngắn. Những tập truyện ngắn nổi tiếng nhất của bà là Laços de Família ("Những ràng buộc gia đình", 1960), A Legião Estrangeira ("Đạo quân xa lạ", 1964), A Via Crucis do Corpo ("Những trạm thể xác", 1974) và Onde Estivestes de Noite ("Nơi có anh trong đêm tối", 1974).
 
Dưới đây là một tuỳ bút thú vị trong cuốn A Descoberta do Mundo ("Khám phá thế giới", 1984; bản Anh ngữ mang nhan đề Selected Crônicas, do Giovanni Pontiero dịch, nhà xuất bản New Directions ấn hành tại New York năm 1996).

 

___________________

 

THEO DÕI THẾ GIỚI

 

Tôi là một người vô cùng bận bịu. Tôi theo dõi thế giới. Mỗi sáng, từ hàng hiên tôi nhìn xuống dải bờ cát với mặt biển nhấp nhô đàng sau nó. Đôi khi bọt sóng dường như trắng hơn và tôi có thể nói những dòng nước không ngơi nghỉ ấy đã dâng lên vào ban đêm, để lại dấu vết của chúng trên cát. Tôi nhìn ngắm những cây hạnh nhân trên đường phố dưới kia. Trước khi tôi ngủ thiếp đi và theo dõi thế giới trong những giấc chiêm bao của tôi, tôi quan sát bầu trời đêm để thấy có phải những ngôi sao đang lấp lánh trên một nền xanh hay không, bởi có những đêm bầu trời không đen mà xanh thẫm màu nước biển. Thế giới khiến tôi lúc nào cũng bận bịu theo dõi, vì tôi nhận ra rằng Thượng Đế chính là vũ trụ, và đó là một trách nhiệm mà tôi luôn sẵn sàng thi hành.

Tôi thấy một cậu bé chưa đến mười tuổi, áo quần rách rưới và gầy ốm ngoài sức tưởng tượng. Một trường hợp lao phổi trong tương lai, nếu bây giờ cậu chưa mắc bệnh.

Khi tôi viếng Vườn Bách Thảo, chẳng mấy chốc tôi đã mệt nhoài. Ở đó tôi phải theo dõi hàng nghìn giống thảo mộc, đặc biệt những cây bông súng khổng lồ.

Xin lưu ý rằng tôi chưa nói điều gì về những phản ứng tình cảm của tôi: tôi chỉ mới nói về vài điều trong hàng nghìn sự vật và con người mà tôi theo dõi. Cũng chẳng có ai trả tiền cho tôi làm công việc này. Tôi chỉ biết chăm chú giữ cho thế giới luôn luôn được coi ngó.

Theo dõi thế giới có phải là công việc khó khăn không? Chắc là vậy. Tôi còn nhớ vẻ mặt đáng sợ của một người đàn bà tôi thấy trên đường phố, một vẻ mặt trống vắng mọi cảm xúc. Tôi cũng theo dõi cả những người vô gia cư nằm trên những ghềnh đá gần nhà tôi. Tôi quan sát những biến chuyển tứ thời trong chính tôi: tôi không thể tránh khỏi những đổi thay theo từng mùa.

Bạn hẳn phải thắc mắc tại sao tôi theo dõi thế giới. Tôi đã được sinh ra cho sứ mệnh này. Và tôi chịu trách nhiệm về mọi điều trong cõi tồn sinh, ngay cả về những cuộc chiến tranh và những tội ác gây nên bao đau đớn cho thể xác và tinh thần con người. Tôi chịu trách nhiệm cả về Thượng Đế — một đấng mà chẳng ai biết là ai — một đấng mãi mãi nằm trong trạng thái chuyển hoá của vũ trụ để mỗi lúc một hoàn thiện hơn.

Từ thuở ấu thơ tôi đã theo dõi một bầy kiến: chúng bò thành hàng ngoằn ngoèo, mỗi con mang một mẩu lá bé xíu và tuỳ tiện dừng lại để chuyện trò vớ vẩn bất cứ khi nào chúng gặp một bầy kiến khác di chuyển ngược chiều.

Có lần tôi đọc một cuốn sách giáo khoa tiêu chuẩn về loài ong và tôi đã bắt đầu quan sát chúng từ lúc đó, đặc biệt con ong chúa. Loài ong bay và tự nuôi sống trên những đoá hoa: tôi đã học được chừng ấy.

Nhưng loài kiến có cái eo thật là gọn gàng. Tuy chúng nhỏ bé như thế, chúng ôm choàng cả thế giới, và thật khó nhận ra điều này nếu tôi không quan sát kỹ lưỡng: chúng có một thứ tri giác bẩm sinh trong việc tổ chức xã hội, một thứ ngôn ngữ vượt quá tầng siêu âm đối với lỗ tai của chúng ta và có lẽ thích ứng với những cảm nhận bản năng trong đó tình-và-cảm là một, bởi loài kiến biết nói. Tôi đã luôn luôn theo dõi loài côn trùng này từ lúc tôi còn bé và bây giờ tôi thiết tha muốn nhìn thấy chúng một lần nữa, nhưng tôi không thể tìm ra một con kiến nào cả. Tôi biết chúng chưa tuyệt chủng, vì nếu điều ấy có xảy ra thì người ta đã cho tôi biết. Theo dõi thế giới cũng cần nhiều kiên nhẫn: tôi phải chờ đợi loài kiến tái xuất hiện. Kiên nhẫn. Trong lúc nhìn ngắm những đoá hoa đang mở ra vô cùng chậm rãi và vi tế.

