thơ | truyện / tuỳ bút | phỏng vấn | tiểu thuyết | tiểu luận / nhận định | thư toà soạn | tư tưởng | kịch bản văn học | ý kiến độc giả | sổ tay | thảo luận | ký sự / tường thuật | tư liệu / biên khảo | thông báo |
văn học
Nên hay không nên xuất bản sách trong nước?

 

Từ mấy tháng nay, trên báo chí cũng như trên một số diễn đàn mạng, có một cuộc thảo luận khá sôi nổi về đề tài: giới cầm bút ở hải ngoại nên hay không nên xuất bản sách ở trong nước?

Nhiều người nói: Nên. Nhiều người khác nói: Không.

Quan điểm của tôi: Nên.

Có mấy lý do. Tất cả đều thật đơn giản.

Thứ nhất, ai cũng biết, viết là để cho người khác đọc. Umberto Eco, trong cuốn On Literature (A Harvest Book, Orlando, 2002, tr. 334), nói thẳng thừng: “Người nào nói hắn viết cho chính hắn là đang nói dối, nói dối một cách không cần thiết.” Mà thật, không nhắm đến người khác, không ai viết làm gì. Hay nếu viết, cũng không gửi đăng đâu đó làm gì. Đăng, cho dù đăng trên báo, trên mạng, thậm chí dưới hình thức góp ý (trong các blog) hay tán gẫu, thậm chí, tán nhảm (trong Facebook hay Twitter, v.v...) đều xuất phát từ ý muốn chia sẻ với người đọc.

Thứ hai, đã nhắm đến người đọc thì ai cũng muốn có càng nhiều người đọc chừng nào càng tốt chừng ấy. Ngay những nhà chuyên môn, chỉ viết về chuyên môn và xuất bản trên các tạp chí chuyên môn, cũng mong ước được thật nhiều các nhà chuyên môn khác đọc. Văn chương đặc tuyển cũng nuôi giấc mơ được “đại chúng hoá” trong thế giới đặc tuyển của mình. Nhưng nói đến đám đông là nói đến ưu thế của quốc nội: trên 80 triệu người dân trong nước là một con số áp đảo so với hơn ba triệu người thưa thớt và rải rác ở hải ngoại. Đã đành không phải ai trong số trên 80 triệu người ấy cũng đều đọc sách, nhất là sách văn học, nhưng trừ tới trừ lui gì đi nữa thì nó vẫn nhiều hơn hẳn ở hải ngoại. Đó là một sự thật.

Không những đông, độc giả trong nước còn là những độc giả khá lý tưởng. Lý tưởng ở ít nhất ba điểm chính: một, họ có nhiều thời gian, có lẽ nhiều hơn hẳn phần lớn những người sống ở hải ngoại; hai là họ có động cơ cụ thể (với những người làm các nghề liên quan đến văn học, từ làm báo đến dạy học, hoặc đang ôm ấp những giấc mộng văn chương, từ làm thơ đến viết văn); và cuối cùng, họ thực sự có nhu cầu: được nuôi dưỡng quá lâu trong nền văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa cằn cỗi, họ cần được cung cấp những món ăn khác, cần được hít thở một thứ không khí khác, cần được nhìn thấy những chân trời khác. Thành thực mà nói, họ cần hơn các độc giả ở hải ngoại nhiều.

Bởi vậy, nếu một người cầm bút nào đó nói là họ mong thấy tác phẩm của mình được xuất bản trong nước thì nên xem đó là chuyện bình thường. Bình thường và chính đáng.

Tuy nhiên, ở đây, có một vấn đề khác: Để đến được với độc giả trong nước, mọi người phải vượt qua một cửa ải: kiểm duyệt. Trong chúng ta hẳn ai cũng biết hệ thống kiểm duyệt ở Việt Nam chặt chẽ và hiệu quả đến chừng nào. Kiểm duyệt ngay từ cơ sở: các toà báo và các nhà xuất bản. Kiểm duyệt qua nhiều cấp, từ địa phương đến trung ương; và nhiều chặng, từ trước khi in đến sau khi phát hành.

