tin & thư | chuyên đề | tác phẩm mới | tác phẩm của tháng | đối thoại | tác giả | gửi bài | góp ý |
sinh hoạt
đối thoại
Thông điệp trong tranh của Phạm Huy Thông liệu có nhàm không?  [đối thoại]

 

 

Thông điệp trong tranh của Phạm Huy Thông liệu có nhàm không?[*]

Tôi băn khoăn về điều này bởi lẽ, đối với những người quan tâm đến thời cuộc, những thông điệp mà Thông gửi gắm qua tranh thì không mới, nhưng vẫn luôn được chờ đợi. Bởi lẽ tôi thực sự bị ấn tượng khi xem tranh của Phạm Huy Thông giữa mùa hè ngột ngạt của Hà Nội. Lâu lắm rồi Trung tâm ngôn ngữ và văn minh Pháp (l’Espace) mới có một cuộc triển lãm tranh không “hiền lành” và “bằng phẳng”. Buổi lễ ra mắt chật kín người xem, cả người Việt lẫn người ngoại quốc. Điều đó cũng khá dễ hiểu với một triển lãm tranh có tính “engagé” (bày tỏ thái độ chính trị rõ rệt) cao, hiện tượng có thể nói là khá hiếm ở thủ đô. Nhưng điều khó hiểu là tại sao vẫn có một vài người, trong đó có cả khách du lịch nước ngoài tò mò ngó qua rồi lặng lẽ bỏ đi. Tôi tạm đặt ra một giả thiết: hoặc là tranh của Thông “nhàm” đối với họ, hoặc là họ thực sự thờ ơ với thời cuộc ở Việt Nam.

Triển lãm tranh mang tên Cập nhật / Mise à jour là một sự giễu nhại khá thông minh những bức tranh dân gian của dòng tranh Đông Hồ. “Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong / Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp” khi xưa là thế, mà ngày nay, để “cập nhật”, Phạm Huy Thông đã tái hiện bằng những nét vẽ thông minh nhằm giễu nhại nền văn hoá đã trở thành công cụ: một đàn lợn mang loa trên mõm tạo thành một dàn loa Hi-end Surround 5.1:

 
Tranh Đông Hồ
 

Hi-end Surround 5.1

 

Nông dân bán trâu vì mất đất:

 
Tranh Đông Hồ
 

Buffalo for Sale (Bán trâu)

 

Tinh thần “huy động sức dân tại chỗ” được lãnh đạo nhắc nhở trong những ngày lũ lụt ở Hà Nội... Trên phần nền của bức tranh The Flood” (Trận lụt), có ghi những hàng chữ:

“Kinh nghiệm tốt nhất là huy động sức dân và huy động tại chỗ. Do đang đi kiểm tra dưới cơ sở nên tôi thấy nhân dân bây giờ so với ngày xưa ỷ lại Nhà nước nhiều lắm, cứ chờ trên về cung cấp cái này, hỗ trợ cái kia chứ không đem hết sức ra tự làm”. Từ Mỹ Đức, Bí thư thành ủy Phạm Quang Nghị trao đổi với Vietnamnet qua điện thoại chiều 2/11 (trích Vnn.vn). Người dân cho rằng phản ứng của lãnh đạo thành phố còn chậm trễ. Đã có nhiều cái chết thương tâm xảy ra như có một em bé chết trên đường đi tới trường, ông giải thích sao với nhân dân? Lãnh đạo đều đi chỉ đạo hết không ai nghỉ ngơi. Việc gì cũng phải tính đến hoàn cảnh thực tế. Có cái chậm một chút nhưng khả năng ứng phó phải có cái khách quan của nó.

