tin & thư | chuyên đề | tác phẩm mới | tác phẩm của tháng | đối thoại | tác giả | gửi bài | góp ý |
sinh hoạt
đối thoại
Xin làm ơn đừng phát minh chữ  [đối thoại]

 

Không hiểu sao người Việt ta từ chuyện chính trị xã hội cho đến văn học nghệ thuật, cứ thích gọi những gì chưa rõ ràng, chính xác, thậm chí vô giá trị và có thể gây hại, là “mới”, là “sáng tạo”. Về chuyện chữ nghĩa, dân văn chương thường khoái nói câu “tôi đã tìm ra chữ này” hoặc “chữ ấy là của ông X”. Thế nên dân ta mới khổ như hiện nay.

Xin góp lời cùng các vị đang luận bàn về chữ trên Tiền Vệ:

Chữ Việt với nhiều trường hợp đồng âm dị nghĩa phải dựa vào ngữ cảnh để hiểu, có khi là một ngữ cảnh phải thật đầy đủ cho dù rất dài dòng, chứ không như chữ Hán, nhìn mặt chữ sẽ biết nghĩa chính. Ví dụ:

Chữ Đạo văn (tôi nói “chữ” chứ không nói “từ” là có ý riêng): Không rõ người Việt ta gần đây ai nghĩ ra chữ ấy, rồi thành ra hàng loạt “Đạo thơ”, “Đạo tranh”, “Đạo nhạc”... Người người đua nhau nói, viết “đạo cái này” “đạo cái kia”... tỏ ra rất khoái khẩu, khoái bút.

Nhưng hỡi ơi sao không ai nghĩ kỹ hộ một chút. Rằng, đã dùng Hán tự thì phải dùng cho chuẩn chứ. Đạo Chích là tên một gã trộm nổi tiếng thời Chiến Quốc, tên y được biến thành danh từ chung “đạo chích” chỉ những những kẻ hành nghề đào tường khoét ngạch. Chữ Hán viết “Đạo” này trùng với “đạo tặc” và hoàn toàn khác với “đạo lý”, “đạo” - tôn giáo, và các thứ “đạo” khác nữa. Nếu chỉ lấy chữ “đạo” rồi ghép với “văn”, “thơ”, “tranh”, “nhạc”... thì sẽ có thể hiểu ngược lại về phẩm cách của cái người được phong là “đạo” đó.

Nói: “Tác giả A là một người đạo văn”, có thể hiểu ông A là một nhà văn chuẩn mực đúng đạo nghĩa văn chương, chứ chưa chắc đã chửi A là kẻ ăn cắp văn (vì chữ Việt chỉ có mỗi cách viết ra chữ “đạo”: “đờ-ao-đao-nặng-đạo” thôi). Vậy, định chửi gã A theo nghĩa thông thường hiện nay sao không nói thẳng:”A ăn cắp văn của B”. Muốn nhẹ hơn thì nói:”A đã “lấy” văn của B”, hoặc “A tình cờ nhặt được đoạn văn của B...”. Còn vô số những chữ đồng nghĩa với “ăn cắp” nữa trong menu từ vựng, tha hồ chọn (trộm, thuổng, thó, chõm, cuỗm, chôm, nẫng, cầm nhầm,...)

Nếu cứ cái đà loạn “đạo” như hiện nay, chẳng mấy chốc người ta sẽ thoải mái nói, viết: “đạo ô-tô”, “đạo vợ, chồng”, “đạo quần áo”, rồi đến “đạo tiền” ( ăn cắp tiền), và “tiền đạo” (là tiền ăn cắp được).

Song thoại: Lại Hán tự nữa. Xin đồng ý với một vị cho rằng chữ này chẳng có gì ghê gớm mà phải ầm ỹ. Nhưng nói thêm: Chữ này dùng còn không được chính xác. Nói hai người “song thoại” cũng có thể hiểu hai người nói về hai vấn đề khác nhau không liên quan đến nhau, ông nói gà bà nói vịt, chẳng ai nghe ai. Vì bản thân chữ “thoại” chỉ là “nói”, “lời nói” [Thiều Chửu - Hán Việt Từ điển]. Hoặc cũng có nghĩa là hai người cùng nhau trình bày về một vấn đề gì đó cho người khác nghe. Từ đấy sẽ dễ cho rằng “song thoại” thuộc cái mớ “độc thoại”, “độc tấu”, “song tấu”, “tam tấu”, “tứ tấu”, “hòa tấu”... và “song ca”, “tam ca”... gì đó là “số từ” chuyên dùng cho việc phát ngôn, phát thanh. Và vì thế, rất có thể sẽ có vị reo tướng lên: “Eureka! Chính ta đã phát minh ra chữ: Tam thoại, Tứ thoại, Đồng thoại, Hòa thoại, Quần thoại, Hợp thoại, v.v...” . Như vậy thì thật là “loạn thoại”!