Cũng cần lưu ý là ở miền Nam trước đây cũng có kiểm duyệt. Thậm chí, kiểm duyệt một cách thô bạo. Trên các trang sách hay báo ở miền Nam trước đây, người ta thường xuyên bắt gặp những khoảng trắng với hàng chữ “kiểm duyệt đục bỏ” lem luốc. Trông rất phản thẩm mỹ. Và cũng phản tuyên truyền. Nhưng sự thô bạo ấy, dù sao, cũng có chừng mực. Nhân viên kiểm duyệt chỉ cắt bỏ chứ không sửa đổi.

Kiểm duyệt bây giờ thì khác. Nó diễn ra một cách âm thầm nên nó có vẻ rất sạch sẽ. Trên trang sách hay trang báo, người ta không thể tìm ra dấu vết của kiểm duyệt. Nhưng như vậy, tác giả sẽ gánh chịu hết mọi hậu quả. Việc cắt bỏ hay sửa đổi, nếu làm lệch lạc hẳn giọng điệu cũng như tư tưởng của tác giả thì tác giả cũng đành phải chịu. Để chấp nhận cách thức kiểm duyệt âm thầm, ở ngoài tầm mắt của độc giả như thế, giới cầm bút phải chấp nhận một thái độ: thoả hiệp.

Có hai mức thoả hiệp:

Thứ nhất, thoả hiệp với từng sự cắt bỏ hay sửa đổi cụ thể. Ví dụ, trong một tập thơ gồm 30 bài, người ta cắt bỏ mười bài. Đồng ý hay không đồng ý? Trong một bài thơ gồm 30 câu, người ta cắt bỏ năm bảy câu. Đồng ý hay không đồng ý? Trong một cuốn sách gồm 300 trang, người ta cắt bỏ vài chục trang hay ít hơn, vài ba trang. Đồng ý hay không đồng ý?

Không có câu trả lời chung cho mọi câu hỏi vừa nêu. Bởi, trong văn chương, số lượng chữ, câu hay trang không phải là vấn đề. Vấn đề là ở tầm quan trọng của chữ, câu hay trang ấy. Trong nhiều trường hợp, việc cắt bỏ vài đoạn, vài trang, hay, thậm chí, vài chục trang, cũng không làm thay đổi gì nhiều. Nhưng cũng có những trường hợp khác, chỉ cần cắt bỏ hay thay đổi một câu hay thậm chí một vài chữ, tư tưởng của tác giả có thể bị xô lệch, thậm chí, trái ngược hẳn. Bởi vậy, không có gì đáng ngạc nhiên khi, cùng bị kiểm duyệt cắt bỏ mà người này thì hầm hầm, người kia thì cứ cười hơ hớ.

Thứ hai, thoả hiệp với hệ thống kiểm duyệt nói chung. Một số người hoàn toàn chống lại kiểm duyệt, bất kể việc cắt bỏ hay sửa đổi nhiều hay ít. Một số người khác, đông hơn, chấp nhận thoả hiệp với kiểm duyệt. Có khi thoả hiệp vì bắt buộc: người ta không có chọn lựa nào khác. Đó là trường hợp của hầu như tất cả các cây bút ở trong nước. Người ta phải thoả hiệp vì sự sống còn của mình và gia đình mình, những người phải sống dựa vào nguồn nhuận bút và tác quyền. Nhưng cũng có khi người ta thoả hiệp vì tự nguyện: Đó là trường hợp của các cây bút đang sống ở hải ngoại.

Chính những sự thoả hiệp tự nguyện ấy làm dấy lên câu hỏi về động cơ. Dĩ nhiên không phải là động cơ kinh tế: thị trường sách vở ở Việt Nam quá nhỏ, chắc chắn không nuôi sống được ai cả. Chỉ còn một động cơ khác: danh vọng. Thì cũng là điều bình thường. Thế giới của văn học là thế giới của danh vọng. Ai cũng biết điều đó. Chính quyền lại thừa biết điều đó. Sự say mê danh vọng, do đó, có khi bị biến thành một miếng mồi về chính trị. Trong nhiều trường hợp, những người cầm bút hiếu danh rất dễ bị sử dụng như một công cụ để tuyên truyền.