 

Tranh Đông Hồ
 

The Flood (Trận lụt)

 
Tranh Đông Hồ
 

Tankborghini

 

Ở phần sắp đặt (installation), Thông cũng cập nhật những hình ảnh biểu trưng cho quyền lực ngày hôm nay: những chiếc ghế (người Nam bộ thường có câu “ranh ngôn”: “ghế thì ít mà đít thì nhiều”), nhưng là những chiếc ghế gãy được Thông đặt trên những vũng đen:

 

 

Red Superman (Siêu nhân đỏ) với tấm thân hộ pháp bay xuyên qua rác rưởi; những thân thể oằn xuống dưới sức nặng của chiếc xe tăng bọc thép mang tên “Military Secret” (Bí mật quân sự)và hai bức tranh Ghế 1Ghế 2 có lẽ cũng cùng một trường khái niệm.

 

Red Superman

 

Chairs 1

 

Chairs 2

 

Những thông điệp rõ ràng và thẳng thắn. Có phải vì thế mà chúng “nhàm” đối với nhiều người? Với một bộ phận người phương Tây, nơi mà không khí dân chủ cho phép họ chứng kiến, lắng nghe hoặc tham dự vào quá nhiều những phong trào phản biện xã hội, thì có lẽ những tiếng nói của Thông qua tranh khiến họ cảm thấy không mới; hoặc đôi khi sự lười biếng của tư duy hay sự thờ ơ, vô cảm trước những thông điệp đến từ một xứ sở xa lạ không khiến họ phải dừng chân. Với một bộ phận người Việt Nam, có lẽ sự “nhạy cảm” chính trị trong những bức vẽ của Thông khiến họ lảng tránh. Dù là thế nào đi nữa, nếu đặt trong bối cảnh xã hội cụ thể, tranh của Thông thực sự không hề “nhàm” hay “nhạt”. Cũng tựa như với đề tài Tình yêu, hàng triệu nghệ sĩ khai thác tưởng như cạn kiệt mà vẫn không hề nhàm chán. Tình yêu không bao giờ nhàm chán vì đó là tình cảm muôn thuở của loài người, và người ta không ngừng có nhu cầu lắng nghe, chia sẻ, sống trong nó. Đề tài “cập nhật” của Thông, đặt trong bối cảnh hiện nay ở Việt Nam, cũng không hề nhàm chán, vì vẫn còn rất nhiều người muốn lắng nghe, chia sẻ và được cảm thấy ít nhất mình được sống trong một không khí phản biện xã hội, để được cảm thấy ít nhất mình có thể cùng tư duy theo một cách khác những gì người ta nói với mình. Đối với những người còn lương tri, tự trọng vì mang trong mình dòng máu Việt, có lẽ những giễu nhại của Thông với dòng tranh Đông Hồ “đậm đà hồn dân tộc” khiến họ bị tổn thương. Và sự tổn thương này là cần thiết, là chính đáng. Có lẽ Thông muốn người xem phải bị “tổn thương” để suy nghĩ nhiều hơn về những mai một giá trị truyền thống cũng như dũng cảm đối diện với những sự thật đau lòng.

 

Khách xem tranh

 

Phạm Huy Thông với một đạo diễn phim tài liệu Pháp

 

Thông còn khá trẻ và đầy tâm huyết nên cũng không hề muốn giấu giếm những trăn trở chân thành và táo bạo của mình. Chiểu theo tiền lệ thì không ít người đoán già đoán non rằng cuộc triển lãm kéo dài một tháng của Thông có lẽ sẽ “đóng cửa sớm”. Nhưng sự thực không phải như vậy, ít nhất cho đến ngày hôm nay. Có thể vì sự hăng hái của tuổi trẻ đối với ai đó là vô hại? Hay bởi vì điều gì khác? Chuyện này thì xin không bàn tới nữa, vì đối với tôi, được xem tranh của Thông cũng tựa như được cảm nhận một luồng sinh khí mát mẻ giữa cái nóng ngột ngạt đến kinh người này. Như thế là đã đủ.

 

_________________________

[*]Tôi xin không bàn về nghệ thuật hội họa vì tôi chỉ là một kẻ ngoại đạo đối với lĩnh vực này.

