thơ | truyện / tuỳ bút | phỏng vấn | tiểu thuyết | tiểu luận / nhận định | thư toà soạn | tư tưởng | kịch bản văn học | ý kiến độc giả | sổ tay | thảo luận | ký sự / tường thuật | tư liệu / biên khảo | thông báo |
văn học
Hành hình bởi đám đông | Cái hòm

 

Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn,
gửi Lý Đợi.

 

DANIIL KHARMS

(1905-1942)

 

Daniil Kharms (tên thật là Daniil Ivanovich Yuvachev) là nhà văn, nhà thơ, nhà viết kịch người Nga, sinh ra tại St. Petersburg. Thân phụ của ông là Ivan Yuvachev, một thành viên nổi tiếng của nhóm cách mạng “Nguyện Vọng Nhân Dân”. Daniil chào đời trong lúc thân phụ của ông đang bị cầm tù vì hoạt động chống sa hoàng. Sau này, chính Daniil lại bị cầm tù bởi chính quyền “cách mạng” của Stalin, rồi chết đói trong tù.
 
Từ năm 1924, Daniil Kharms bỏ trường đại học và dấn thân vào văn chương. Năm 1928, ông sáng lập nhóm OBERIU (Hiệp Hội Nghệ Thuật Thực Sự) với các thành viên là những nghệ sĩ tiền vệ triệt để. Chế độ Stalin không chấp nhận nghệ thuật của nhóm này, nên đã bắt nhốt Daniil Kharms vào năm 1931 và đày ông từ St. Petersburg đến Kursk. Năm 1932, ông được thả trở về St. Petersburg và vừa viết vừa sống nghèo đói lây lất cho đến khi bị bắt lần cuối cùng vào năm 1941. Họ nhốt ông trong trại tâm thần của nhà giam Leningrad số 1, và ông chết ở đó vào ngày 2 tháng 2 năm 1942, vì đói.
 
Năm 1962, một số tác phẩm ông viết cho thiếu nhi mới bắt đầu được ấn hành, và sau đó họ cho in một số truyện khôi hài của ông. Mãi đến năm 1987, chính sách glasnost mới cho phép xuất bản hàng loạt các tác phẩm chính của Daniil Kharms.
 
Nhà văn George Saunders nhận định: “Kharms nằm trong cùng một tủ sách với Tolstoy, Chekhov, và Babel... như một trong những nhà tiền phong vĩ đại của truyện ngắn đương đại. Trong thể loại này, truyện ngắn của ông sẽ là những tác phẩm ngắn gọn nhất, khôi hài nhất, và ở những phương diện nào đó, trung thực nhất... Truyện ngắn của ông gần như không có hình hài, nhưng vừa bạo động, buồn bã, vừa khoái hoạt và kinh hoàng trong cùng một lúc.”
 
Năm 1998, một số truyện cực ngắn và thơ của Daniil Kharms đã được Vladimir Miller và Alexandr Alexandrov phổ nhạc và thu vào đĩa CD, dưới nhan đề Kharms - 10 Incidents - Moscow Composers Orchestra.

 

_____________

 

HÀNH HÌNH BỞI ĐÁM ĐÔNG

 

Petrov trèo lên lưng ngựa và, trước đám đông, ông nói một diễn văn về những gì sẽ xảy ra nếu, tại khu đất hiện nay cái công viên đang toạ lạc, sẽ có một toà nhà chọc trời kiểu Mỹ được dựng lên. Đám đông lắng nghe và rõ ràng bày tỏ sự nhất trí. Petrov ghi một điều gì đó vào cuốn sổ tay của ông. Trong đám đông thò ra một gã có chiều cao trung bình lên tiếng hỏi Petrov rằng ông đã viết cái gì vào sổ tay. Petrov trả lời rằng đó là chuyện riêng của ông. Gã có chiều cao trung bình cứ khăng khăng hỏi. Kẻ nói qua người nói lại: sinh ra một cuộc cãi vã ầm ĩ. Đám đông đứng về phe của gã có chiều cao trung bình; và Petrov, để cứu lấy bộ da của mình, vội vã thúc ngựa phóng đi, biến mất sau góc đường. Đám đông hăng máu lên và, vì cần có một nạn nhân để trút sự bực tức, túm lấy chính gã có chiều cao trung bình và xé đứt phăng cái đầu của gã. Cái đầu bị đứt lăn xuống lề đường và kẹt vào lỗ cống mở nắp. Đám đông, đã thoả cơn hăng máu, lục tục giải tán.