Tuy nhiên, tôi không muốn đi sâu vào khía cạnh ấy: Nó đã và đang được thảo luận khá nhiều ở các diễn đàn khác. Tôi chỉ muốn chuyển sang vấn đề: Liệu, để đến với độc giả trong nước, chúng ta — giới cầm bút ở hải ngoại — có cần thiết phải thoả hiệp với bạo quyền và chịu đựng những sự cắt bỏ hay sửa đổi nhiều lúc làm thay đổi hẳn phong cách hay tư tưởng của mình hay không?

Theo tôi, là không.

Vì nhiều lý do. Trước hết, vì sự tự trọng. Sau nữa, vì không cần thiết.

Người ta có thể đến với độc giả trong nước bằng nhiều cách khác nhau, không nhất thiết phải chui qua cái rọ kiểm duyệt. Ở trong nước, nhà thơ Nguyễn Quốc Chánh, nhóm Mở Miệng và một số người khác chọn cách tự xuất bản. Họ cũng gây được những tiếng vang rất đáng kể. Với các cây bút ở hải ngoại, nhiều tác phẩm tuy bị cấm nhưng vẫn được lưu hành rộng rãi dưới hình thức photocopy. Trong bài “Nhà văn hải ngoại tại Sài Gòn” đăng trên trang Việt ngữ của đài BBC ngày 7 tháng 10, 2004, đặc phái viên Chính Vĩ viết:

“Rất nhiều tiểu luận, bản dịch xuất hiện trên Thơ, Hợp Lưu, Việt... [đặc biệt bài viết, sách của Nguyễn Hưng Quốc] đã được photocopy nhiều lần, và một ít trong số đó đã trở thành tài liệu giảng dạy trong các trường đại học.”

Người ta càng không cần phải chui vào rọ kiểm duyệt vì đã có internet.

Hiện nay ở Việt Nam có trên 20 triệu người thường xuyên sử dụng internet. Dĩ nhiên không phải ai trong số đó cũng đều thích đọc văn học. Nhưng rõ ràng là nếu có ai muốn đọc văn học thì họ có thể đọc dễ dàng mọi tác phẩm được phổ biến trên internet. Tổng cộng số người đọc văn học trên internet chắc chắn là nhiều hơn hẳn số lượng độc giả đọc sách báo in theo kiểu truyền thống. Nhiều hơn gấp chục, thậm chí, gấp trăm lần.

Theo tôi, trong tình hình hiện nay, internet là con đường giao lưu hữu hiệu nhất giữa trong và ngoài nước. Không những hữu hiệu, với giới cầm bút ngoài nước, trong cuộc giao lưu ấy, internet còn có khía cạnh tích cực khác: ở đó, người ta không cần phải thoả hiệp. Mà, trong lãnh vực sáng tạo, không thoả hiệp, theo tôi, là điều kiện quan trọng nhất để tài năng được phát huy đến tận cùng.

Tuy nhiên, xin lưu ý, chúng ta, ở hải ngoại, đang sống trong những xã hội tự do. Chúng ta được tự do. Và chúng ta cần tôn trọng quyền tự do của người khác.

Kể cả quyền tự do nói dối và nịnh.

 

 

---------------

Bài liên hệ:

... Liệu tôi có nên hy sinh một điều như thế để cho cuốn sách của tôi được xuất bản ở Việt Nam hay bất kỳ nơi nào khác trên thế giới? Không đời nào. Vì hy sinh điều ấy thì, trước hết, tác phẩm ấy không còn là chính nó và, trầm trọng hơn nữa, tôi cảm thấy hy sinh điều ấy là hy sinh chính cái phẩm cách của tôi như một người cầm bút với quyền tự do tư tưởng và tự do diễn đạt. Đúng ra, tôi nghĩ rằng quyền tự do tư tưởng và tự do diễn đạt còn quan trọng hơn cả cái chức nghiệp của một người cầm bút. Đó là những quyền căn bản của mọi con người trên mặt đất. Ngày nào tôi đánh mất quyền tự do tư tưởng và tự do diễn đạt thì ngày đó tôi không thể sống đúng nghĩa như một con người... (...)

