thơ | truyện / tuỳ bút | phỏng vấn | tiểu thuyết | tiểu luận / nhận định | thư toà soạn | tư tưởng | kịch bản văn học | ý kiến độc giả | sổ tay | thảo luận | ký sự / tường thuật | tư liệu / biên khảo | thông báo |
văn học
Saint-Petersbourg | Phiên bản nào của sự thật sẽ tồn tại? | * * *
 
Bản dịch Hoàng Ngọc Biên
 
 
MARZENA BRODA
(1966~)
 
Marzena Broda sinh vào mùa đông năm 1966 ở Kraków, khởi sự nghiệp văn năm 19 tuổi (1985), với những bài thơ xuất hiện trên nhiều báo và tạp chí văn chương khác nhau (Zeszyty Literackie, Odra, Wiez, Tygodnik Powszechny, Kultura ở Paris, vân vân) và thường được coi như trong nhóm đợt sóng mới của những nhà thơ phái Barbarian, mà những tác phẩm thường xuyên xuất hiện trên Tạp chí brulion ra mỗi ba tháng, đặt tòa soạn tại Kraków. Tập thơ đầu tìên của cô xuất bản ở Nxb. Wydawnictwo Literackie, Kraków năm 1990, có nhan đề là Swiatlo przestrzeni [Ánh sáng của Không gian] được chào đón nồng nhiệt, với nhiều bài điểm sách hết lời ca ngợi và nhận đuợc Giải thưởng uy tín Kazimiera Illakowiczówna dành cho tập thơ đầu tay của năm ấy. Một số bài trong tập này cũng đồng thời xuất hiện trong tập “tuyên ngôn” Przyszli barbarzyncy. Tập thơ tuyển thứ hai của cô, Cudzoziemszczyzna [Xa lạ] ra đời năm 1996, Nxb. “a5” (Ryszard Krynicki là biên tập của Nxb. này). Thơ cô được dịch tiếng Anh, Thụy-điển và Đức, và xuất hiện trên nhiều tuyển tập xuất bản ở các nước Anh, Mỹ, Đức...
 
Thơ Marzena Broda thường tập trung về những hỗn loạn cô nhìn ra chung quanh mình, diễn bày với một giá trị tinh thần vượt mọi thông lệ. Nhà nghiên cứu và là tác giả nhiều tác phẩm văn học Ba-lan Donald Pirie nói về Marzena Broda: “... Với Broda thế giới thiên nhiên là một nơi có nguồn sáng kỳ diệu và không tiên đoán được, nhưng đó là một nguồn sáng lúc nào cũng ở ngoài tầm của người. Sự trông cậy duy nhất cô có thể có ấy là liệt kê những hiện tượng của đất trời, hi vọng có thể lấy được một ý niệm mơ hồ về sự sắp đặt lớn hơn của nó.” (Young Poets of a New Poland, Forest Books, UNESCO Publishing, 1993).
 
Từ năm 1991 Marzena Broda sống ở Hoa kỳ, tham gia các hội thảo, các hoạt động giới thiệu văn học và thơ ca Ba-lan ở Bắc Mỹ, và vẫn tiếp tục cho xuất bản sách trên đất nước mình. Gần đây nhất, có thể kể Nie dotykac Normana Hammura (Warsaw - 2004), và Luka (Poznan - 2005)... Luka là một chuyện tình lãng mạn đầy ẩn dụ, đi sâu vào sự bí ẩn của nỗi cô đơn con người, một thứ ngợi ca những xúc cảm làm thay đổi cuộc sống, trong đó tác giả thám hiểm vào những vùng đất ngu muội nhất của con người mà chúng ta luôn tìm cách không biết đến. Trong một e-mail gửi cho chúng tôi [kèm theo Word-file một tập thơ gồm 50 bài nguyên tác tiếng Ba-lan, có nhan đề là Migot Natury] Broda không quên nhắc đến tên tuổi những tác giả mà cô “coi là quan trọng với mình”: Joseph Brodsky, Marina Tsvetayeva, Anna Akhmatova, Robert Frost, Elisabeth Bishop, Rainer Maria Rilke... Không chỉ là nhà thơ, nhà văn, Broda còn là một kịch tác gia, đồng sáng lập Sân khấu Skaza. Ngoài các vở The FlawTerapia (2005) cho TV, cô hiện đang hoàn thành một vở kịch có tên là Ba Chị em – một biến khúc dựa trên vở kịch nổi tiếng của Anton Chekhov.
 