Nhưng tôi vẫn chưa tìm được con người mà tôi có nhiệm vụ phải trình báo về những điều tôi đã phát hiện.

 

 

-----------------
Dịch theo bản Anh văn: "Keeping an eye on the world", trong Clarice Lispector, Selected Crônicas, trans. Giovanni Pontiero, (New York: New Directions Books, 1996) 132-134.

 

Những tác phẩm khác của Clarice Lispector:
 
Đó là nơi tôi đang tới  (truyện / tuỳ bút) 
Bên ngoài tầm tai nghe là một âm thanh, tại điểm tận cùng của nhãn giới là một hình dáng, ở đầu ngón tay là một vật thể – và đó là nơi tôi đang tới... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 
Cảm hứng  (truyện / tuỳ bút) 
Ngực to, hông nở, đôi mắt trong, nâu, và mơ mộng. Thỉnh thoảng nàng có thể đột nhiên khóc nức nở. Nói quá nhanh đến mức ít khi có ai nghe rõ, nàng vui vẻ thú nhận, với một chút bồng bột: "Tôi nghĩ tôi sẽ không bao giờ trở thành một nhà văn. Tôi có quá... quá... ít điều để nói." ... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 
Những sợi tơ nhện  (truyện / tuỳ bút) 
... Chẳng có thiên tài chút nào, thì liệu tôi bắt được bao nhiêu điều khải thị, bao nhiêu phân tử bay trong không gian! Và con nhện khổng lồ ấy ẩn nấp trong căn buồng của ý thức tôi. Chao ôi, tuyệt vời biết mấy, cuộc sống với những mạng nhện giăng bẫy của nó... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 
— Viết văn có làm cho nỗi thống khổ của cuộc sống dễ chịu đựng hơn không? / — Có, tất nhiên. Thực hành nghề nghiệp của mình, nếu bạn yêu thích nó, thì thật là một diễm phúc. Nếu không, nó chỉ là địa ngục. / — Thượng Đế là ai? / — Đôi khi là tất cả mọi người. Luôn luôn chẳng là gì cả... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 
Tôi nằm chiêm bao thấy một con cá cởi quần áo và sống trần truồng mãi như thế. | Trong lúc họ rút những sợi chỉ khâu từ bàn tay tôi sau khi họ đã hoàn tất cuộc giải phẫu giữa các ngón tay, tôi gào lên... | Một con mèo kêu gào suốt đêm, dai dẳng đến mức đã lâu lắm rồi tôi mới cảm thấy một nỗi thương tâm đến thế cho cuộc sống... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 
Con đường thập giá  (truyện / tuỳ bút) 
Trên đường đi bộ về nhà, nàng mua một chiếc áo choàng tí hon cho đứa bé. Màu xanh, vì nàng chắc chắn nó sẽ là con trai. Nàng sẽ đặt tên gì cho cậu bé? Chỉ có một cái tên nàng có thể đặt cho nó: Jesus... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 
Năm truyện cực ngắn  (truyện / tuỳ bút) 
Hình tướng của tôi đánh lừa tôi. | Tất cả những cuộc thăm viếng tôi đã đón nhận trong đời tôi đều giống nhau: họ đến, ngồi xuống, và không nói gì cả... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 
Năm ý tưởng về việc viết  (tiểu luận / nhận định) 
... viết là kéo dài thời gian, là tách thời gian ra thành từng vi phân của mỗi giây đồng hồ và ban cho mỗi vi phân một đời sống không thể thay thế... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 
Sống như nhiên  (truyện / tuỳ bút) 
Vì thế, nàng, kẻ biết rằng mọi sự rồi sẽ chấm dứt, nắm lấy bàn tay tự do của người đàn ông trong đôi bàn tay của nàng, và nàng ngọt ngào cháy, cháy và bừng lên sáng rực... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 
Nhà lãnh đạo  (truyện / tuỳ bút) 
Nhà lãnh đạo bị khủng bố trong giấc ngủ. Có phải nhân dân đang đe doạ nhà lãnh đạo của họ không? Không, bởi nhà lãnh đạo chăm sóc cho nhân dân. Có phải nhân dân đang đe doạ nhà lãnh đạo của họ không?... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 
Những bước chân  (truyện / tuỳ bút) 
Khi bà nghe nhạc của Liszt, bà run rẩy từ đầu đến ngón chân. Bà đã từng xinh đẹp hồi còn trẻ. Và đã choáng váng khi hít mùi hoa hồng sâu vào lồng ngực... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)

 


Các hoạ phẩm sử dụng trên trang này được sự cho phép của các hoạ sĩ đã tham gia trên trang Tiền Vệ

Bản quyền Tiền Vệ © 2002 - 2018