 

 

----------------------------------------------------------

Đối thoại về vấn đề kiểm duyệt và hoà giải:

26.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Thơ đến từ đâu đã “hoà giải” được gì? Khoan nói ở đâu cho xa, trước khi cuốn Thơ đến từ đâu được in ở Hà Nội, các nhà thơ cùng có mặt trong cuốn này hầu như không có sự xung đột gì với nhau, nhưng ngay sau khi cuốn sách xuất hiện thì họ bắt đầu xung đột với nhau. Đây là một sự xung đột về quan điểm chính trị, không thể “hoà giải” được, cho tới chừng nào chế độ kiểm duyệt của một Nhà nước độc tài không còn nữa... Theo tôi, sự xung đột này đáng có và không nên tránh né. Thành thực xung đột nhau giữa các quan điểm đối nghịch thì tốt hơn là giả vờ “hoà giải”, vì có xung đột thì mới thấy thêm nhiều sự thực... (...)
 
23.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Thiển nghĩ của Sương hôm nay là bài đối thoại hôm qua của bác Nguyễn Viện rất chí lí. Cám ơn bác Nguyễn Viện. Vâng, hoà giải kiểu Thơ đến từ đâu, chỉ là ngụy trá. Hoà giải như vậy chỉ có thể đồng nghĩa với cưỡng bức, cắt thiến, hoạn hoá thơ ca và thi sĩ thành những con rối chính trị... (...)
 
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Thơ đến từ đâu, tập sách phỏng vấn/đối thoại của Nguyễn Đức Tùng cùng hơn hai mươi nhà thơ trong nước và hải ngoại, ngay từ khi ra đời dưới dạng sách (NXB Lao động, 2009) đã làm dấy lên một cuộc tranh luận lớn xung quanh vấn đề kiểm duyệt và biên tập. Thử bỏ ra một bên những vấn đề chắc chắn là quan yếu ấy mà xét cuốn sách ở phương diện thể loại của nó và nhìn nhận vị trí tập sách ở phương diện lịch sử, có thể rút ra một số nhận xét hữu ích... (...)
 
22.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Lẽ ra tôi không cần thiết phải nói thêm những điều này khi đã có một phát biểu chính thức trên Talawas về sự có mặt của mình trong cuốn THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU. Nhưng chung quanh việc tập sách này ra đời, càng ngày càng có những điều đi xa hơn bản thân cuốn sách và ý muốn của những người có mặt trong cuốn sách đó. Vì thế, tôi lại cảm thấy cần thiết phải nói một vài suy nghĩ của mình... (...)
 
21.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Trong trường hợp của Phan Xuân Sinh, ta có thể thấy rằng nhà thơ đã lầm tưởng “hoà giải” là cái gì nhẹ nhàng, tình cảm, để rồi khi phát hiện ra rằng dù mình có tự nhún nhường, tránh né chính trị, thì vẫn bị nhà cầm quyền cố tình làm nhục. Từ cái vết thương đó, nhà thơ mới thấy rõ cái bản chất của sự “hoà giải”, và thẳng thắn thuật lại trường hợp của mình để các nhà thơ-văn khác ở hải ngoại rút kinh nghiệm... (...)
 
18.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Từ chuyện Bát Nhã tháng Chạp 2009 đến vụ Đồng Chiêm tháng Giêng 2010 còn sờ sờ hình ảnh đàn áp trên mạng mà nhà cầm quyền lại ngang nhiên chối bay chối biến rằng thì là không hề có chuyện đàn áp của nhà nước VN! Chối bay chối biến trước mặt thế giới là một bằng chứng cho thấy họ xem thường người khác đến mức nói như thể ở chỗ không người, vậy thì văn nghệ sĩ “trói gà không chặt” có lẽ sẽ đủ sức làm họ thay đổi mà nghe lời chăng?... (...)
 