 

------------------------------------------------
Vài dòng giới thiệu về Phạm Huy Thông:
Sinh ngày 25/10/1981 tại Hà Tây. Hiện sống tại Hà nội. Tốt nghiệp trường Đại học Mỹ thuật công nghiệp Hà nội năm 2004. Đã có nhiều triển lãm trong nước và quốc tế. Hai triển lãm cá nhân là: Mise à jour / Updated tại l’Espace (2009) và Rain tại Bookworm Art Space, Hà nội. Một số triển lãm tập thể như: Asian International Art Exhibition tại Trung Quốc (2008), Post Doi Moi tại Singapore Art Museum...

 

 

-------------------

Các bài đối thoại khác về mỹ thuật:

31.05.2009
[MỸ THUẬT] ... Cuộc chơi này tuy khó xem, khó chịu (nhất là với chúng ta - những kẻ luôn tự huyễn hoặc) nhưng là một dịp hiếm để nghe/xem một giọng điệu Kẻ Chợ sơ nhiễm triết lý Kant. Nếu gặp may thì thành phần bần-cố-ngoan như ta cũng thanh lọc được tý ti cái ngã tham-sân-si?... (...)
 
09.04.2009
[MỸ THUẬT] Tôi thấy nhà văn Nguyễn Đình Chính vì quá yêu mỹ thuật nên quá lo xa đấy thôi chứ triển lãm của Hoạ sĩ Đinh Quân với cái tên gọi HÁT TRÊN CÁNH ĐỒNG XANH quá mỹ miều và nên thơ thì chẳng có nhà phê bình đao búa nào, Ban... nào dám đụng đến để mà “đấu tranh” nó đâu... (...)
 
08.04.2009
[MỸ THUẬT] ... Không biết trong một vài ngày tới cái triển lãm sắp đặt HÁT TRÊN CÁNH ĐỒNG XANH này có bị xếp vào loại “Quan điểm văn học nghệ thuật sai trái” và bị đặt lên bàn để mấy nhà phê bình vẫn tự xưng là đao búa hăng hái mổ xẻ, đấu tranh, chấn chỉnh lại?... (...)
 
07.04.2009
[MỸ THUẬT] ... Đây là thời của nghệ thuật... la hét bắt chước. Tây la... trước. Tàu la... tiếp. Ta la... theo. Ờ thì... la. Ờ thì... hét. Nhưng la cái chi? Hét cái gì?... (...)
 
[MỸ THUẬT] ... Hình như có câu của người Anh “Không phải cái gì lấp lánh đều là vàng”, thì tôi cũng xin nói lại là “Không phải cứ ngoác mồm ra thì là HÉT hoặc HÁT”. Tôi thấy Thanh Xuân nói đúng: những nhân vật (của Đinh Quân) méo mó, ngoác mồm dị mọ (mà không ra gào thét)... (...)
 
05.04.2009
[MỸ THUẬT] ... Mấy ông đi Pháp về thì bảo Pháp là nhất, đi Mỹ về thì vỗ đùi đen đét bảo Mỹ hay, đi Nhật về lại bảo Nhật giỏi, đi Trung Quốc về lại khen Trung Quốc vĩ đại... đúng là “Tây muôn năm, Tàu muôn năm”, như vậy thì Việt Nam ở đâu? Bản sắc dân tộc ở đâu? Điều này thực sự khó hiểu và hình như tính tự ti rồi tự đại mới chính là căn cước của người Việt vậy... (...)
 
04.04.2009
[MỸ THUẬT] ... Thế thì cũng giống như tôi cảm nhận: Làm gì có Hát ở đây, vậy tại sao triển lãm của Đinh Quân lại có tên là HÁT TRÊN CÁNH ĐỒNG XANH? Và nhà phê bình Phan Cẩm Thượng chỉ ra là những ý tưởng của E. Munch với ngôn ngữ biểu hiện đã gợi ý cho hoạ sĩ vài điều..., không nói có chút dính dấp bóng dáng gì “giống Tàu” ở đây. Thế mà tôi và nhiều người khác lại cảm thấy rằng “giống Tàu” hơn... (...)
 