Đối thoại mới thực sự là trò chuyện, tranh luận với nhau, do được xác định bởi chữ “đối”. Nhưng có lẽ vì thấy dùng “đối thoại” thấy cũ nên mới “đạo” chữ “song” và chữ “thoại” của Tầu chắp lại để thành một phát minh. Như thế nghĩa là “phát u”.[*]

Còn về Ăn chữ thì cũng có gì là ghê gớm? Thường dân không chữ nghĩa gì nhiều mà vẫn nói hàng ngày ngoài vỉa hè về cái thói ăn những thức phi thực phẩm: ăn đất, ăn rừng, ăn than, ăn nhà, ăn sắt, ăn xi măng, ăn hài cốt liệt sĩ, ăn ô tô... thậm chí biến từ “ăn dầy” (là “ăn nhiều”) thành ra “ăn giầy, ăn cả tất, ăn cả đất xung quanh...giầy”. Có một tay ma xó chốn công đường bảo bạn: “Chú mày viết đơn kêu khổ có lắm chữ đọc lên nghe cũng mùi đấy, nhưng chẳng ăn thua mẹ gì đâu. Quan không ăn những chữ ấy. Phải chữ khác cơ, chỉ một chữ thôi.” - Khổ chủ hỏi: “Chữ gì thì quan mới ăn?” - Đáp: “Chữ Tiền!” Đấy là chuyện hiện đại, còn cũ hơn, từ thời của các nhà Nho xưa: Thầy đồ được biếu chiếc bánh dẻo có viết chữ “Phúc Lộc Thọ”. Anh học trò thèm, cắn trộm một miếng bánh. Thày tra hỏi: Chữ “Phúc” của ta đâu? Trò thú tội: Thưa, chữ ấy con lỡ ăn mất rồi ạ. Có dị bản: Bánh in chữ “Xuân phân”, gã trò ăn vụng đã chống chế: “...chữ “phân” ấy, chó ăn mất rồi ạ”. Vậy “ăn chữ”, thích thì cứ dùng, có đáng phải lao tâm khổ tứ truy tầm xem ai là người nghĩ ra đầu tiên, hoặc thuộc dân tộc nào? Có thể vị nào đó sẽ lên tiếng: Nói ăn chữ là hàm ý cao siêu chứ đâu có phải là “nhai nuốt chữ”. Vâng. Nhưng thì vẫn cứ là từ “ăn chữ” được phát minh đấy thôi!

Hồi nhỏ, đọc Nguyễn Tuân, người ta tán: Trong bài tả mùa gặt, ông Nguyễn đã nghĩ ra rất nhiều chữ “vàng” như “vàng hươm”, “vàng rộm”, vàng... gì đó nữa không nhớ... Thật là tài tình. Sau này tỉnh ra, nghĩ : Sao ông ấy phải khổ thế nhỉ? Đã có đầy các thứ “vàng” rất hay, rất chính xác (vàng tươi, vàng úa, vàng chóe, vàng hoe, vàng óng, vàng cháy, vàng thổ, vàng khè, vàng vàng...) đủ cho mọi thứ, mọi trường hợp, làm sao phải phịa thêm “vàng” nữa, để rồi chắc gì người đời nhớ đến và công nhận.

Với lòng thành, tại hạ xin “kính can”[*] các huynh: Chớ nên cao hứng thái quá mà chế tạo những chữ Việt mới. Càng đừng nên mạo hiểm với chuyện phát minh ra chữ gì đó có gốc gác Hán tự, hoặc nửa Hán nửa Ta (như giả tưởng về các chữ “đạo ô-tô”, “đạo vợ, chồng”, “đạo tiền” hoặc “tiền đạo” nói trên kia.)

 

_________________________

[*]Thưa, “Phát u” và “Kính can” là chữ của tui!

 

 

---------------

Bài liên hệ:

28.02.2010
[CHUYỆN THƠ] ... Vậy đó! Tương quan lục bát Việt - Chăm đã đặt ra một cách khoa học từ khá lâu (1992), ít nhiều gây chú í đến giới chuyên môn, trong đó không ít vị lên tiếng tán đồng. Trần Quốc Vượng là một trong những (2000). Nhưng mãi khi Tiền phong cuối tuần số Xuân 2010 in bài viết ngắn: “Lục bát có phải là thơ thuần Việt?”, nó mới đánh động dư luận. Nói thế, vì ngay trên tạp chí Thơ số tháng 9-2007, vẫn có tác giả cả quyết “lục bát, song thất lục bát... là bản sắc độc đáo riêng của người Việt ta”... (...)
 
27.02.2010
[ĐẠO ĐỨC TRÍ THỨC] ... Nhân nhà thơ Nguyễn Hữu Hồng Minh trao đổi về “song thoại” và “ăn chữ” với nhà nghiên cứu phê bình Inrasara — vấn đề này tôi ngoại cuộc, nhưng thấy anh Nguyễn Hữu Hồng Minh có nhắc “vấn đề của văn chương hình như không phải chỉ dừng lại ở ‘lập biên bản’, thổi còi xác định ai là người làm đầu tiên…” —, tôi nhớ đến bài viết của anh Inrasara “Lục bát có phải là thơ thuần Việt?”... (...)
 