16.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Trước kia, Trần Nghi Hoàng lớn tiếng chống “hoà giải”. Bây giờ Trần Nghi Hoàng thình lình lẳng lặng “hoà giải”. Suốt hơn một tháng qua, kể từ khi cuốn Thơ đến từ đâu được xuất bản, Trần Nghi Hoàng có nằm vắt tay lên trán mỗi đêm mà “không thấy hổ thẹn với chính mình”? Hay ông đã thình lình “giác ngộ” và hoàn toàn “đồng ý, đồng tình chảy chung với “cái mương” văn học của đảng và Nhà Nước” (chữ của chính Trần Nghi Hoàng), một thái độ mà chính ông đã từng phê phán và ghê tởm?... (...)
 
15.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Tôi khóc vì ông Tùng đã đăng ký tham dự hội nghị đó, theo bản tin chính thức của Hội Nhà văn “Khách quốc tế đến Hội nghị Quốc tế Giới thiệu Văn học Việt Nam” (http://vanvn.net/News.Asp?cat=39&scat=&id=2188), nhưng không hiểu sao lại không về Việt Nam, để nhiều người chúng tôi đinh ninh rằng ông và vài vị đang sống “Độc lập - Tự do - Hạnh phúc”[*] ở ngoại quốc sẽ về nước với nguyện vọng hoà giải và tham vọng được in ấn bình thường ở trong nước những tác phẩm... như của chúng tôi... (...)
 
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Tôi tin rằng mặc dù còn nhiều khiếm khuyết như đã được chỉ ra, việc xuất bản Thơ đến từ đâu là một sự kiện tích cực, ít nhất là đối với độc giả trong nước và những người không thể truy cập vào các trang mạng. Tôi hy vọng lần tái bản tới sẽ bổ sung các khuyết điểm. Một lần nữa tôi gửi lời cám ơn đến những người đã viết bài bình luận, đã phản hồi, góp ý, trên các diễn đàn khác nhau, đến các tờ báo và website, blog đã đưa tin, đến những người tổ chức Hội thảo. Tôi nhận thấy các ý kiến quan trọng nhất của nhiều vị đã được trình bày trong tinh thần tương kính và tôn trọng sự thật, dù tôi có hoàn toàn đồng ý với họ hay không. Về căn bản, chúng rất có ích. Đối với những người đã buông lời nặng nề, nóng nẩy, kết luận vội vàng, hạ thấp lòng tự trọng, cái giá mà họ phải trả đã rõ ràng, vì vậy tôi không có ý kiến gì thêm nữa... (...)
 
14.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Chúng tôi đưa ra thông báo này để nhấn mạnh rằng trong mọi cuộc tranh luận, chúng tôi chỉ đăng tải những bài viết có nêu rõ những bằng chứng làm nên cơ sở lập luận và phê phán của người viết. Những bằng chứng ấy phải được công bố qua những cách cụ thể như sau... (...)
 
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Thiển nghĩ của Sương là “đồng chí” Tố Hữu đã đoán trúng phóc chăm phần chăm (“đồng ch픓đồng ý”, “đồng tình” với... độc tài, theo diễn giải của tác giả “cháu ngoan” Đặng Tiến)! Sương nghĩ ông Tố Hữu có lí, bởi vì: Tan xương chảy tủy rơi đầu thì mít ta đã... ê chề! Cõi đời cao rộng thì mít ta cũng đang... ê hề!... (...)
 
13.01.2010
Tôi khóc  -  Bi
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Tôi khóc và nghiêng mình xin vĩnh biệt những nhà thơ, những trí thức uyên bác và kiêu hãnh đã chìa bộ phận sinh sản của mình ra để xin được thiến, để rồi cảm động khóc lên sung sướng vì được thiến... Tôi khóc nữa khóc mãi... Và rồi tôi nôn thốc nôn tháo... (...)
 