02.04.2009
[MỸ THUẬT] ... Đinh Quân đã dấn thân vào một nghiệp chướng, mà có thể từ nay, nó làm cuộc sống của anh không còn cân bằng nữa. Nó đòi hỏi họa sỹ cần đi tiếp, đi rất xa, không có điểm dừng, ngôn ngữ cũng cần phát triển cùng với ý tưởng... (...)
 
26.03.2009
[MỸ THUẬT] ... Phải chăng đây là việc “lực bất tòng tâm”, hoạ sĩ Đinh Quân muốn vẽ các nhân vật đang hát, ca thanh bình đợi mưa... nhưng không thể hiện được nên mới ra nông nỗi mọi người lại hình dung thành việc khác? Còn nếu hoạ sĩ thực muốn vẽ đám đông kia có tâm trạng bầy đàn, kêu đòi... mà lại vẫn đặt tên là HÁT TRÊN CÁNH ĐỒNG XANH (quá lãng mạn) thì rõ ràng Đinh Quân đã làm nghệ thuật nước đôi. Chiều lòng được nhà chức trách về cái tên và hình thức thì chiều được một dạng thị hiếu nào đó. Quá giỏi cả đôi đường... (...)
 
19.12.2008
[MỸ THUẬT] Lần này, tranh và thơ — Welcome To Vietnam & “Gửi Marilyn Monroe” — đều xuất sắc, nhờ cảm xúc thật và cách sử dụng hình ảnh Marilyn Monroe (Việt hoá/Marilyn hoá/thi hoá) thích hợp với bối cảnh Việt Nam đương thời, đang tha hoá du lịch (trơ trẽn ngụy tạo, “duyên dáng” hoá văn hoá “cổ truyền”) để câu khách trong ngoài... (...)
 
18.12.2008
[MỸ THUẬT] Nhân đọc bản dịch “Ca thi cho Marilyn Monroe” của Yòrgos Chronas do dịch giả Nguyễn Đăng Thường chuyển ngữ rất tuyệt đăng trên Tiền Vệ, lại mới được xem loạt tranh của hoạ sĩ Lê Quảng Hà với hình ảnh Marilyn Monroe quen thuộc, nhận thấy giữa thi nhân, họa sĩ, dịch giả (và có thể, cả người đẹp) dường như có rất nhiều đồng cảm, tôi mới cảm tác viết nên bài “Gửi Marilyn Monroe”... (...)
 
13.12.2008
[MỸ THUẬT] Việc sử dụng lại hình ảnh Mona Lisa và Marilyn Monroe nhưng bị xấu xí hoá trong hội hoạ “dấn thân/tố cáo” của Lê Quang Hà, theo thiển nghĩ của tôi, là không thích hợp và không thú vị tí nào cả. Tại sao Mona và Marilyn? Họ đã làm gì nên tội để bị hoạ sĩ Lê Quang Hà lôi ra bêu rếu, làm biểu trưng cho Tội Ác?... (...)
Ở Việt Nam, trong giới văn nghệ sĩ, những người may mắn nhất có lẽ là hoạ sĩ. May mắn vì, trước hết, họ ít bị chính quyền chú ý... May mắn hơn nữa là, trong khi chính quyền làm lơ thì giới thương mại lại chú ý... (...)
 
11.12.2008
[MỸ THUẬT] ... Cũng tái sử dụng hình ảnh nàng Mona Lisa một thời được coi là tác phẩm tiêu biểu cho nghệ thuật thời Phục Hưng với những “tiêu chuẩn vàng” về mỹ (thuật/học), với một cái nhìn đầy hóm hỉnh và thủ pháp biếm hoá tinh tế, hoạ sĩ Lê Quảng Hà đã khoác lên mình nàng Lisa mới bộ y phục có tên gọi “đại cán” của thời quân sự hoá... (...)
 
