thơ | truyện / tuỳ bút | phỏng vấn | tiểu thuyết | tiểu luận / nhận định | thư toà soạn | tư tưởng | kịch bản văn học | ý kiến độc giả | sổ tay | thảo luận | ký sự / tường thuật | tư liệu / biên khảo | thông báo |
văn học
Những điều kỳ diệu của sở nguyện

 

Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn,
riêng tặng Nguyễn Hưng Quốc.

 

OCTAVIO PAZ

(1914-1998)

 

Lời người dịch:
Octavio Paz, nhà thơ đoạt giải Nobel Văn Chương năm 1990, là khuôn mặt kỳ vĩ nhất trong văn học México thế kỷ 20. Ông đến với độc giả thế giới chủ yếu qua thơ và tiểu luận. Tuy nhiên, ông cũng có viết một số truyện ngắn rất độc đáo. Tiếc rằng cho đến nay dường như các truyện ngắn của ông chưa từng được dịch sang tiếng Việt. Vì thế, từ hôm nay, tôi xin mạo muội lần lượt dịch và gửi đến độc giả Tiền Vệ các truyện ngắn trong cuốn Chim ưng hay mặt trời? [¿Águila o Sol?]. Chân thành cảm ơn nhạc sĩ Emiliano Jiménez về cuốn sách này. Vì thấy tôi quá yêu thích Octavio Paz, anh vừa cho tôi mượn (dài hạn!) ấn bản đặc biệt kỷ niệm 50 năm cuốn ¿Águila o Sol? (1951-2001) mà anh đã mua được nhân chuyến về thăm quê hương México và đã trân trọng giữ trong tủ sách ở nhà anh như của gia bảo.

 

_____________

 

NHỮNG ĐIỀU KỲ DIỆU CỦA SỞ NGUYỆN

 

Cứ đúng ba giờ chiều Don Pedro lại đến tại bàn của chúng tôi, chào từng người khách, lẩm bẩm với chính mình những câu nói không ai đoán nổi ý nghĩa, rồi lặng lẽ ngồi xuống ghế. Như thường lệ, ông gọi một tách cà-phê, thắp một điếu thuốc lá, lắng nghe người ta tán gẫu, uống cà-phê, trả tiền cho người hầu bàn, nhặt cái mũ, cầm cái cặp đựng giấy tờ, nói lời chúc lành buổi chiều, và rời quán. Và ngày nào cũng y như thế.

Don Pedro đã nói gì trong lúc ông đang ngồi xuống và đứng dậy, với vẻ mặt nghiêm trọng và ánh mắt cương quyết? Ông đã nói:

— Tao mong mày chết đi.

Don Pedro lặp lại câu nói ấy nhiều lần mỗi ngày. Lúc vừa thức giấc, lúc hoàn tất những công việc buổi sáng, lúc về đến nhà và lúc rời khỏi nhà — lúc tám giờ, lúc một giờ, lúc hai giờ rưỡi, lúc bảy giờ bốn mươi — trong quán cà-phê, trong văn phòng, trước và sau mỗi bữa ăn, trong lúc vào giường ngủ mỗi đêm. Ông lẩm bẩm lặp lại nó giữa kẽ răng hay hét to lên, lúc ở một mình hay lúc có những người khác chung quanh. Đôi khi chỉ thốt nó ra qua ánh mắt. Lúc nào cũng thốt nó ra từ tận đáy lòng.

Chẳng ai biết ông nói những chữ ấy cho ai. Chẳng ai màng đến nguyên nhân của sự căm ghét ấy. Khi có người nào đó muốn đào sâu hơn vào câu chuyện, Don Pedro xoay mặt đi chỗ khác với vẻ khinh miệt, và giữ im lặng, khiêm cung. Có lẽ đó là một sự căm ghét không duyên cớ, một sự căm ghét thuần tuý. Nhưng cái cảm giác ấy nuôi dưỡng ông, mang sự nghiêm túc vào cuộc sống ông, mang sự uy nghi đường bệ cho tuổi tác ông. Mặc y phục đen, dường như ông để tang sớm cho nạn nhân của mình.

Một chiều kia, Don Pedro đến với vẻ u trầm hơn thường ngày. Ông nặng nề ngồi xuống, và, ngay giữa bầu không khí im lặng do sự hiện diện của ông tạo nên, ông chỉ đơn giản nói những chữ này:

— Tôi đã giết hắn.

Giết ai và giết thế nào? Vài người mỉm cười, muốn xem điều ấy như một chuyện đùa. Vẻ mặt của Don Pedro làm họ không thể đùa được. Tất cả chúng tôi cảm thấy bất an. Chắc chắn từ ông có toát ra cái cảm giác trống rỗng của sự chết. Nhóm người dần dần ra về. Don Pedro ở lại một mình, nghiêm trọng hơn bao giờ hết, với một chút héo hắt, như một tinh cầu tàn lụi, nhưng tĩnh tại, không hối tiếc.