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Một trang trí thức học cao hiểu rộng (?) như trường hợp Đặng Tiến vậy mà rốt ráo lại hoá ra y chang là một tay Vi-xi nằm vùng không hơn không kém... (...)
 
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Lâu nay tôi cứ nghĩ câu vè dân gian “Nhất sĩ, nhì nông / Hết gạo chạy rông / Nhất nông, nhì sĩ” thể hiện tính “phản trí thức” của người Việt Nam. Tuy nhiên đọc bài “Đặng Tiến và nỗi băn khoăn: làm sao cho khỏi bị đào thải” của Vương Thế Lan tôi có suy nghĩ khác... (...)
 
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Một thương nữ nhà văn Trần Thị Trường mau nước mắt cải lương. / Hai thương nữ nhà thơ Nguyễn Thị Hoàng Bắc cắt bớt không cắt bỏ. / Ba thương cái mõ Đặng Tiến Paris-Hanoi cả tiếng lại dài hơi gõ dai hót xịn... (...)
 
12.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Hoà giải đích thực và cần thiết hiện nay là hoà giải giữa nhà nước và nhân dân, giữa quyền lực và tội ác lịch sử, giữa độc tài và dân chủ, giữa áp chế và tự do. Đây là loại hoà giải đòi hỏi nhà văn tư thế đối diện với nhà cầm quyền. Nó rất khác loại hoà giải đàn đúm, vuốt ve, và “sống chung với lũ”... (...)
 
12.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Từ năm 1978 tới năm 1979, trong khi Jean-Paul Sartre cùng hàng ngũ trí thức hàng đầu của nước Pháp, kể cả những người mang thẻ đảng Cộng Sản Pháp, đang ráo riết vận động đóng góp cho chiến dịch “Un bateau pour le Vietnam” (Một con tàu cho Việt Nam), một chiến dịch làm chấn động lương tâm nước Pháp, để vớt những người Việt Nam lênh đênh khốn cùng trên biển, thì ông Đặng Tiến như một kẻ điếc, ung dung mua vé tàu bay về Việt Nam để nghỉ hè 2 tháng, lương tâm yên ổn. Rồi khi trở về Paris, ông Đặng Tiến lại ra sức dùng những mỹ từ để bao biện, che đậy cho cái thực trạng tàn ác và đau khổ cùng cực của chế độ bao cấp ở Việt Nam, cái chế độ đã khiến cho hàng triệu người Việt Nam phải liều chết, bỏ nước ra đi... (...)
 
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Cô giáo, nhà văn, nhà thơ Hoàng Bắc sáng chế tân ngữ “cắt bớt” để thay thế cho cựu ngữ “cắt bỏ”. Ối a, bớt hay bỏ, dù không có hân hạnh được tham gia phỏng vấn và trả lời như 25 nhà thơ “tiêu biểu” trong ngoài, kẻ hèn này cũng đã điếng cả hồn vía, sởn hết tóc gáy... (...)
 
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Ông Chánh Tổng Đặng chỉ làm “Chánh Tổng” ở đẩu ở đâu, chứ về Hà Nội thì ông đổi nghề. Mà nghề nào có sang trọng danh giá gì cho cam! Xách cái mõ đi đầu làng, cuối xóm... cốc... cốc... Thế mà cũng sợ bị... “ đào thải”!!! (...)
 
11.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Còn điều gì lãng mạn cho thơ, ngoài sự thật bị chối bỏ, ngoài những lời ca tụng? Về chia lũ cùng bạn bè? Hay mong đem tấm giẻ rách che lên con lũ dữ? Đau đớn thưa cùng chị, lũ là kẻ cướp, lũ là kẻ huỷ diệt, lũ là kẻ thù của lương dân. Tìm cách chống lại lũ hay ở chung với lũ cho vui hết biết? Hay nhởn nhơ thổi thêm cho lũ chút gió trên quê hương, để nó tiếp tục nhấn chìm khát vọng tự do của thế hệ đàn em?... (...)
 