[ĐẠO ĐỨC TRÍ THỨC] ... Trên Tiền Vệ vừa qua nhà thơ Inrasara có viết bài đại ý nói tôi lấy hai chữ “song thoại” từ Phạm Công Thiện (?) và “ăn chữ” của... dân tộc Chăm (!?). Xin thưa lại với anh mấy điều như sau: “Song thoại” là hai chữ bình thường... “Ăn chữ”: Vốn là tên một truyện ngắn của tôi... Tôi chưa bao giờ đọc một tiểu luận nào của anh Inrasara viết về xung quanh chuyện “ăn chữ” này của dân tộc anh... (...)
 
23.02.2010
[ĐẠO ĐỨC TRÍ THỨC] ... Phùng Thành Chủng: “không biết phải thưa lại với anh (Inrasara) như thế nào”. Chuyện không khó xử đâu. Nêu được như vậy thì hay lắm, và cám ơn anh nữa, bởi đã góp một nguồn tài liệu tham khảo quý giá. Sau này nếu có độc giả hay nhà văn nào bổ sung thêm càng tốt. “Ăn chữ” sẽ được nối dài ra đến... vô tận... (...)
 
22.02.2010
[ĐẠO ĐỨC TRÍ THỨC] ... nhà thơ Inrasara cho rằng “Ăn chữ” là từ đặc biệt của dân tộc Chăm... vậy tôi không biết phải thưa lại với anh như thế nào, khi trước anh và Trà Vigia ít nhất là 6 năm, tôi đã sử dụng cụm từ: “Ăn chữ” làm “tít” cho một truyện ngụ ngôn của mình... (...)
 
19.02.2010
[ĐẠO ĐỨC TRÍ THỨC] ... “Nhân” dư luận về chuyện đạo văn mươi ngày qua, nêu chuyện hôm qua, tôi muốn làm rõ vài khía cạnh ẩn khuất của vấn đề bên cạnh chỉ xem sự thể như một cái cớ để đưa ra vài “kiến nghị”. Kiến nghị nảy sinh từ trải nghiệm của tôi (và nhiều người khác) qua cuộc chữ nghĩa đầy cam go và cạm bẫy... (...)
 
17.02.2010
[ĐẠO ĐỨC TRÍ THỨC] ... Y chang! Mà người sao chép lại quên khuấy đi dấu ngoặc kép, hử đỉnh cao trí tuệ XHCN đã từng “nếu theo dõi sự chuyển động của văn học những năm qua”??? Nếu nói tư tưởng lớn đụng nhau, thì tang chứng rành rành đây: Inrasara đã viết nhầm Mùi thơm của im lặng thành Mùi hương của im lặng, Phong Điệp đã cắt dán lại hệt cái sai kia!!!... (...)
 
14.02.2010
[ĐẠO ĐỨC TRÍ THỨC] ... Tại sao lại thế nhỉ? Tại sao không hối cải? Vì tự ái? Vì tự cao? Vì mải lo noi gương sáng của Bác Hồ vĩ đại mà quên hết những đạo đức căn bản của một con người nhỏ bé nhưng lương thiện? Hay do mặc cảm? Hay do cá nhân mình thực sự chỉ là một tên ăn cắp đáng bị độc giả và dư luận khinh khi?... (...)
 
13.02.2010
[ĐẠO ĐỨC TRÍ THỨC] ... Bài “Bàn thêm về cái gọi là ‘đạo văn’ của Nguyễn Hưng Quốc” trên Da Màu ngày 10/02/2010 là một trong một loạt những phản ứng kỳ lạ của Ngô Hương Giang, kẻ đã đạo văn của Nguyễn Hưng Quốc. Đầu đuôi câu chuyện như sau... (...)
 
17.01.2010
[ĐẠO ĐỨC TRÍ THỨC] ... Theo tôi, điều đáng lo ngại nhất chính là ở chỗ “bất chấp liêm sỉ” ấy. Ăn cắp thì ở đâu cũng có. Nhưng, bình thường, bọn ăn cắp thường bị xã hội khinh miệt, do đó, ít nhiều cảm thấy xấu hổ; cũng do đó, bao giờ cũng có vẻ lén lén lút lút. Ở đây, ngược lại, những người ăn cắp lại không có vẻ gì thẹn thùng cả. Nó cho thấy có sự xói mòn về phương diện đạo đức, đặc biệt, đạo đức trí thức... (...)

 


Các hoạ phẩm sử dụng trên trang này được sự cho phép của các hoạ sĩ đã tham gia trên trang Tiền Vệ

Bản quyền Tiền Vệ © 2002 - 2018