Hôm sau ông không trở lại. Ông không bao giờ trở lại nữa. Ông đã chết rồi ư? Có lẽ ông cần sự căm ghét đầy sinh khí ấy. Có lẽ ông vẫn còn sống và bây giờ đang căm ghét một người nào khác. Tôi xem xét lại các hành vi của mình. Và tôi khuyên bạn nên làm như thế. Có lẽ chính bạn cũng đã nhận lấy một sự căm ghét dai dẳng, kiên nhẫn như vậy từ những đôi mắt nhỏ bé sau tròng kính cận thị. Có bao giờ bạn thử nghĩ bao nhiêu người — có lẽ rất gần với bạn — đã nhìn bạn với cặp mắt giống y như cặp mắt của Don Pedro?

 

-----------------
Dịch từ nguyên tác tiếng Tây-ban-nha: "Maravillas de la voluntad", trong Octavio Paz, ¿Águila o Sol? — Edición Conmemorativa 50 Aniversario 1951-2001 (México D.F.: Fondo de Cultura Económica, 2001).

 

 

Những bải thơ của Octavio Paz qua bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn đã đăng trên Tiền Vệ:

 

Kẻ khác  (thơ) 
Hắn tạo ra một khuôn mặt cho mình. / Phía sau khuôn mặt đó, / hắn đã sống đã chết và đã tái sinh / nhiều lần...
 
Tỉ dụ  (thơ) 
Một con bướm bay giữa những chiếc ô-tô, / Marie José nói với tôi: chắc chắn đó là Trang Tử, / trên bước du hành qua Nữu Ước. // Nhưng con bướm / không biết nó là con bướm / đang chiêm bao thấy mình là Trang Tử... (có băng ghi âm Octavio Paz đọc bài thơ này)
 
Mọc trong vầng trán tôi một cái cây, / Nó mọc vào trong đó. / Rễ nó là những mạch máu, / những dây thần kinh là cành, / những tàn lá rối rắm là những ý tưởng. / Cái liếc mắt của em làm nó bốc cháy... (có băng ghi âm Octavio Paz đọc bài thơ này)
 
Gió, nước, đá  (thơ) 
Nước bào rỗng đá, / gió thổi tung nước, / đá cầm chân gió. / Nước, gió, đá. // Gió đẽo khắc vào đá, / đá là cốc đựng nước, / nước thoát ra thành gió. / Đá, gió, nước... (có băng ghi âm Octavio Paz đọc bài thơ này)
 
Giữa điều tôi thấy và điều tôi nói, / giữa điều tôi nói và điều tôi giữ kín, / giữa điều tôi giữ kín và điều tôi mơ, / giữa điều tôi mơ và điều tôi quên: / thơ. // Nó trượt đi / giữa có và không, / nó nói / điều tôi giữ kín, / nó giữ kín / điều tôi nói, / nó mơ / điều tôi quên. // Nó không là diễn ngôn: / nó là hành động. / Nó là hành động / của diễn ngôn. // Thơ...
 
Bằng hữu  (thơ) 
Giờ phút hằng chờ đợi là đây / Trên bàn ăn / lung linh / ngọn đèn vàng xoã tóc / Đêm tối biến khung cửa sổ thành vô hạn...
 
Đầu ngày  (thơ) 
Những bàn tay lạnh / vội vã tháo gỡ / từng miếng băng bóng tối / Tôi mở mắt / Còn đây / Tôi vẫn sống / Ngay giữa / Một vết thương tươi rói...
 
Ở đây  (thơ) 
Bước chân tôi rải dọc đường phố này / Vọng âm / Trên một đường phố khác / Mà ở đó / Tôi nghe bước chân tôi...
 
Thực chứng  (thơ) 
Nếu tia sáng trắng / từ ngọn đèn này có thực, và thực có / bàn tay này đang viết, có thực không / đôi mắt đang dõi nhìn điều tôi viết?...
 
Nguyện ngôn  (thơ) 
Những bờ môi lạnh của đêm / thốt lên một lời / thạch trụ của niềm đau / chẳng có ngôn từ, chỉ là đá tảng / không là đá tảng, chỉ có bóng đêm / tư tưởng bốc hơi / nước toả qua bờ môi tôi mờ đẫm / lời của sự thật / nguyên nhân của sai lầm tôi...

 


Các hoạ phẩm sử dụng trên trang này được sự cho phép của các hoạ sĩ đã tham gia trên trang Tiền Vệ

Bản quyền Tiền Vệ © 2002 - 2018