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Trong bài “Gió thoảng trên quê hương tôi” của nữ sĩ Nguyễn Thị Hoàng Bắc, cái câu choáng nhất là câu: “Cứt đái, phân, lồn cặc, liếm giày, fuck, và fuck rồi đạp khỏi giường...v.v” (in chữ nghiêng!). Vừa liếc ngang bài viết thì cái câu này nhảy dựng lên một cú đầy ấn tượng! Nhưng nữ sĩ viết ra câu này để làm gì? Thì rõ ràng là để ném ngược vô mồm những kẻ phát ngôn chứ làm gì nữa! Nhưng mà... ai phát ngôn?... (...)
 
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Ha ha, cháy nhà lòi mặt sĩ phu! Cảm ơn, cảm ơn vô vàn bác Vương Thế Lan đã thực hiện một bức chân dung lập thể trung thực về tác giả Đặng Tiến. Bây giờ thì đã rõ trắng rệt đen rồi... (...)
 
10.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] THƠ ĐẾN TỪ ĐÂU sau khi ra đời đã gây ra một bối cảnh khá sôi nổi từ ý kiến, bình luận, tranh cãi từ các bạn văn và độc giả tiến đến mạ lỵ, tố cáo, chụp mũ với những từ ngữ khá mạnh mẽ lẫn thô bỉ, tục tằn, vượt qua nhiều lằn ranh tưởng tựơng của những người trước đó vẫn lạc quan tếu (tôi trong số những người này!) tin rằng thì là sự ồn ào trên tạp chí điện tử talawas có thể là một cách giúp PR tập sách tận tình... (...)
 
08.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Cái đọng lại lớn nhất trong tâm trí Đặng Thân sau khi đọc Thơ đến từ đâu không phải là tính thơ, không phải là tính văn chương. Đặng Thân dùng gần 5 ngàn chữ để quảng cáo cho một cuốn sách mà điểm đáng tiền nhất của nó là “tính giai thoại”... (...)
 
06.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Chắc rằng bác/chú cũng sẽ đồng ý với tôi là: khi mà hai người đối thoại “không cùng ngôn ngữ”, “không cùng tiếng nói” thì chắc chắn là phải dùng đến phiên dịch/thông ngôn. Không còn cách nào khác bác/chú ạ. Tôi đành phải chờ một người phiên dịch/thông ngôn, biết làm sao bây giờ... (...)
 
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Nằm trên talawas cho cả vạn người đọc thì cũng bình thường thôi, mà vác về Hà Nội, đút đầu vô tròng kiểm duyệt cho bị cắt tai gọt mũi xong thì thình lình lại biến thành một tác phẩm có “tình yêu nước Việt, hoà giải và khoan dung”? Mà ai hoà giải với ai, ai khoan dung với cái gì, thì mới được cho là “mong muốn có đổi mới thực sự trong văn học”? Chịu đút đầu vô tròng kiểm duyệt thì “hy sinh” cho cái gì? Bị cắt tai gọt mũi thì mới có “tình thơ, tình người” hay sao?... (...)
 
05.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Cái đọng lại lớn nhất trong tâm trí tôi sau khi đọc Thơ đến từ đâu chính là tính giai thoại. [...] Tôi thấy những tác gia được nhớ tới thường đi kèm với những giai thoại khó quên về cuộc đời của họ, chứ không phải chỉ vì thơ. Ấy mà rồi qua bao năm tháng hầu như nhiều người hiếm khi nhớ được bài thơ hay đoạn văn của tác gia nổi tiếng nào, cái ăn sâu mãi vào tâm trí có chăng chỉ còn là những GIAI THOẠI về họ. [...] Với các giai thoại, các nhà thơ nhà văn đã trở nên “đáng yêu” và “dễ thương” hơn rất nhiều và càng làm cho họ được nhớ mãi... (...)
 