08.12.2008
[MỸ THUẬT] ... Giả sử Leonardo da Vinci sống lại vào năm 1919 và nhìn thấy bức L.H.O.O.Q. của Marcel Duchamp, chắc hẳn ông phải té ngửa ra vì bị sốc!... (...)
 
04.12.2008
[MỸ THUẬT] ... Nếu thông điệp ấy là lời báo động về một đời sống bị cơ giới hoá, bị tràn ngập bởi máy móc, thì thông điệp ấy không có gì mới mẻ... Tôi đoán Lê Quảng Hà muốn đưa ra một thứ thông điệp khác... (...)
 
[MỸ THUẬT] ... Vẽ là nhu cầu bộc lộ tâm trạng của hoạ sĩ và đó là sáng tạo tự do, không thể đóng khung mọi hành động sáng tạo vào một “khuôn khổ” chung nào đó. (Dù rằng hành động đó chỉ có thiện ý vì cái đẹp đi chăng nữa). Bởi nếu thế thì chỉ cần các “Chính ủy” chỉ đạo là đủ, cần gì đến suy nghĩ của các nghệ sĩ nữa... (...)
 
02.12.2008
[MỸ THUẬT] ... Cái đẹp là một khái niệm mở, tạo ra những vẻ đẹp biến hoá không ngừng trong nghệ thuật nói riêng và trong đời sống nói chung. Vì thế, sự bắt chước rập khuôn, tuân theo những nguyên tắc của người đi trước để làm công việc sáng tạo và thẩm định giá trị tác phẩm hôm nay, là dấu hiệu tiêu vong của nghệ thuật... (...)
 
[MỸ THUẬT] Để góp tư liệu cho cuộc đối thoại về Triển Lãm “MÁY” của Lê Quảng Hà, anh Phạm Long từ Hà Nội đã gửi đến Tiền Vệ một số ảnh do anh chụp được ngay tại Viện Geothe trong ngày khai mạc cuộc triển lãm (24.10.2008)... (...)
 
01.12.2008
[MỸ THUẬT] ... “Người khác”, và cả “chính mình” trong tranh anh, đều trở thành những hình nhân dị dạng, ma quái, nhiều khi mang dáng dấp dã thú, với những cái nhìn đau đáu, xỉa xói hay đanh lạnh, tồn tại bên nhau, nhiều khi kết dính vào nhau nhưng mỗi người vẫn là một cõi tách biệt, nặng trịch... (...)
 
30.11.2008
[MỸ THUẬT] ... Người mẫu của ông phần lớn đều xấu, da thịt bèo nhèo, không có vẻ gì quyến rũ cả. Thế nhưng tranh của ông vẫn đẹp... (...)
 
29.11.2008
[MỸ THUẬT] ... Chỉ căn cứ vào lập luận chung chung của Lê Thiết Cương trong bài “Mèo trông nhà”, tôi có cảm tưởng quan điểm thẩm mỹ của Lê Thiết Cương vừa lạc hậu vừa ngây thơ... (...)
 
28.11.2008
[MỸ THUẬT] ... Trong khi Cương có thể mãn nguyện với sự mất tự do của mình trong cái lồng son với những nguyên tắc, thì Cương lại đi trách cứ những người khao khát bầu trời sao không vào lồng để chia sẻ cùng anh sự tẻ nhạt đó... (...)
 
[MỸ THUẬT] ... Vẽ tranh nhưng tâm hồn anh vẫn đang lơ mơ cùng sắp đặt. Hà giống như một anh chàng trong chuyện cổ ra chợ mua một con mèo thật to khoẻ về để một công đôi việc vừa bắt chuột, vừa... trông nhà... (...)

 


Các hoạ phẩm sử dụng trên trang này được sự cho phép của các hoạ sĩ đã tham gia trên trang Tiền Vệ

Bản quyền Tiền Vệ © 2002 - 2018