 

 

CÁI HÒM

 

Một người đàn ông có cái cổ khẳng khiu trèo vào trong một cái hòm, đóng nắp hòm và bắt đầu thở hổn hển lấy hơi.

“Đấy,” người đàn ông có cái cổ khẳng khiu vừa nói vừa thở hổn hển lấy hơi. “Tôi đang thở hổn hển lấy hơi trong cái hòm này vì tôi có một cái cổ khẳng khiu. Nắp hòm đã đóng lại và không một chút không khí nào lẻn vào được. Tôi sẽ tiếp tục thở hổn hển lấy hơi, nhưng dù vậy tôi vẫn sẽ không mở nắp hòm. Tôi sẽ chết dần. Tôi sẽ chứng kiến cuộc tương tranh giữa sự sống và sự chết. Cuộc chiến đấu sắp xảy ra sẽ là một cuộc chiến đấu phi tự nhiên, với hai bên có cơ hội đồng đều, vì trong những điều kiện tự nhiên thì sự chết giành phần thắng, và sự sống, mang số phận phải chết, chỉ hoài công chiến đấu với kẻ thù, cố bám vào một hy vọng hão huyền cho đến phút cuối cùng. Nhưng trong cuộc chiến đấu đang diễn ra này, sự sống sẽ tri kiến được phương tiện của thắng lợi: để đạt được điều này, sự sống sẽ cưỡng bách hai bàn tay tôi mở cái nắp hòm ra. Để rồi xem ai sẽ thắng! Cái mùi long não này thật là ghê tởm. Nếu sự sống chiến thắng, tôi sẽ rắc sợi thuốc lá vụn lên mọi thứ trong hòm này. Đây rồi, cuộc chiến đấu bắt đầu: tôi không thở được nữa. Thế là xong đời tôi rồi. Không còn cách nào cứu tôi được! Và không có một ý nghĩ cao siêu nào trong đầu tôi nữa. Tôi đang ngộp thở.

“Ê! Cái gì vậy? Có một cái gì vừa xảy ra mà tôi không biết đó là cái gì. Tôi đã thấy một cái gì hay nghe một cái gì...

“Ê! Một cái gì lại vừa xảy ra. Chúa ơi! Không còn gì để thở. Hình như tôi đang chết...

“Và cái gì nữa đây? Tại sao tôi đang hát? Hình như cái cổ tôi đang bị đau... Nhưng cái hòm đâu rồi? Tại sao tôi lại nhìn thấy mọi thứ trong phòng? Và hình như tôi đang nằm trên sàn nhà. Nhưng cái hòm đâu rồi?”

Người đàn ông có cái cổ khẳng khiu từ sàn nhà đứng lên và nhìn chung quanh, không thấy cái hòm ở đâu cả. Trên ghế và trên giường vương vãi những đồ vật đã được lôi ra từ trong hòm, nhưng chẳng thấy cái hòm ở nơi nào cả.

Người đàn ông có cái cổ khẳng khiu nói: “Thì ra, sự sống đã chiến thắng sự chết bằng những phương tiện ngoài tầm tri kiến của tôi.”

 

 

---------
Dịch từ bản Anh ngữ: “Lynch Law” và “The Trunk”, trong Daniil Kharms, Incidences, trans. Neil Cornwell (London: Serpent's Tail / five-star edition, 2006) 66, 55.
 
 

Đã đăng:

... Chàng thanh niên dùng đôi găng tay vuốt lên hai ống quần và hỏi, với một giọng thanh tao: “Xin ông bạn già cho tôi biết, bằng cách nào tôi có thể lên thiên đường từ chỗ này?”... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 
... Kiểu cười thứ nhất cần có thêm màn tạp hí do một nghệ sĩ tạp hí biểu diễn, nhưng kiểu cười thứ hai thì khá hơn. Còn những kẻ ngu xuẩn thì chả cần phải cười... | ... sự bất tử luôn luôn dính liền với cái chết và được nhiều tôn giáo khác nhau xem như một lạc thú vĩnh cửu, hay một nhục hình vĩnh cửu, hoặc như một sự đoạn tuyệt vĩnh cửu với cả lạc thú lẫn nhục hình... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 
Lý luận về hình tròn  (truyện / tuỳ bút) 
Đừng cảm thấy bị xúc phạm bởi chuỗi lý luận sau đây, vì nó chẳng có gì gây xúc phạm cả, trừ khi bạn không chấp nhận rằng hình tròn có thể được diễn tả qua nhãn quan hình học. Nếu tôi nói rằng hình tròn có bốn đường bán kính, và bạn nói: không phải bốn, chỉ một mà thôi... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 
Một lần nọ, một ông giáo sư nào đó ăn một cái gì đó không tiêu và bắt đầu ói mửa. Vợ của ông vào hỏi ông: “Sao vậy?” Nhưng ông giáo sư trả lời: “Chẳng có gì cả.” Vợ của ông lui ra ngoài... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 
Giấc chiêm bao  (truyện / tuỳ bút) 
... Một viên thanh tra vệ sinh đang rảo bước quanh khu chúng cư, vừa trông thấy Kalugin, liền quyết định rằng chàng không lành mạnh và hoàn toàn vô dụng cho bất cứ điều gì, và ông bảo đám lao công vệ sinh ném Kalugin ra ngoài cùng với rác rưởi... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 
Có tiếng lắc cắc trong cái đồng hồ treo tường, và tôi được các thiên thần đến thăm viếng. Trước hết, tôi không nhận ra rằng mình được các thiên thần đến thăm viếng. Trái lại, tôi tưởng rằng có điều gì trục trặc trong cái đồng hồ treo tường. Nhưng... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 
Một câu chuyện  (truyện / tuỳ bút) 
... Vanya lấy bút chì ra và viết: “Ngày xửa ngày xưa có một ông vua...” Rồi chàng bắt đầu nghĩ ngợi và ngước mắt lên trần nhà. Lenochka liếc vào cuốn sổ tay và đọc đoạn văn của Vanya. “Câu chuyện này đã được viết rồi mà,” Lenochka nói... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 
Năm câu chuyện bỏ lửng  (truyện / tuỳ bút) 
Một người đàn ông nào đó, đang chạy ngon trớn, bỗng tông đầu vào một nhà lò rèn mạnh đến nỗi bác thợ rèn đang làm việc phải dừng lại, đặt cái búa tạ qua một bên, cởi tấm tạp-dề bằng da và, sau khi dùng bàn tay vuốt tóc cho tươm tất, bước ra đường để xem cái gì vừa xảy ra... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 
(Hai truyện cực ngắn, viết dưới hình thức kịch bản) GOGOL té nhào từ cánh gà ra sân khấu và nằm im ở đó. PUSHKIN xuất hiện trên sân khấu, vấp phải GOGOL và té nhào... | NHÀ TOÁN HỌC (Rút từ trong đầu ông ra một quả bóng ) Tôi đã rút từ trong đầu tôi ra một quả bóng. Tôi đã rút từ trong đầu tôi ra một quả bóng. Tôi đã rút từ trong đầu tôi ra một quả bóng. Tôi đã rút từ trong đầu tôi ra một quả bóng... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 
IỚIG ẾHT  (truyện / tuỳ bút) 
Có một dạo tôi tin rằng tôi đã nhìn thấy thế giới. Nhưng thế giới như một toàn thể thì mắt tôi không chạm tới được, tôi chỉ thấy những mảnh vụn của nó. Và tất cả những gì tôi trông thấy, tôi gọi là “những mảnh vụn của thế giới”... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 
... NHÀ VĂN: Tôi là một nhà văn. ĐỘC GIẢ: Tôi nghĩ ông là cứt! NHÀ VĂN đứng sững vài phút, run rẩy trước ý tưởng mới lạ này, rồi ngã xuống chết điếng. Ông được khiêng đi chỗ khác... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 
Bốn truyện cực ngắn  (truyện / tuỳ bút) 
(Bốn truyện cực ngắn rất đặc dị của một nhà văn Nga kỳ tài nhưng phải chết vì bị bỏ đói trong nhà tù của Stalin.) Có một người đàn ông tóc đỏ không có mắt cũng chẳng có tai. Gã cũng chẳng có sợi tóc nào, vì thế gã được gọi là tóc đỏ, một cách lý thuyết. Gã không thể nói, vì gã không có miệng. Gã cũng chẳng có mũi... [Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn] (...)
 
Thật là khó bàn về Pushkin với một người không biết gì về Pushkin. Pushkin là một nhà thơ vĩ đại. Napoleon không vĩ đại bằng Pushkin... | Tôi không ưa con nít, ông già, bà già và những người có tuổi, đứng đắn. / Thật là dã man cho con nít uống thuốc giết chuột. Nhưng phải có biện pháp với chúng nó chứ! / Tôi chỉ tôn trọng những thiếu nữ khoẻ mạnh, đầy đặn. Tôi nghi ngờ tất cả đại biểu khác của loài người… [Bản dịch của Đinh Linh]

 


Các hoạ phẩm sử dụng trên trang này được sự cho phép của các hoạ sĩ đã tham gia trên trang Tiền Vệ

Bản quyền Tiền Vệ © 2002 - 2018