04.01.2010
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Bất cứ một chính quyền nào, bất cứ một xã hội nào — bất cứ một viễn cảnh của một xã hội tương lai nào — mà có sự tôn trọng đối với các nhà văn thì cũng đều phải cho họ được tự do tối đa để họ viết theo những cách khác nhau của riêng họ, theo những sự chọn lựa của riêng họ về hình thức và ngôn ngữ, và theo cái sự thật mà riêng họ phát hiện... (...)
 
29.12.2009
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Tôi không ảo tưởng về kiểm duyệt của một chế độ toàn trị bất kì, nhưng cộng đồng chữ nghĩa Việt Nam hôm nay đang sống với vài huyền thoại rất vớ vẩn. Huyền thoại về hiện tượng inP là một. Vậy làm sao có thể nhận mặt ai là người kí sinh huyền thoại? Chỉ có kẻ trong cuộc mới có thể trả lời được câu hỏi này. Nếu họ không trả lời được — do tự huyễn hay ngoan cố hoặc ngu muội — thì người đọc có thể nhận ra bằng đọc lại căn cước họ hoặc nhìn vào tài năng hiện tại qua chính sáng tác của họ. Bởi đã từng xảy ra hiện tượng người viết ăn theo cái bóng của mình, tệ hơn nữa, ăn theo chính cái bóng của huyền thoại do mình tạo ra... (...)
 
27.12.2009
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Không bên lề / không trung tâm / tôi trú trên đường biên // Không ngoài luồng / không chánh lưu / sống như thể không đường biên // Cũng chẳng có gì trầm trọng cả / mỗi các ông cứ dựng chòi / mỗi các ông cứ có mặt như một biên giới... (...)
 
26.12.2009
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Trong thời đại này, hình như một ý thức văn hoá cũng đồng thời là một ý thức về chính trị. Những ám ảnh về kiểm duyệt ở xã hội Việt Nam hiện tại một phần có thể do chính bản thân người viết, với nỗi sợ hãi lẫn hèn hạ tự thân... (...)
 
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Một khi quyền lực và quyền lợi thống nhất, như ở Việt Nam, thì quyền con người trở nên bấn loạn. Trong sự bấn loạn của quyền con người, tôi chỉ có một cách vớt vát là thể hiện tối đa quyền từ chối... (...)
 
19.12.2009
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... đêm trước anh ngủ mơ / thấy những con chữ mình mẩy thương tích / bò chậm chạp lên người / chui vào thất khiếu vùng vẫy rên la / réo tên anh đòi mạng / anh thức giấc / sợ hãi kinh hoàng... (...)
 
15.12.2009
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Nadine Gordimer: “Tất cả những gì nhà văn có thể làm, như một nhà văn, là tiếp tục viết ra cái sự thật như chính anh ta nhìn thấy. Đó là cái mà tôi gọi là “quan điểm riêng” về những sự kiện, cho dù là những sự kiện lớn của đại chúng như những cuộc chiến tranh và những cuộc cách mạng, hay là những sự kiện cá nhân và thân mật của đời sống thường nhật.” ... (...)
 
08.12.2009
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Người biên tập thật đúng nghĩa phải là người bảo vệ cho tác phẩm, góp phần làm tác phẩm hoàn hảo hơn, và dũng cảm chống lại sự kiểm duyệt của chính quyền độc tài, chứ không để chính mình biến thành công cụ của hệ thống kiểm duyệt... (...)
 
07.12.2009
[VĂN HỌC & CHÍNH TRỊ] ... Thơ tôi đến từ đâu thì tôi đã nói sơ qua trong bài trả lời phỏng vấn của tôi do nhà thơ Nguyễn Đức Tùng thực hiện, đăng trên Talawas bộ cũ ngày 1.8.2006. Thơ hải ngoại đến từ đâu thì xin thưa tôi thực tình không biết vì tôi ít giao thiệp. Còn thơ trong nước? Có thể một phần lớn (xịn, ngầu nhất?) đến từ bàn tiệc rượu (và mâm thịt chó?)... (...)

 


Các hoạ phẩm sử dụng trên trang này được sự cho phép của các hoạ sĩ đã tham gia trên trang Tiền Vệ

Bản quyền Tiền Vệ © 2002 - 2018