____________
 
 

Saint-Petersbourg

 
Saint-Petersbourg quay lưng với thế giới
Nơi bầu trời nhìn có vẻ rộng bao la
Những con đường tràn ngập ánh sáng lỏng, đêm địa cực
Mặt trời kết nhũ vàng lên những hàng cột trụ,
toả sáng trên những hoa văn trang trí,
Trên những ngôi nhà bến cảng đứng nghiêm mình
Vì sợ phải xê dịch và phải thở sâu hơn.
Vẫn sự mất ngủ ấy, mùi hương của dòng Néva bất tận
Và ngọn gió còn nhớ hạm đội của Nga hoàng ngoài khơi
Lạnh hơn cả tuyết. Băng giá trên đôi môi,
Cái lưỡi chia phân hơn là kết hợp
Ngay cả khi người ta thì thầm. Không một tiếng động nào,
Tuyết sau những cửa kính, bóng tối, những xứ sở phủ kín
Những hình thể lờ mờ, không có đường nào dẫn
Vào thành phố, trăng dát bạc, sao băng
Và cả những lời chúc tụng kéo theo. Chúng ta mỗi bên xa nhau
Nhưng cho dù không muốn một cái bóng in trên tường
Cũng bắt chước cử chỉ bóng gió của bàn tay anh.
 
1989
 
 

Phiên bản nào của sự thật sẽ tồn tại?

 
Đến ngày nào hay đêm nào
chúng ta sẽ đối diện với người chết
và luôn vẫn là dấu vết bất định ấy
 
Có sẽ cần thiết phải vội vàng băng qua
phía bên kia mà không nghỉ thở bằng một giấc ngủ
Những bầy chim có sẽ bay trên đầu chúng ta
lững lờ giương đôi cánh đánh động bầu khí
Chúng ta có sẽ đến được những miền xa
và từ đó vươn tới tương lai
Chân lý nào sẽ tồn tại trên những Đồng bằng Địa đàng
Thời gian có sẽ hiện hữu cho dù không có chúng ta
Ta sẽ để lại bằng chứng cuộc sống của mình theo kích thước nào
cho chính chúng ta cho Trái đất cho cây tình yêu rũ bóng
Ngày nay có ai sẽ có thể hứa hẹn
một nơi chốn tương tự trong Cõi sống xa lạ
Bốn mùa đi qua màu xanh thép của ao hồ và rừng cây
có sẽ trôi theo chúng ta chăng
Mọi ý tưởng thật sự dẫn dắt về đâu
chuyển động của một bàn tay thả xuống trên một khuôn mặt giận dữ
hay buồn phiền
âm thanh và im lặng Ánh sáng của bình minh ló dạng
Hành tinh ôm ấp Nơi trú ẩn ban cho
 
 
 

* * *

 
Xin Chúa hãy khép mắt con, hãy làm lặng tiếng nói của con
và mở trói cho hai bàn tay con để con có thể với tận trời
chỉ đến lúc ấy con mới tìm ra một lối đi xuyên qua cõi bao la
chia cách chúng ta.
 
Con cảm nhận mặt trời đang chìm, màu rực rỡ đang lặn
sau những vùng đất hoang. Con sẽ ra sao đây?
Con sẽ bước vào đêm xa lạ và trên quê hương của bóng tối
con sẽ không sao nhận ra con đường dẫn đến người.
 
Xin hãy khép mắt con, hãy làm lặng tiếng con
Nếu không con sẽ ngã quị vì kiệt sức
vì chuyến bay đường xa về cõi trời, và rồi không bao giờ,
cho dù Chúa có gọi, chúng ta sẽ không gặp nhau
trong cõi trời đất vẫn cứ chia cách con người với các Thần linh.
 
 
------------------------
“Saint-Petersbourg” dịch từ bản tiếng Pháp “Saint-Petersbourg” của Claude-Henry du Bord và Christophe Jezewski trong Panorama de la littérature polonaise du XXè siècle do Karl Dedecius tuyển chọn (Paris: Les Editions Noir sur Blanc, 2000) [2 tập, 1856 trang]. “Phiên bản nào của sự thật sẽ tồn tại? “ và “***” dịch từ bản tiếng Anh “What Version of Truth Will Survive?” và “***” của Donald Pirie trong Young Poets of A New Poland - An Anthology (Forest Book, UNESCO Publishing, 1993).
 
 
Đã đăng:
Thơ Marzena Broda thường tập trung về những hỗn loạn cô nhìn ra chung quanh mình, diễn bày với một giá trị tinh thần vượt mọi thông lệ... Ấy là một đêm đông ánh đèn xanh trong vắt. / Đường phố trải rộng ra chân trời trong mắt người... | Biển xô những cái xương nhẵn kia vào bờ / và như những mảnh cây vụn xương cắm rễ trên bãi cát nhầy... | Trong nhà có những vật thiêng: tấm ảnh cắt ghép / bằng một dải dây đen buồn thảm, một ngọn nến... [Bản dịch và lời giới thiệu của Hoàng Ngọc Biên]
 
 

Các hoạ phẩm sử dụng trên trang này được sự cho phép của các hoạ sĩ đã tham gia trên trang Tiền Vệ

Bản quyền Tiền Vệ © 2002 - 2018